HAKAMLIK SUDLARI FAOLIYATINING YANGI HUQUQIY BOSQICHI

HAKAMLIK SUDLARI FAOLIYATINING YANGI HUQUQIY BOSQICHI

Huquqiy davlat barpo etish yo‘lida sud-huquq sohasini izchil takomillashtirish, nizolarni hal etishning muqobil mexanizmlarini rivojlantirish hamda davlat mablag’laridan oqilona foydalanishni ta’minlash ustuvor vazifalardan biri hisoblanadi. Bu borada 2026 yil 21 aprelda qabul qilingan «Hakamlik sudlari faoliyati yanada takomillashtirilishi hamda byudjet intizomi kuchaytirilishi munosabati bilan O‘zbekiston Respublikasining ayrim qonun hujjatlariga qo‘shimcha va o‘zgartirishlar kiritish to‘g’risida»gi O‘RQ–1141-son Qonun mazkur sohadagi huquqiy munosabatlarni yangi bosqichga olib chiqishga xizmat qiladi.

So‘nggi yillarda hakamlik sudlari tadbirkorlik sub’ektlari va fuqarolik-huquqiy munosabatlar ishtirokchilari o‘rtasida yuzaga keladigan nizolarni tezkor va samarali hal etishning muqobil instituti sifatida shakllandi. Natijada davlat sudlarining ish yuki kamaydi, tadbirkorlik muhitining jozibadorligi oshdi, shartnomaviy munosabatlarda ishonch mustahkamlandi. Biroq amaliyot hakamlik sudlari faoliyatini tashkil etish, ularning huquqiy maqomini aniqlashtirish, sudyalar malakasiga qo‘yiladigan talablarni kuchaytirish hamda davlat manfaatlari bilan bog’liq munosabatlarda aniq huquqiy cheklovlarni belgilash zaruratini ko‘rsatdi.

Yangi Qonun aynan shu ehtiyojlardan kelib chiqqan holda ishlab chiqilgan bo‘lib, u hakamlik muhokamasini xalqaro huquqiy standartlarga yaqinlashtirish, uning shaffofligi va ishonchliligini ta’minlashga qaratilgan.

Qonunning eng muhim yangiliklaridan biri davlat organlari, davlat muassasalari, davlat ishtirokidagi korxonalar hamda fuqarolarning o‘zini o‘zi boshqarish organlarining hakamlik bitimi taraflari bo‘lishiga yo‘l qo‘yilmasligining qonun darajasida mustahkamlanganidir. Mazkur cheklov davlat mulki va byudjet mablag’larining xususiy tartibdagi hakamlik muhokamalari orqali hal etilishining oldini olishga, davlat manfaatlarini ishonchli himoya qilishga xizmat qiladi.

Shuningdek, qonun bilan hakamlik sudlarida ko‘rib chiqilishi mumkin bo‘lmagan nizolar doirasi ham yanada aniqlashtirildi. Endi er munosabatlari, binolar va inshootlarga egalik huquqini belgilash, ma’muriy, oilaviy hamda mehnat munosabatlaridan kelib chiqadigan nizolar, shuningdek byudjet mablag’larini undirish bilan bog’liq ishlar hakamlik sudlarida ko‘rilmaydi. Bu esa jamoat manfaatlariga daxldor munosabatlarni davlat sudlari tomonidan ko‘rib chiqish printsipini yanada mustahkamlaydi.

Qonunning yana bir muhim jihati — hakamlik sudyalarining kasbiy tayyorgarligiga oid yangi talablarning joriy etilganidir. Endilikda hakamlik sudyalari Adliya vazirligi tasdiqlaydigan maxsus o‘quv dasturlari bo‘yicha tayyorgarlikdan o‘tishi va muntazam ravishda malakasini oshirib borishi shart. Bu talab hakamlik muhokamalarining sifati, qabul qilinadigan qarorlarning qonuniyligi va asosliligini ta’minlashga xizmat qiladi.

Shu bilan birga, qonun manfaatlar to‘qnashuvining oldini olishga qaratilgan muhim protsessual kafolatlarni ham nazarda tutgan. Jumladan, muayyan nizoda hakamlik sudyasi sifatida ishtirok etgan shaxs keyinchalik aynan shu ish bo‘yicha taraflarning vakili sifatida qatnashishiga cheklov o‘rnatildi. Bu xolislik va mustaqillik printsiplarining amalda ta’minlanishi uchun muhim huquqiy kafolatdir.

Qonun bilan Ma’muriy javobgarlik to‘g’risidagi kodeksga yangi 175⁹-moddaning kiritilishi ham alohida ahamiyatga ega. Unga ko‘ra, hakamlik sudlarini qonunga xilof tashkil etish, davlat organlarini noqonuniy ravishda hakamlik bitimiga jalb qilish yoki davlat tashkilotlari tomonidan qonunga zid ravishda hakamlik sudi qarorlarini ixtiyoriy ijro etish uchun ma’muriy javobgarlik belgilandi. Bu esa qonun talablariga rioya etilishini ta’minlovchi ta’sirchan huquqiy mexanizm sifatida xizmat qiladi.

Qonunning yana bir muhim yo‘nalishi byudjet intizomini mustahkamlash bilan bog’liq. Byudjet kodeksi va «Davlat xaridlari to‘g’risida»gi Qonunga kiritilgan o‘zgartirishlar byudjet mablag’larining sarflanishi ustidan nazoratni kuchaytirish, g’aznachilik nazorati samaradorligini oshirish hamda davlat moliyaviy manfaatlarini sudlarda himoya qilish mexanizmlarini yanada takomillashtirishga qaratilgan.

E’tiborli jihati shundaki, mazkur Qonun nafaqat hakamlik sudlari faoliyatini tartibga solishga, balki davlat va xususiy sektor o‘rtasidagi huquqiy munosabatlarni aniq chegaralashga ham xizmat qiladi. Bu esa huquqiy aniqlikni ta’minlash, sud amaliyotida yagona yondashuvni shakllantirish va investitsiya muhitini yanada yaxshilash uchun mustahkam huquqiy asos yaratadi.

Xulosa qilib aytganda, ushbu Qonun hakamlik sudlari institutini zamonaviy talablar asosida takomillashtirish, uning faoliyatining ochiqligi va ishonchliligini oshirish, malakali hakamlik sudyalari korpusini shakllantirish, davlat manfaatlari va byudjet mablag’larini ishonchli himoya qilishga qaratilgan muhim huquqiy hujjatdir. Mazkur islohotlar huquqiy davlat barpo etish, qonun ustuvorligini ta’minlash hamda odil sudlovning muqobil mexanizmlarini yanada rivojlantirish yo‘lida muhim qadam bo‘lib xizmat qiladi.

Abilay ADILOV,

jinoyat ishlari bo‘yicha Xo‘jayli tumani sudi raisi

QONUNCHILIKKA KIRITILGAN SO‘NGGI O‘ZGARISHLAR HAQIDA

2026 yil 1 iyuldan soliq toʻlovchilar uchun tekshiruvdan oldingi tahlil doirasida aniqlangan tafovutlar boʻyicha aniqlashtirilgan soliq hisobotini yoki asoslantiruvchi hujjatlarni taqdim etish majburiyati bekor qilinadi.

Ushbu va boshqa ta’sirchan chora-tadbirlar (shu jumladan yangi proaktiv hisobotlar toʻplami) Prezidentning «Soliq organlari faoliyatini institutsional takomillashtirish va soliq ma’muriyatchiligiga zamonaviy yondashuvlarni joriy etish chora-tadbirlari toʻgʻrisida»gi PF-95-son Farmonida koʻzda tutilgan.

Shunday qilib, Prezidentning 19.05.2026 yildagi PF-95-son Farmoniga muvofiq: 2026 yil 1 iyuldan boshlab:

tekshiruvdan oldingi tahlil doirasida aniqlangan tafovutlar boʻyicha aniqlashtirilgan soliq hisobotini yoki asoslantiruvchi hujjatlarni taqdim etish majburiyati bekor qilinadi;

soliq хavfining oʻrtacha darajasiga kiritilgan soliq toʻlovchilarga aniqlangan хavflar toʻgʻrisida хabarnoma yuborish tizimi joriy etiladi. Bunda aniqlangan kamchiliklar 1 oy ichida bartaraf etilgan taqdirda soliq tekshiruvi oʻtkazilmaydi;

yangi tashkil etilgan tadbirkorlik sub’yektlariga faoliyatining dastlabki 6 oyi davomida soliq va moliyaviy hisobotlarni yuborish хizmatlarini «Soliq-servis» AJ – ularning tanloviga koʻra bepul asosda koʻrsatadi;

2027 yil 1 yanvardan boshlab:

pirovard iste’molchiga sotiladigan neft-gaz mahsulotlari boʻyicha aksiz soligʻi, noruda qurilish materiallari boʻyicha yer qa’ridan foydalanganlik uchun soliq, qishloq хoʻjaligiga moʻljallangan yerlar boʻyicha suv resurslaridan foydalanganlik uchun soliq boʻyicha soliq hisoboti proaktiv tartibda shakllantiriladi;

qishloq хoʻjaligiga moʻljallangan yerlar boʻyicha soliq vakolatli organlarning soliq organlariga taqdim etgan ma’lumotlari asosida hisoblanadi. Soliq toʻlovchi tomonidan soliq hisobotini taqdim etish majburiyati bekor qilinadi;

jismoniy shaхslarning ipoteka kreditlarini qoplashga yoʻnaltirilgan daromadlariga nisbatan soliq imtiyozlarini qoʻllash proaktiv tartibda amalga oshiriladi. Imtiyozlarni qoʻllash natijasida hosil boʻlgan ortiqcha summa jismoniy shaхslarning murojaati asosida 10 ish kuni ichida qaytariladi.

Elaman BISENOV,

 Qoraqalpog’iston Respublikasi ma’muriy sudining sudya kata yordamchisi

MA’MURIY JAVOBGARLIKDA ODILLIK VA INDIVIDUAL YONDASHUV: SUD AMALIYOTI MISOLIDA

So‘nggi yillarda mamlakatimizda yer munosabatlarini huquqiy jihatdan tartibga solish, yer resurslaridan samarali foydalanish hamda bu sohada qonuniylikni ta’minlash davlat siyosatining ustuvor yo‘nalishlaridan biriga aylandi. Bu borada ma’muriy organlar tomonidan qabul qilinayotgan qarorlar ustidan samarali sud nazoratini amalga oshirish fuqarolarning huquq va erkinliklarini himoya qilishning muhim kafolati hisoblanadi.

Konstitutsiyamizda har bir shaxsning davlat organlari va mansabdor shaxslar qarorlari ustidan sudga murojaat qilish huquqi mustahkamlangan. Shuning uchun ma’muriy jazo qo‘llash to‘g‘risidagi qarorlar ham sud tomonidan har tomonlama, to‘liq va xolisona tekshiriladi. Sud bunday ishlarni ko‘rib chiqishda nafaqat huquqbuzarlik faktini, balki qarorning qonuniyligi, asosliligi, huquqbuzarning shaxsi, keltirilgan vajlar, taqdim etilgan dalillar hamda ishning boshqa barcha ahamiyatli holatlariga huquqiy baho beradi.

To‘rtko‘l tuman sudi amaliyotida ko‘rib chiqilgan ishlardan biri ham aynan ma’muriy organ qarori ustidan berilgan shikoyat bilan bog‘liq bo‘lib, mazkur ish sud tomonidan qonun ustuvorligi, adolat va xolislik tamoyillari asosida ko‘rib chiqildi.

To‘rtko‘l tuman sudi tomonidan ko‘rib chiqilgan ishlardan birida fuqaro Kadastr organi tomonidan O‘zbekiston Respublikasi Ma’muriy javobgarlik to‘g‘risidagi kodeksining 60-moddasi 3-qismi asosida tayinlangan ma’muriy jarimani bekor qilishni so‘rab sudga murojaat qildi. U shikoyatida jarimani to‘lash imkoniyati yo‘qligini, pensiyada ekanini va moddiy ahvoli og‘irligini vaj sifatida keltirdi.

Sud ish materiallarini, huquqbuzarning ko‘rsatmalarini, Kadastr organi taqdim etgan dalillarni hamda elektron axborot tizimlari orqali olingan ma’lumotlarni har tomonlama o‘rgandi. Tekshirish davomida huquqbuzarning moddiy ahvoli haqidagi ma’lumotlar uning keltirgan vajlarini tasdiqlamasligi, uning mulki va transport vositalari mavjudligi aniqlandi.

Shu bilan birga, huquqbuzar tomonidan sodir etilgan qonunbuzarlik oqibatlari ham to‘liq bartaraf etilmagani inobatga olindi. Sud mazkur holatlarni huquqiy jihatdan baholab, Kadastr organi qarori qonuniy va asosli qabul qilingan, degan xulosaga keldi hamda shikoyatni qanoatlantirmasdan, ma’muriy organ qarorini o‘zgarishsiz qoldirdi.

Mazkur sud amaliyoti shuni ko‘rsatadiki, sudlar har bir ishni ko‘rishda faqat murojaatchining bayonotlari bilan cheklanib qolmaydi. Aksincha, barcha dalillar, huquqiy normalar va obyektiv ma’lumotlar chuqur tahlil qilinib, qonun ustuvorligi hamda adolat prinsiplari ta’minlanadi.

Fuqarolar shuni unutmasliklari lozimki, ma’muriy jazoni bekor qilish yoki yengillashtirish haqidagi talablar faqat asosli huquqiy dalillar bilan tasdiqlangan taqdirdagina qanoatlantirilishi mumkin. Sud esa har bir qarorni qonun talablari, xolislik va adolat tamoyillariga tayangan holda qabul qiladi.

Qonunga hurmat, yer munosabatlariga mas’uliyat bilan yondashish va belgilangan tartiblarga rioya qilish huquqbuzarliklarning oldini olishning eng samarali vositasi hisoblanadi.

Baurjan SABUROV,
Jinoyat ishlari bo‘yicha To‘rtko‘l tuman sudining tergov sudyasi

YER UCHASTKALARINI O‘ZBOSHIMCHALIK BILAN EGALLASHGA OID HUQUQBUZARLIKLARNI KVALIFIKATSIYA QILISHNING AYRIM MASALALARI: SUD AMALIYOTI TAHLILI

Yer mamlakatning muhim strategik va tabiiy resurslaridan biri hisoblanadi. Undan oqilona foydalanish, muhofaza qilish hamda yer munosabatlarida qonuniylikni ta’minlash davlat siyosatining ustuvor yo‘nalishlaridan sanaladi. Shu sababli yer uchastkalarini o‘zboshimchalik bilan egallash, ulardan qonuniy huquqsiz foydalanish yoki bunday yerlarda noqonuniy qurilish ishlarini amalga oshirish uchun qonunchilikda ma’muriy javobgarlik belgilangan.

O‘zbekiston Respublikasi Ma’muriy javobgarlik to‘g’risidagi kodeksining 60-moddasi yer munosabatlari sohasidagi huquqbuzarliklar uchun javobgarlikni nazarda tutadi. Xususan, mazkur moddaning ikkinchi qismi yer uchastkasini o‘zboshimchalik bilan egallash, shuningdek unga nisbatan qonuniy huquq mavjud bo‘lmagan holda undan foydalanish uchun ma’muriy javobgarlikni belgilaydi. Moddaning uchinchi qismi esa o‘zboshimchalik bilan egallangan yer uchastkalarida qurilish ishlarini amalga oshirish uchun javobgarlikni nazarda tutadi.

Ushbu normalar mazmunan o‘zaro bog’liq bo‘lsa-da, ularning ob’ektiv tomoni, huquqbuzarlik sodir etilish vaqti va huquqiy oqibatlari turlicha bo‘lgani sababli, har bir holatda huquqbuzarlikka to‘g’ri huquqiy baho berish alohida ahamiyat kasb etadi. Amaliyotda ayrim hollarda ushbu normalarni qo‘llashda huquqbuzarlikni noto‘g’ri kvalifikatsiya qilish holatlari uchrab turibdi.

Jumladan, Jinoyat ishlari bo‘yicha Xo‘jayli tuman sudida ko‘rilgan ma’muriy ishda fuqaro S.N.ga nisbatan Kadastr organi tomonidan Ma’muriy javobgarlik to‘g’risidagi kodeksning 60-moddasi uchinchi qismi bilan ma’muriy bayonnoma rasmiylashtirilgan.

Ish materiallariga ko‘ra, huquqbuzar tegishli ruxsat etuvchi hujjatlarsiz o‘z yer uchastkasiga tutash davlat yer maydonini o‘zboshimchalik bilan egallab, ushbu hududda avtomashinalarni yuvish shoxobchasini qurgan va undan foydalanib kelgan.

Sud muhokamasi jarayonida ish hujjatlari, guvohlar ko‘rsatmalari, kadastr ma’lumotlari hamda sun’iy yo‘ldosh orqali olingan fotosuratlar har tomonlama tahlil qilindi. Tahlil natijasida noqonuniy qurilish ishlari 2023 yilda boshlanib, 2024 yil iyul oyida yakunlangani aniqlandi. Demak, mazkur harakat uchun ma’muriy javobgarlikka tortish muddati o‘tib ketgan. Biroq ish materiallari huquqbuzar tomonidan o‘zboshimchalik bilan egallangan yer uchastkasidan hozirgi kunga qadar hech qanday qonuniy huquqsiz foydalanib kelinayotganini tasdiqladi. Bu esa huquqbuzarlikning davom etayotgan xususiyatga ega ekanligini anglatadi.

Ma’muriy huquq nazariyasida davom etayotgan huquqbuzarlik deb huquqbuzar shaxs zimmasidagi majburiyat bajarilmasdan yoki qonunga xilof holat bartaraf etilmasdan davom etayotgan harakat yoki harakatsizlik tushuniladi. Bunday huquqbuzarlikda huquqqa xilof holat saqlanib turgan davr mobaynida huquqbuzarlik ham davom etadi.

Shu nuqtai nazardan sud surishtiruv organi tomonidan huquqbuzar harakatlariga berilgan huquqiy bahoni to‘liq asosli deb topmadi. Chunki mazkur holatda qurilish ishlarini amalga oshirish harakati tugallangan bo‘lsa-da, o‘zboshimchalik bilan egallangan yer uchastkasidan qonuniy huquqsiz foydalanish huquqbuzarligi davom etayotgan edi.

Shu munosabat bilan sud huquqbuzarning harakatlarini Ma’muriy javobgarlik to‘g’risidagi kodeksning 60-moddasi uchinchi qismidan ikkinchi qismiga qayta kvalifikatsiya qildi hamda unga nisbatan qonun sanktsiyasi doirasida ma’muriy jarima tayinladi.

Mazkur sud qarori yer munosabatlari sohasida qonun normalarini to‘g’ri qo‘llash nuqtai nazaridan muhim amaliy ahamiyatga ega. U huquqbuzarlikning tashqi belgilari emas, balki uning huquqiy mohiyati, sodir etilish vaqti va davom etayotgan yoki bir martalik xususiyatga egaligini aniqlash kvalifikatsiyaning hal qiluvchi mezoni ekanini ko‘rsatadi.

Xulosa qilib aytganda, Ma’muriy javobgarlik to‘g’risidagi kodeksning 60-moddasini qo‘llashda har bir holatda huquqbuzarlikning ob’ektiv tomoni, uning tugallangan yoki davom etayotgan xususiyati, javobgarlikka tortish muddatlari hamda ishdagi dalillarga har tomonlama huquqiy baho berish talab etiladi. Bu esa qonun ustuvorligini ta’minlash, yer munosabatlarida huquqiy tartibni mustahkamlash hamda yagona sud amaliyotini shakllantirishga xizmat qiladi.

Zuxra BAYIMBETOVA,
Jinoyat ishlari bo‘yicha Xo‘jayli tumani sudining tergov sudyasi

«OʻZBEKISTON – 2030» STRATEGIYASINI YANGI BOSQICHGA OLIB CHIQISH VA UNI AMALGA OSHIRISH DASTURLARI

Mamlakatimizda «maqsad – harakat – natija» zanjiriga asoslangan mutlaqo yangi strategik rejalashtirish va taraqqiyot tizimi joriy etilgani, «Oʻzbekiston – 2030» strategiyasini yangi talablar asosida takomillashtirish zarurati tugʻilganligi sababli «Oʻzbekiston – 2030» strategiyasi, yaʼni «Mamlakatni 2030-yilgacha rivojlantirishning ustuvor yoʻnalishlari doirasida islohotlarni izchil davom ettirish va yangi bosqichga olib chiqishning qoʻshimcha chora-tadbirlari toʻgʻrisida»gi Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining 2026-yil 16-fevraldagi 21-sonli farmoni hamda Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining Oʻzbekiston xalqiga va Oliy Majlisga Murojaatnomasida belgilangan islohotlarning ijrosini samarali tashkil etish maqsadida «Oʻzbekiston – 2030» strategiyasini amalga oshirish boʻyicha davlat dasturi toʻgʻrisida «Mahallani rivojlantirish va jamiyatni yuksaltirish» yilida ustuvor yoʻnalishlar boʻyicha islohotlar dasturlari hamda «Oʻzbekiston – 2030» strategiyasini amalga oshirish boʻyicha davlat dasturi va «Oʻzbekiston – 2030» strategiyasini amalga oshirish boʻyicha davlat dasturi toʻgʻrisida»gi Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining 2026-yil 16-fevraldagi 22-sonli farmoni qabul qilindi.

Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining 2026-yil 16-fevral kungi 21-sonli farmoni bilan tasdiqlangan «Oʻzbekiston – 2030» strategiyasining
4-yoʻnalish qonun ustuvorligini taʼminlash, xalq xizmatidagi davlat boshqaruvini tashkil etishga qaratilgan.

Strategiyaning 84-maqsadi:

– jinoyat ishini yuritishda yarashuv institutidan foydalanish;

– sudlar va tergov organlari faoliyatida ayrim protsessual harakatlarni masofadan turib amalga oshirish imkoniyati darajasini oshirish;

-kiberjinoyatlarning umumiy jinoyatchilikdagi ulushini kamaytirish;

– yoshlar va ayollar tomonidan sodir etilayotgan jinoyatlarni kamaytirish;

– har yili davlat organlari va huquqni muhofaza qilish organlarining 300 nafar xodimini inson huquqlari boʻyicha maxsus malaka oshirish kurslari bilan qamrab olish;

Strategiyaning 85-maqsadi:

– sudgacha nizoli boʻlgan ishlarni hal qilish;

– maʼmuriy sudlarda ishlarning kelishuv choralari orqali hal etilishi darajasini oshirish;

Strategiyaning 86-maqsadi:

– sudyalar orasida xotin-qizlar ulushini 30 foizga yetkazish;

– fuqarolarga odil sudlovga erishishda qulay imkoniyatlar yaratish maqsadida yangi interaktiv xizmatlar sonini 19 taga yetkazish;

Strategiyaning 87-maqsadi:

– sud va boshqa organlar hujjatlarining ijrosini taʼminlash;

– jarayoniga sunʼiy intellektni joriy etishni taʼminlash;

– jinoyat sodir etilishiga yoʻl qoʻyilmagan mahallalarning jami mahallalar salmogʻidagi ulushini oshirish;

– prokuror nazorati hujjatlarini elektron shaklda yuritish darajasini va tergovga qadar tekshiruv va tergov jarayonlarida protsessual hujjatlarni elektron shaklda yuritish darajasini oshirish;

– yoʻl-transport hodisalari oqibatida odamlar oʻlimi bilan bogʻliq jinoyatlarning yillik koʻrsatkichini, mahalla hududida oldini olish mumkin boʻlgan jinoyatlarning yillik koʻrsatkichini kamaytirish;

Strategiyaning 88-maqsadi:

– fuqarolik, maʼmuriy va iqtisodiy ishlar boʻyicha advokatlar hamda sudlar, huquqni muhofaza qiluvchi organlar va boshqa davlat organlari oʻrtasida elektron hujjatlar almashinuvi darajasini 50 foizga yetkazish;

– har 100 ming aholiga toʻgʻri keladigan advokatlar sonini kamida 25 tagacha oshirish etib belgilangan.

Bu yuqorida koʻrsatilgan «Oʻzbekiston – 2030» strategiyasi maqsadlari Konstitutsiya va qonunlar ustuvorligini taʼminlash, inson huquq va erkinliklarining ishonchli himoyasini taʼminlash, sud hokimiyati mustaqilligini kuchaytirish va uning faoliyatida ochiqlikni taʼminlash orqali odil sudlovga erishish darajasini oshirish, davlat organlari va mansabdor shaxslar faoliyati ustidan samarali sud nazoratini oʻrnatish va maʼmuriy adliya tizimini yanada rivojlantirish hamda huquqni muhofaza qiluvchi organlar faoliyatini inson manfaatlari, qadr-qimmati va huquqlarini himoya qilishga yoʻnaltirish, shuningdek, advokatura institutini, malakali huquqiy yordam koʻrsatish tizimini rivojlantirish sud-huquq islohotlarining bosh mezonidir.

«Oʻzbekiston – 2030» strategiyasini amalga oshirish boʻyicha davlat dasturi toʻgʻrisida»gi Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining 2026-yil 16-fevral kungi 22-sonli farmoni bilan Davlat boshqaruvi va sud-huquq tizimini takomillashtirish, jamiyatda hamjihatlikni taʼminlash orqali uni yuksaltirish boʻyicha quyidagi asosiy islohotlar dasturi tuzildi:

– jinoyat ishlari boʻyicha sud jarayonlarini xalq vakillari hayʼati ishtirokida oʻtkazish amaliyotini yoʻlga qoʻyish;

– jinoyat ishlarida xalqaro eʼtirof etilgan «Xabeas korpus» instituti doirasida tergov sudyalariga qamoqqa olish, uy qamogʻi tarzidagi va boshqa xavfsizlik choralarini oʻzgartirish va bekor qilish vakolatini berish;

– jinoyat ishini sudga yuborishda ayblov xulosasi bilan birga «himoya fikri»ni taqdim etish tartibini joriy etish;

– jinoyat ishida himoyachiga oʻz himoyasi ostidagi gumon qilinuvchi, ayblanuvchi yoki jabrlanuvchi ishtirokida oʻtkazilgan protsessual harakatlarga oid hujjatlar va dalillar bilan tanishib, ulardan nusxalar olish, soʻrov va dastlabki tergov davomida istalgan vaqtda oʻz himoyasi ostidagi gumon qilinuvchi yoki ayblanuvchiga nisbatan yuritilayotgan jinoyat ishini qoʻzgʻatish va tugatish toʻgʻrisidagi qarorlardan nusxa olish vakolatlarini berish;

– advokat soʻroviga maʼlumotlar bepul taqdim etilishi, shuningdek, notarial harakatlar va kadastr organlaridan olinadigan maʼlumotlarni advokat soʻrovi orqali olish imkoniyatini yaratish;

– 7 mingdan ortiq advokatlar uchun raqamli himoya mexanizmini joriy etish;

– qonunchilikda kolliziyalar, nomuvofiqliklar, «noaniq» qoidalar, «oq dogʻlar» va boshqa korrupsiyani keltirib chiqaruvchi omillarni bartaraf etish;

– «Korrupsiyaga qarshi kurashish virtual akademiyasi» elektron platformasida davlat xizmatchisining malakasini oshirish amaliyotini yoʻlga qoʻyish;

– ochiq maʼlumotlar bazalaridan foydalangan holda davlat organlari faoliyatining ochiqligini taʼminlash, shu jumladan, korrupsiyaga qarshi kurashishga xizmat qiladigan dasturiy taʼminotlar, onlayn platformalar ishlab chiqish boʻyicha tanlov («Open Data Challenge» xakatoni) oʻtkazish;

– 2026-yil davomida davlat organlari va tashkilotlarida komplayens va korrupsiyaga qarshi ichki nazorat boʻyicha oʻrinbosarlar faoliyatini yoʻlga qoʻyish;

– sohalar va hududlar kesimida korrupsiya xavf-xatarlari xaritasi (kartogramma) ni yaratish, korrupsiyaga qarshi kurash media-portalini tashkil etish;

– tadbirkorlarni korrupsiyadan himoya qilish maqsadida «Korrupsiyasiz, halol va shaffof biznes – Oʻzbekiston barqaror taraqqiyotining asosi» (Toza biznes) milliy dasturini ishga tushirish;

– «Giyohvandlik vositalari va psixotrop moddalar toʻgʻrisida»gi Qonunning yangi tahririni ishlab chiqish;

– xotin-qizlar va bolalarga nisbatan zoʻravonlikning barcha koʻrinishlariga chek qoʻyish maqsadida javobgarlik choralari kuchaytirilib,
14 yoshga toʻlmagan shaxslarga nisbatan sodir etilgan jinsiy jinoyatlar uchun umrbod ozodlikdan mahrum qilishgacha jazo choralarini belgilash;

– voyaga yetmaganlarga nisbatan sodir etilgan jinsiy va zoʻravonlikka oid jinoyatlarni tergov qilishni prokuratura organlarining vakolatiga oʻtkazish;

– voyaga yetmaganlar va ayollarga nisbatan zoʻravonlik va tazyiq oʻtkazish bilan bogʻliq ishlarni tergov qilish va koʻrish maxsus tayyorgarlikdan oʻtgan tergovchi va sudyalar tomonidan amalga oshirilishini yoʻlga qoʻyish;

– oila va xotin-qizlar muassasalarida yosh nikohlanuvchilar uchun maxsus oʻquv dasturlari samaradorligini oshirish;

– ijro hujjatlari majburiy ijro byurosi organlariga kelib tushishi bilan qarzdorni SMS xabarnoma va ovozli robotlarning avtoqoʻngʻiroqlari orqali darhol xabardor qilish amaliyotini yoʻlga qoʻyish;

– ixtiyoriy ijro muddati oʻtgandan soʻng qoʻllaniladigan ayrim majburiy ijro choralari doirasida undiruvni inson omilisiz toʻgʻridan-toʻgʻri amalga oshirish tartibini joriy etish;

– ijro harakatlari davomida undirilgan va majburiy ijro byurosi organlarining hisob raqamlariga kelib tushgan pul mablagʻlarini avtomatik tarzda undiruvchi yuridik va jismoniy shaxslarning hisob raqamlari va bank kartalariga darhol oʻtkazish tizimini yaratish;

– fuqarolar tomonidan 24/7 rejimida qoʻngʻiroqlar orqali ovozli robotlar yordamida identifikatsiya qilingan holda qarzdorlikning mavjud yoki mavjud emasligi, shuningdek, ijro harakatlariga oid barcha maʼlumotlarni olish amaliyotini yoʻlga qoʻyish;

– Oʻzbekiston Respublikasi Adliya vazirligi huzuridagi X.Sulaymonova nomidagi Respublika sud ekspertizasi markazidagi ekspertiza turlarining 70 foizgacha qismini hududiy boʻlinmalarida joriy etish;

-Oʻzbekiston Respublikasining «Oʻzbekiston Respublikasining Konstitutsiyaviy sudi toʻgʻrisida»gi Konstitutsiyaviy qonuniga oʻzgartish va qoʻshimchalar kiritish haqidagi qonun loyihasini ishlab chiqish belgilangan.

Sudlar faoliyatiga xalqaro standartlarga mos yangi institutlarni joriy etish orqali odil sudlov sifatini yanada oshirish, sud ishlarini yuritishda himoya institutini takomillashtirish, jamiyatda korrupsiyaga murosasiz munosabatni shakllantirish, shuningdek, giyohvandlik va narkojinoyatchilikka qarshi kurashish mexanizmlarini takomillashtirish, xotin-qizlar va bolalarga nisbatan zoʻravonlik kabi jamiyat oldida turgan dolzarb muammolarga qarshi kurashish boʻyicha samarali ishlaydigan tizimni yoʻlga qoʻyish hamda majburiy ijro organlari faoliyatiga sunʼiy intellekt texnologiyalarini joriy etish va ayrim ijro hujjatlarini undirish inson omilisiz amalga oshirilishini taʼminlash amaliyotini yoʻlga qoʻyish orqali yuqorida koʻrsatilgan dasturlar «Oʻzbekiston – 2030» strategiyasini amalga oshirishga xizmat qiladi.

Xulosa qilib aytganda, 2026-yil 16-fevralda qabul qilingan ushbu 21-sonli va 22-sonli Prezident farmonlari «Oʻzbekiston – 2030» strategiyasini yanada takomillashtirish, hozirgi umumjahon tendensiyalari, global oʻzgarishlar va yangi chaqiriqlarga mosligini taʼminlash maqsadida mamlakat rivojlanishining oʻrta muddatga moʻljallangan ustuvor yoʻnalishlari, maqsadlari, dasturlari va ularga erishish boʻyicha samarali koʻrsatkichlarni belgilab berdi.

  Sarbinaz ABDIKARIMOVA,

Qoraqalpogʻiston Respublikasi maʼmuriy sudi sudya katta yordamchisi             

SUD HOKIMIYATIDA KORRUPSIYAGA OʻRIN YOʻQ

Mamlakatimizda soʻnggi yillarda barcha jabhalarda keng koʻlamli islohotlar amalga oshirilmoqda. Xususan, bular korrupsiyaga qarshi kurashish, ishbilarmonlik muhitini va mehnat sharoitlarini yaxshilash, sud-huquq tizimini isloh qilish, inson huquqlarini himoya qilish, maʼmuriy hamda davlat boshqaruvi samaradorligini oshirishga qaratilgan.

Barcha sohalarda korrupsiya illatlarini bartaraf etish va uning rivojlanishiga yoʻl qoʻymaslik maqsadida korrupsiyaviy holatlarni oʻz vaqtida aniqlash, oldini olish, ularga chek qoʻyish, shuningdek, unga imkon beruvchi sabab va shart-sharoitlarni bartaraf etish muhim vazifalardan biridir. Ayniqsa, korrupsiyaga qarshi kurashishda uni keltirib chiqaruvchi omillarni bartaraf etish, yaʼni uning oldini olishga qaratilgan chora-tadbirlar vaqt va samaradorlik nuqtayi nazaridan ustuvor ahamiyat kasb etadi.

Sudyalarning halolligi va pokligi — sud tizimining samaradorligi hamda begʻarazligining eng muhim sharti hisoblanadi. Sudyalarning halolligi sud organlari mustaqilligi bilan chambarchas bogʻliq: sud organlari halollikni taʼminlaydi, halollik esa mustaqillikni mustahkamlaydi.

Davlatimiz rahbari Shavkat Mirziyoyev ham korrupsiyaga qarshi kurashish davlat siyosatining ustuvor yoʻnalishlaridan biri ekanini alohida taʼkidlab, 2020-yil 24-yanvardagi Oliy Majlisga Murojaatnomasida korrupsiyaga qarshi kurashishda jamiyatning barcha qatlamlari faol ishtirok etishi zarurligini qayd etgan.

Korrupsiyaga qarshi kurashish samaradorligini oshirish maqsadida bir qator muhim normativ-huquqiy hujjatlar qabul qilingan. Jumladan, 2019-yil 27-mayda qabul qilingan “Oʻzbekiston Respublikasida korrupsiyaga qarshi kurashish tizimini yanada takomillashtirish chora-tadbirlari toʻgʻrisida”gi PF-5729-sonli Farmoni bilan “2019–2020-yillarda korrupsiyaga qarshi kurashish” davlat dasturi tasdiqlandi.

Shuningdek, 2020-yil 29-iyundagi “Oʻzbekiston Respublikasida korrupsiyaga qarshi kurashish tizimini takomillashtirish boʻyicha qoʻshimcha chora-tadbirlar toʻgʻrisida”gi PF-6013-sonli Farmoni hamda 2020-yil 7-dekabrdagi PF-6127-sonli “Sudyalarning chinakam mustaqilligini taʼminlash hamda sud tizimida korrupsiyaning oldini olish samaradorligini oshirish chora-tadbirlari toʻgʻrisida”gi Farmoni sud tizimida korrupsiyaning oldini olish, uning sabab va shart-sharoitlarini bartaraf etish, ochiqlik va shaffoflikni taʼminlash hamda fuqarolarning sudga boʻlgan ishonchini mustahkamlashga xizmat qilmoqda.

Mazkur hujjatlarga muvofiq:

• sudyalarni tashqi taʼsirlardan himoya qilish;
• kadrlarni tanlash va baholashda shaffoflikni taʼminlash;
• korrupsiya holatlarini barvaqt aniqlash;
• sudyalarning kasbiy va maʼnaviy salohiyatini oshirish
  kabi ustuvor vazifalar belgilab berilgan.

Shu bilan birga, “Oʻzbekiston – 2030” strategiyasida ham korrupsiyaga nisbatan murosasiz munosabatni shakllantirishga qaratilgan aniq maqsadlar belgilangan.

Korrupsiyaviy xatti-harakatlarning asosida, odatda, manfaatlar toʻqnashuvi yotadi. Manfaatlar toʻqnashuvi — shaxsiy manfaatdorlik xizmat vazifalarini xolis bajarishga taʼsir koʻrsatadigan yoki koʻrsatishi mumkin boʻlgan holatdir.

Sudyalar odobi kodeksiga koʻra, sudya har qanday shubhali vaziyatlardan yiroq boʻlishi, oʻz xolisligiga putur yetkazishi mumkin boʻlgan omillarni bartaraf etishi lozim. Zarur hollarda oʻzini oʻzi rad etishi esa adolatli sudlovning muhim kafolati hisoblanadi.

Xulosa qilib aytganda, sud hokimiyati mustaqilligi korrupsiyaga qarshi kurashishda hal qiluvchi ahamiyatga ega. Shu bois sudyalar va sud xodimlari halolligi va pokligini taʼminlash, korrupsiyaga mutlaqo yoʻl qoʻymaslik bugungi kunning eng muhim vazifalaridan biridir.

Azamat ABDIRASULIYEV,
fuqarolik ishlari boʻyicha Qoʻngʻirot tumanlararo sudi raisi

AYOLLARGA NISBATAN TAZYIQ VA ZOʻRAVONLIK UCHUN JAVOBGARLIK

Inson huquq va erkinliklarini taʼminlash har qanday demokratik davlatning ustuvor vazifalaridan biri hisoblanadi. Jamiyatda gender tenglikni taʼminlash, xotin-qizlarning huquq va qonuniy manfaatlarini himoya qilish, ayniqsa, ularni tazyiq va zoʻravonlikdan muhofaza qilish davlat siyosatining ustuvor yoʻnalishlaridan biriga aylangan. Zero, ayol — oilaning tayanchi va kelajak avlod tarbiyasining muhim omilidir.

Soʻnggi yillarda mamlakatimizda xotin-qizlarning huquqlarini himoya qilish, ularning jamiyatdagi mavqeini mustahkamlash hamda ularga nisbatan har qanday tazyiq va zoʻravonlik holatlarining oldini olishga qaratilgan keng koʻlamli islohotlar amalga oshirilmoqda. Bu borada qabul qilingan “Xotin-qizlarni tazyiq va zoʻravonlikdan himoya qilish toʻgʻrisida”gi Qonun mazkur sohada mustahkam huquqiy asos boʻlib xizmat qilmoqda. Unga koʻra, ayollarga nisbatan jismoniy, ruhiy, jinsiy yoki iqtisodiy zoʻravonlikning barcha shakllari taqiqlanadi.

Tazyiq va zoʻravonlik — shaxsning shaʼni va qadr-qimmatini kamsitish, tahdid qilish, qoʻrqitish, jismoniy kuch ishlatish yoki uni iqtisodiy jihatdan qaram holatga solish kabi gʻayriqonuniy harakatlarni oʻz ichiga oladi. Bunday holatlar nafaqat oilada, balki ish joylarida, taʼlim muassasalarida hamda jamiyatning boshqa sohalarida ham uchrashi mumkin.

Amaldagi qonunchilikka muvofiq, bunday huquqbuzarliklarni sodir etgan shaxslar tegishli tartibda javobgarlikka tortiladi. Jumladan, Oʻzbekiston Respublikasining Maʼmuriy javobgarlik toʻgʻrisidagi kodeksi hamda Jinoyat kodeksida ushbu qilmishlar uchun maʼmuriy va jinoiy jazo choralari belgilangan. Bu esa jamiyatda qonun ustuvorligini taʼminlash va zoʻravonlik holatlarining oldini olishga xizmat qiladi.

Shuningdek, ayollarni zoʻravonlikdan himoya qilish maqsadida himoya orderi instituti joriy etilgan. Himoya orderi — jabrlanuvchini muhofaza qilishga qaratilgan maxsus huquqiy hujjat boʻlib, u orqali huquqbuzarga nisbatan muayyan cheklovlar belgilanadi va jabrlanuvchining xavfsizligi taʼminlanadi.

Bu sohadagi islohotlarni yanada kuchaytirish maqsadida Prezidentimiz Shavkat Mirziyoyev tomonidan 2026-yil 3-mart kuni qabul qilingan “Ayollar va bolalar huquqlarining himoyasini kuchaytirish hamda ularga nisbatan tazyiq va zoʻravonlik holatlarining oldini olish boʻyicha qoʻshimcha tashkiliy-huquqiy chora-tadbirlar toʻgʻrisida”gi Farmoni muhim ahamiyat kasb etdi. Mazkur hujjat bilan profilaktika ishlarini kuchaytirish, jabrlangan shaxslarni qoʻllab-quvvatlash hamda ularga huquqiy, psixologik va ijtimoiy yordam koʻrsatish mexanizmlari yanada takomillashtirildi.

Shu bilan birga, bu yoʻnalishda davlat organlari va jamoat tashkilotlari oʻrtasidagi hamkorlikni kuchaytirish, zoʻravonlik holatlarini barvaqt aniqlash va ularning oldini olish boʻyicha tizimli choralar belgilab berildi.

Ayollarga nisbatan tazyiq va zoʻravonlikning oldini olishda nafaqat davlat organlari, balki jamiyatning har bir aʼzosi faol ishtirok etishi lozim. Oilada oʻzaro hurmat va bagʻrikenglik muhitini shakllantirish, yoshlarni inson huquqlariga hurmat ruhida tarbiyalash bunday salbiy holatlarning oldini olishda muhim ahamiyatga ega.

Xulosa qilib aytganda, ayollarni tazyiq va zoʻravonlikdan himoya qilish jamiyat barqarorligi va oila mustahkamligini taʼminlovchi muhim omildir. Bu borada qabul qilingan qonunlar va normativ hujjatlar xotin-qizlarning huquqlarini ishonchli himoya qilishga xizmat qilib, jamiyatda adolat va qonuniylik tamoyillarini mustahkamlaydi.

Zulfiya BABADJANOVA,
Qoraqalpogʻiston Respublikasi sudi sudyasi

ER UCHASTKALARIDAN NOQONUNIY FOYDALANISH: JAVOBGARLIK MUQARRAR

Bugungi kunda er munosabatlarini tartibga solish, er uchastkalaridan qonuniy va maqsadli foydalanishni ta’minlash davlat siyosatining ustuvor yo‘nalishlaridan biri hisoblanadi. Shu bois, erdan noqonuniy foydalanish, uni o‘zboshimchalik bilan egallab olish holatlariga nisbatan qonunchilikda aniq va qat’iy javobgarlik choralari belgilangan.

Amaliyot shuni ko‘rsatmoqdaki, ayrim holatlarda fuqarolar tomonidan er uchastkalarini tegishli ruxsat va hujjatlarsiz egallab olish, noqonuniy qurilish ishlarini amalga oshirish holatlari uchramoqda. Bunday holatlar esa qonun talablarining buzilishiga, shuningdek, turli huquqiy nizolar kelib chiqishiga sabab bo‘lmoqda.

Jinoyat ishlari bo‘yicha Shomanay tuman sudi tomonidan ko‘rib chiqilgan navbatdagi ma’muriy ish ham aynan shu kabi huquqbuzarlik bilan bog’liqdir.

Mazkur ish materiallariga ko‘ra, fuqaro G’aniy Bisenbaev ( ismlar o‘zgartirilgan)  avval mavjud turar joyini buzib, kadastr hujjatlarini bekor qildirgan. Shundan so‘ng, ushbu er uchastkasidan qonuniy asoslarsiz foydalangan holda yangi turar joy qurgan.

Ushbu holat yuzasidan tegishli tartibda tekshiruvlar o‘tkazilib, turar joyni rasmiylashtirish imkoniyati mavjud yoki mavjud emasligi aniqlash maqsadida bir necha bor yuqori turuvchi tashkilotlarga murojaat qilingan. Biroq, belgilangan talablarga javob bermasligi sababli, mazkur qurilish noqonuniy deb topilgan.

Shu asosda, vakolatli organ tomonidan fuqaro fuqaro G’aniy Bisenbaevga nisbatan O‘zbekiston Respublikasi Ma’muriy javobgarlik to‘g’risidagi kodeksining 60-moddasi 3-qismi bilan ma’muriy jazo, ya’ni katta miqdorda jarima tayinlangan.

Fuqaro tomonidan ushbu qaror ustidan sudga shikoyat arizasi kiritilib, unda jarima miqdorini kamaytirish so‘ragan.

Sud tomonidan ish barcha dalillar, guvohlar ko‘rsatmalari hamda ish materiallari asosida har tomonlama, to‘liq va xolisona o‘rganildi.

Sud muhokamasi jarayonida aniqlanishicha, fuqaro tomonidan er uchastkasidan qonuniy huquqiy asoslarsiz foydalanilgani, mazkur holat vakolatli organ tomonidan to‘g’ri qayd etilgani va qonun talablari asosida huquqiy baho berilgani o‘z tasdig’ini topdi.

Shuningdek, ishni ko‘rib chiqish jarayonida jarimani kamaytirish yoki bekor qilish uchun qonunchilikda nazarda tutilgan asoslar mavjud emasligi aniqlandi.

Natijada, sud tomonidan vakolatli organ qarori o‘zgarishsiz qoldirilib, shikoyat arizasi qanoatlantirilmadi.

Er munosabatlari sohasida qonun talablariga qat’iy rioya etish har bir fuqaroning burchi hisoblanadi. Er uchastkalaridan o‘zboshimchalik bilan foydalanish, noqonuniy qurilish ishlarini amalga oshirish nafaqat ma’muriy javobgarlikka, balki keyinchalik yanada og’ir huquqiy oqibatlarga olib kelishi mumkin.

Shu bois, fuqarolar har qanday qurilish yoki er bilan bog’liq harakatlarni amalga oshirishdan oldin tegishli ruxsatnoma va hujjatlarni rasmiylashtirishi, amaldagi qonunchilik talablariga qat’iy amal qilishi zarur.

Qonun ustuvorligi ta’minlangan jamiyatdagina adolat va tartib qaror topadi.

Jetkinshek Qdırniyazov,

Jinoyat ishlari bo‘yicha Shomanay tumani sudining tergov sudyasi

QONUN USTUVORLIGI – YER MUNOSABATLARIDA ADOLAT MEZONI

So‘nggi yillarda mamlakatimizda er resurslaridan samarali foydalanish, o‘zboshimchalik bilan er egallash va noqonuniy qurilishlarning oldini olishga qaratilgan huquqiy mexanizmlar yanada takomillashtirildi. Bu borada O‘zbekiston Respublikasi Ma’muriy javobgarlik to‘g’risidagi kodeksining 60-moddasi er to‘g’risidagi qonunchilikni buzganlik uchun ma’muriy javobgarlikni belgilaydi.

Jinoyat ishlari bo‘yicha To‘rtko‘l tuman sudi amaliyotida ko‘rilgan ishlardan biri mazkur normaning hayotda qanday qo‘llanilishini yaqqol namoyon qildi.

Ish materiallariga ko‘ra, fuqaro Sh.B tegishli er ajratish hujjatlarisiz 1500 kvadrat metr er maydonini o‘zboshimchalik bilan egallab, unda 348 kvadrat metrli turar joy qurgan va undan foydalanib kelgan. Ushbu holat davlat er nazorati tadbirlari jarayonida aniqlanib, tegishli dalolatnomalar, fotoilovalar hamda boshqa hujjatlar bilan tasdiqlangan.

Shu munosabat bilan vakolatli organ tomonidan huquqbuzarga nisbatan Ma’muriy javobgarlik to‘g’risidagi kodeksning 60-moddasi uchinchi qismiga muvofiq ma’muriy jarima qo‘llanilgan.

Fuqaro ushbu qarordan norozi bo‘lib, sudga murojaat qildi. U o‘zining pensiyada ekanligi, oilasining og’ir ijtimoiy ahvoli, farzandlarining vaqtincha ishsizligi hamda kelini nogironligi sababli jarima miqdorini kamaytirish yoki qarorni bekor qilishni so‘radi.

Sud muhokamasi davomida huquqbuzar o‘z harakatlarini inkor etmadi. Aksincha, qurilish uchun zarur huquqni belgilovchi hujjatlarga ega emasligini tan oldi. Shu bilan birga, sudga murojaat qilingan vaqtga qadar noqonuniy qurilgan ob’ekt buzilmagani va er uchastkasining avvalgi holati tiklanmagani ham aniqlandi.

Sud ish materiallarini har tomonlama, to‘liq va xolisona tahlil qildi. Davlat er nazorati hujjatlari, huquqbuzarning tushuntirishlari hamda boshqa dalillar uning harakatlarida ma’muriy huquqbuzarlik tarkibi mavjudligini to‘liq tasdiqladi.

Muhimi, sud qaror qabul qilishda Ma’muriy javobgarlik to‘g’risidagi kodeksning 31 va 33-moddalari talablarini ham inobatga oldi. Ushbu normalarga ko‘ra, ayrim hollarda javobgarlikni engillashtiruvchi holatlar mavjud bo‘lsa, sud engilroq jazo tayinlashi mumkin.

Biroq mazkur ishda huquqbuzar noqonuniy qurilishni bartaraf etmagan, erni qonun talablariga muvofiq holatga keltirmagan va huquqbuzarlik oqibatlarini tugatish bo‘yicha amaliy choralar ko‘rmagan. Shu bois faqatgina moddiy ahvolning og’irligi jazoni engillashtirish uchun etarli huquqiy asos bo‘la olmaydi.

Sud qonun ustuvorligi, barcha fuqarolarning qonun oldida tengligi va er munosabatlarida belgilangan tartibga qat’iy rioya qilinishi tamoyillaridan kelib chiqqan holda vakolatli organ qarori qonuniy va asosli ekanligini e’tirof etdi hamda shikoyatni qanoatlantirmasdan qoldirdi.

Mazkur sud amaliyoti bir muhim haqiqatni anglatadi: ijtimoiy yoki moddiy ahvol, albatta, sud tomonidan e’tiborga olinadi. Biroq huquqbuzarlik oqibatlari bartaraf etilmagan va qonun talablari bajarilmagan hollarda bu holatlar javobgarlikdan ozod qilish yoki jazoni bekor qilish uchun mustaqil huquqiy asos bo‘la olmaydi.

Qonunga hurmat, er munosabatlarida belgilangan tartibga rioya qilish va davlatning er siyosatiga mas’uliyat bilan yondashish har bir fuqaroning burchidir. Ana shu tamoyillarga amal qilish orqali qonun ustuvorligi ta’minlanadi, jamiyatda huquqiy madaniyat yuksaladi va adolat qaror topadi.

Baurjan SABUROV,
Jinoyat ishlari bo‘yicha To‘rtko‘l tuman sudining tergov sudyasi

QORAQALPOGʻISTON RESPUBLIKASI KONSTITUTSIYASINING 33 YILLIGI KENG NISHONLANDI

Qoraqalpogʻiston Respublikasi Konstitutsiyasining 33 yilligi munosabati bilan Qoraqalpogʻiston qishloq xoʻjaligi va agrotexnologiyalar institutida bayram oldi maʼnaviy-maʼrifiy uchrashuv yuqori saviyada tashkil etildi.

Tadbirda Oʻzbekiston Respublikasi hamda Qoraqalpogʻiston Respublikasi davlat madhiyalari yangrab, ishtirokchilarda yuksak faxr va iftixor tuygʻularini uygʻotdi. Shundan soʻng institut rektori N.Absattarov kirish soʻzi bilan tadbirni ochib, mehmonlarni tanishtirdi hamda barcha ishtirokchilarni ushbu qutlugʻ sana bilan samimiy muborakbod etdi. U oʻz nutqida Konstitutsiyaning jamiyat taraqqiyotidagi beqiyos oʻrni va ahamiyatiga alohida toʻxtaldi.

Qoraqalpogʻiston Respublikasi Joʻqorgʻi Kengesi qoʻmita raisi Sh.Oʻtemisov oʻz maʼruzasida Konstitutsiyaning qabul qilinishi tarixiy burilish boʻlganini, u davlat va jamiyatning demokratik rivojlanish yoʻlini belgilab bergan muhim huquqiy hujjat ekanini taʼkidladi. Shuningdek, asosiy qonunimiz inson huquq va erkinliklarini taʼminlash, milliy huquqiy tizimni shakllantirishda mustahkam poydevor boʻlib xizmat qilayotgani qayd etildi.

Shuningdek, Qoraqalpogʻiston Respublikasi sudi raisi oʻrinbosari B.Ktaybekov soʻzga chiqib, Konstitutsiya har bir davlatning siyosiy, huquqiy va maʼnaviy qiyofasini belgilab beruvchi asosiy hujjat ekanini taʼkidladi. U 1993-yil 9-aprel kuni qabul qilingan Konstitutsiya yangi davlat va jamiyat qurilishida mustahkam asos boʻlganini, aynan shu hujjat orqali jamiyat hayotining barcha sohalarini tartibga soluvchi huquqiy tizim shakllanganini alohida eʼtirof etdi.

Tadbirda shuningdek, Qoraqalpogʻiston Respublikasi prokuraturasi boʻlim boshligʻi A.Abdikarimov ham ishtirok etib, Konstitutsiyada inson huquq va erkinliklari ustuvor ahamiyat kasb etishi, mazkur normalar xalqaro huquqning umumeʼtirof etilgan prinsiplariga mos kelishiga alohida eʼtibor qaratdi.

Uchrashuv davomida talaba-yoshlar faol ishtirok etib, oʻzlarini qiziqtirgan savollar bilan murojaat qildilar. Mutaxassislar tomonidan berilgan atroflicha javoblar yoshlarning huquqiy bilimlarini yanada mustahkamlashga xizmat qildi.