ER UCHASTKALARIDAN NOQONUNIY FOYDALANISH: JAVOBGARLIK MUQARRAR

ER UCHASTKALARIDAN NOQONUNIY FOYDALANISH: JAVOBGARLIK MUQARRAR

Bugungi kunda er munosabatlarini tartibga solish, er uchastkalaridan qonuniy va maqsadli foydalanishni ta’minlash davlat siyosatining ustuvor yo‘nalishlaridan biri hisoblanadi. Shu bois, erdan noqonuniy foydalanish, uni o‘zboshimchalik bilan egallab olish holatlariga nisbatan qonunchilikda aniq va qat’iy javobgarlik choralari belgilangan.

Amaliyot shuni ko‘rsatmoqdaki, ayrim holatlarda fuqarolar tomonidan er uchastkalarini tegishli ruxsat va hujjatlarsiz egallab olish, noqonuniy qurilish ishlarini amalga oshirish holatlari uchramoqda. Bunday holatlar esa qonun talablarining buzilishiga, shuningdek, turli huquqiy nizolar kelib chiqishiga sabab bo‘lmoqda.

Jinoyat ishlari bo‘yicha Shomanay tuman sudi tomonidan ko‘rib chiqilgan navbatdagi ma’muriy ish ham aynan shu kabi huquqbuzarlik bilan bog’liqdir.

Mazkur ish materiallariga ko‘ra, fuqaro G’aniy Bisenbaev ( ismlar o‘zgartirilgan)  avval mavjud turar joyini buzib, kadastr hujjatlarini bekor qildirgan. Shundan so‘ng, ushbu er uchastkasidan qonuniy asoslarsiz foydalangan holda yangi turar joy qurgan.

Ushbu holat yuzasidan tegishli tartibda tekshiruvlar o‘tkazilib, turar joyni rasmiylashtirish imkoniyati mavjud yoki mavjud emasligi aniqlash maqsadida bir necha bor yuqori turuvchi tashkilotlarga murojaat qilingan. Biroq, belgilangan talablarga javob bermasligi sababli, mazkur qurilish noqonuniy deb topilgan.

Shu asosda, vakolatli organ tomonidan fuqaro fuqaro G’aniy Bisenbaevga nisbatan O‘zbekiston Respublikasi Ma’muriy javobgarlik to‘g’risidagi kodeksining 60-moddasi 3-qismi bilan ma’muriy jazo, ya’ni katta miqdorda jarima tayinlangan.

Fuqaro tomonidan ushbu qaror ustidan sudga shikoyat arizasi kiritilib, unda jarima miqdorini kamaytirish so‘ragan.

Sud tomonidan ish barcha dalillar, guvohlar ko‘rsatmalari hamda ish materiallari asosida har tomonlama, to‘liq va xolisona o‘rganildi.

Sud muhokamasi jarayonida aniqlanishicha, fuqaro tomonidan er uchastkasidan qonuniy huquqiy asoslarsiz foydalanilgani, mazkur holat vakolatli organ tomonidan to‘g’ri qayd etilgani va qonun talablari asosida huquqiy baho berilgani o‘z tasdig’ini topdi.

Shuningdek, ishni ko‘rib chiqish jarayonida jarimani kamaytirish yoki bekor qilish uchun qonunchilikda nazarda tutilgan asoslar mavjud emasligi aniqlandi.

Natijada, sud tomonidan vakolatli organ qarori o‘zgarishsiz qoldirilib, shikoyat arizasi qanoatlantirilmadi.

Er munosabatlari sohasida qonun talablariga qat’iy rioya etish har bir fuqaroning burchi hisoblanadi. Er uchastkalaridan o‘zboshimchalik bilan foydalanish, noqonuniy qurilish ishlarini amalga oshirish nafaqat ma’muriy javobgarlikka, balki keyinchalik yanada og’ir huquqiy oqibatlarga olib kelishi mumkin.

Shu bois, fuqarolar har qanday qurilish yoki er bilan bog’liq harakatlarni amalga oshirishdan oldin tegishli ruxsatnoma va hujjatlarni rasmiylashtirishi, amaldagi qonunchilik talablariga qat’iy amal qilishi zarur.

Qonun ustuvorligi ta’minlangan jamiyatdagina adolat va tartib qaror topadi.

Jetkinshek Qdırniyazov,

Jinoyat ishlari bo‘yicha Shomanay tumani sudining tergov sudyasi

QONUN USTUVORLIGI – YER MUNOSABATLARIDA ADOLAT MEZONI

So‘nggi yillarda mamlakatimizda er resurslaridan samarali foydalanish, o‘zboshimchalik bilan er egallash va noqonuniy qurilishlarning oldini olishga qaratilgan huquqiy mexanizmlar yanada takomillashtirildi. Bu borada O‘zbekiston Respublikasi Ma’muriy javobgarlik to‘g’risidagi kodeksining 60-moddasi er to‘g’risidagi qonunchilikni buzganlik uchun ma’muriy javobgarlikni belgilaydi.

Jinoyat ishlari bo‘yicha To‘rtko‘l tuman sudi amaliyotida ko‘rilgan ishlardan biri mazkur normaning hayotda qanday qo‘llanilishini yaqqol namoyon qildi.

Ish materiallariga ko‘ra, fuqaro Sh.B tegishli er ajratish hujjatlarisiz 1500 kvadrat metr er maydonini o‘zboshimchalik bilan egallab, unda 348 kvadrat metrli turar joy qurgan va undan foydalanib kelgan. Ushbu holat davlat er nazorati tadbirlari jarayonida aniqlanib, tegishli dalolatnomalar, fotoilovalar hamda boshqa hujjatlar bilan tasdiqlangan.

Shu munosabat bilan vakolatli organ tomonidan huquqbuzarga nisbatan Ma’muriy javobgarlik to‘g’risidagi kodeksning 60-moddasi uchinchi qismiga muvofiq ma’muriy jarima qo‘llanilgan.

Fuqaro ushbu qarordan norozi bo‘lib, sudga murojaat qildi. U o‘zining pensiyada ekanligi, oilasining og’ir ijtimoiy ahvoli, farzandlarining vaqtincha ishsizligi hamda kelini nogironligi sababli jarima miqdorini kamaytirish yoki qarorni bekor qilishni so‘radi.

Sud muhokamasi davomida huquqbuzar o‘z harakatlarini inkor etmadi. Aksincha, qurilish uchun zarur huquqni belgilovchi hujjatlarga ega emasligini tan oldi. Shu bilan birga, sudga murojaat qilingan vaqtga qadar noqonuniy qurilgan ob’ekt buzilmagani va er uchastkasining avvalgi holati tiklanmagani ham aniqlandi.

Sud ish materiallarini har tomonlama, to‘liq va xolisona tahlil qildi. Davlat er nazorati hujjatlari, huquqbuzarning tushuntirishlari hamda boshqa dalillar uning harakatlarida ma’muriy huquqbuzarlik tarkibi mavjudligini to‘liq tasdiqladi.

Muhimi, sud qaror qabul qilishda Ma’muriy javobgarlik to‘g’risidagi kodeksning 31 va 33-moddalari talablarini ham inobatga oldi. Ushbu normalarga ko‘ra, ayrim hollarda javobgarlikni engillashtiruvchi holatlar mavjud bo‘lsa, sud engilroq jazo tayinlashi mumkin.

Biroq mazkur ishda huquqbuzar noqonuniy qurilishni bartaraf etmagan, erni qonun talablariga muvofiq holatga keltirmagan va huquqbuzarlik oqibatlarini tugatish bo‘yicha amaliy choralar ko‘rmagan. Shu bois faqatgina moddiy ahvolning og’irligi jazoni engillashtirish uchun etarli huquqiy asos bo‘la olmaydi.

Sud qonun ustuvorligi, barcha fuqarolarning qonun oldida tengligi va er munosabatlarida belgilangan tartibga qat’iy rioya qilinishi tamoyillaridan kelib chiqqan holda vakolatli organ qarori qonuniy va asosli ekanligini e’tirof etdi hamda shikoyatni qanoatlantirmasdan qoldirdi.

Mazkur sud amaliyoti bir muhim haqiqatni anglatadi: ijtimoiy yoki moddiy ahvol, albatta, sud tomonidan e’tiborga olinadi. Biroq huquqbuzarlik oqibatlari bartaraf etilmagan va qonun talablari bajarilmagan hollarda bu holatlar javobgarlikdan ozod qilish yoki jazoni bekor qilish uchun mustaqil huquqiy asos bo‘la olmaydi.

Qonunga hurmat, er munosabatlarida belgilangan tartibga rioya qilish va davlatning er siyosatiga mas’uliyat bilan yondashish har bir fuqaroning burchidir. Ana shu tamoyillarga amal qilish orqali qonun ustuvorligi ta’minlanadi, jamiyatda huquqiy madaniyat yuksaladi va adolat qaror topadi.

Baurjan SABUROV,
Jinoyat ishlari bo‘yicha To‘rtko‘l tuman sudining tergov sudyasi

QORAQALPOGʻISTON RESPUBLIKASI KONSTITUTSIYASINING 33 YILLIGI KENG NISHONLANDI

Qoraqalpogʻiston Respublikasi Konstitutsiyasining 33 yilligi munosabati bilan Qoraqalpogʻiston qishloq xoʻjaligi va agrotexnologiyalar institutida bayram oldi maʼnaviy-maʼrifiy uchrashuv yuqori saviyada tashkil etildi.

Tadbirda Oʻzbekiston Respublikasi hamda Qoraqalpogʻiston Respublikasi davlat madhiyalari yangrab, ishtirokchilarda yuksak faxr va iftixor tuygʻularini uygʻotdi. Shundan soʻng institut rektori N.Absattarov kirish soʻzi bilan tadbirni ochib, mehmonlarni tanishtirdi hamda barcha ishtirokchilarni ushbu qutlugʻ sana bilan samimiy muborakbod etdi. U oʻz nutqida Konstitutsiyaning jamiyat taraqqiyotidagi beqiyos oʻrni va ahamiyatiga alohida toʻxtaldi.

Qoraqalpogʻiston Respublikasi Joʻqorgʻi Kengesi qoʻmita raisi Sh.Oʻtemisov oʻz maʼruzasida Konstitutsiyaning qabul qilinishi tarixiy burilish boʻlganini, u davlat va jamiyatning demokratik rivojlanish yoʻlini belgilab bergan muhim huquqiy hujjat ekanini taʼkidladi. Shuningdek, asosiy qonunimiz inson huquq va erkinliklarini taʼminlash, milliy huquqiy tizimni shakllantirishda mustahkam poydevor boʻlib xizmat qilayotgani qayd etildi.

Shuningdek, Qoraqalpogʻiston Respublikasi sudi raisi oʻrinbosari B.Ktaybekov soʻzga chiqib, Konstitutsiya har bir davlatning siyosiy, huquqiy va maʼnaviy qiyofasini belgilab beruvchi asosiy hujjat ekanini taʼkidladi. U 1993-yil 9-aprel kuni qabul qilingan Konstitutsiya yangi davlat va jamiyat qurilishida mustahkam asos boʻlganini, aynan shu hujjat orqali jamiyat hayotining barcha sohalarini tartibga soluvchi huquqiy tizim shakllanganini alohida eʼtirof etdi.

Tadbirda shuningdek, Qoraqalpogʻiston Respublikasi prokuraturasi boʻlim boshligʻi A.Abdikarimov ham ishtirok etib, Konstitutsiyada inson huquq va erkinliklari ustuvor ahamiyat kasb etishi, mazkur normalar xalqaro huquqning umumeʼtirof etilgan prinsiplariga mos kelishiga alohida eʼtibor qaratdi.

Uchrashuv davomida talaba-yoshlar faol ishtirok etib, oʻzlarini qiziqtirgan savollar bilan murojaat qildilar. Mutaxassislar tomonidan berilgan atroflicha javoblar yoshlarning huquqiy bilimlarini yanada mustahkamlashga xizmat qildi.

«RAHBAR VA YOSHLAR» UCHRASHUVI O‘TKAZILDI

Xo‘jayli tumani hokimligida «Rahbar va yoshlar» mavzusida uchrashuv tashkil etildi. Unda tuman hokimi J.Ermashev, jinoyat ishlari bo‘yicha Xo‘jayli tumani sudi raisi S.Davletmuratov, tuman prokurori A.Xalimov, ichki ishlar bo‘limi boshlig‘i B.Xaytboyev hamda boshqa mutasaddi tashkilot rahbarlari va yoshlar ishtirok etdi.

Uchrashuv davomida yoshlarni qo‘llab-quvvatlash, ularning bandligini ta’minlash va huquqiy ongini oshirish borasida amalga oshirilayotgan ishlar muhokama qilindi. Shuningdek, sohada yo‘l qo‘yilgan kamchiliklar yuzasidan mutasaddilarga tegishli ko‘rsatmalar berildi.

Shundan so‘ng, yoshlarning murojaatlari tinglanib, ularning muammolarini hal etish bo‘yicha mutasaddilarga aniq vazifalar yuklatildi.

SAYYOR QABUL: AHOLI MUROJAATLARI E’TIBORDA

Nukus tumani «Arbashi» QFY hududida sayyor qabul o‘tkazildi. Unda jinoyat ishlari bo‘yicha Nukus tuman sudining raisi G.Bisenova, fuqarolik ishlari bo‘yicha Nukus tumanlararo sudining sudyasi J.Baltabayeva va Nukus tumanlararo iqtisodiy sudining sudyasi Z.Xasanova ishtirok etdi.

Sayyor qabul davomida fuqarolarning sud-huquq sohasiga oid murojaatlari tinglanib, ularni qiynab kelayotgan masalalar yuzasidan huquqiy tushunchalar berildi.

Fuqarolar o‘zlarini qiziqtirgan savollarga to‘liq javob olib, yechim topilmayotgan muammolar bo‘yicha amaliy maslahatlarga ega bo‘ldi.

SHAXSNI G’AYRIIXTIYORIY TARTIBDA PSIXIATRIYA STATSIONARIGA YOTQIZISHNING HUQUQIY ASOSLARI

Shaxsni g’ayriixtiyoriy tartibda psixiatriya statsionariga yotqizish bilan bog’liq huquqiy munosabatlar tibbiy yordam ko‘rsatishning alohida turi hisoblanadi. Ushbu munosabatlar ixtiyoriy va majburiy davolanish jarayonlarida vujudga kelib, inson salomatligini muhofaza qilish va tiklashga qaratilgan bo‘ladi. Bunda ko‘rsatiladigan tibbiy xizmat yagona tibbiy standartlar va usullar asosida amalga oshiriladi.

O‘zbekiston Respublikasining Fuqarolik protsessual kodeksiga “Shaxsni g’ayriixtiyoriy tartibda psixiatriya statsionariga yotqizish yoki uning ushbu muassasada bo‘lish muddatini uzaytirish” to‘g’risidagi 32-bobning kiritilishi fuqarolarning sud orqali himoya qilinishini yanada mustahkamladi. Chunki ayrim holatlarda shaxsning ruhiy holati atrofdagilar uchun xavf tug’dirishi mumkin bo‘lib, bu esa noxush oqibatlarning oldini olish maqsadida uni majburiy tartibda davolash zaruratini keltirib chiqaradi.

Mazkur toifadagi ishlar sud tartibida ko‘rib chiqilishi huquqbuzarliklarning oldini olish va fuqarolarning qonuniy manfaatlarini himoya qilishda muhim ahamiyat kasb etadi.

O‘zbekiston Respublikasining “Psixiatriya yordami to‘g’risida”gi Qonunining 30 va 31-moddalariga muvofiq, shaxsni g’ayriixtiyoriy tartibda psixiatriya statsionariga yotqizish faqat quyidagi holatlarda amalga oshiriladi:

shaxsni faqat statsionar sharoitida tekshirish yoki davolash mumkin bo‘lganda;
uning ruhiy holati og’ir bo‘lib, o‘ziga yoki atrofdagilarga bevosita xavf tug’dirganda;
shaxs o‘zining asosiy hayotiy ehtiyojlarini mustaqil ravishda qondirishga layoqatsiz bo‘lganda;
psixiatriya yordami ko‘rsatilmasa, uning sog’lig’iga jiddiy zarar etkazilishi ehtimoli mavjud bo‘lganda.

Mazkur holatlarda shaxsni statsionarga joylashtirish masalasi sud tomonidan hal qilinadi.

Shaxsni g’ayriixtiyoriy tartibda psixiatriya statsionariga yotqizish yoki uning statsionarda bo‘lish muddatini uzaytirish haqidagi ishlar sud tomonidan alohida ish yuritish tartibida ko‘rib chiqiladi. Bu ishlar psixiatriya muassasasi joylashgan hududdagi sudga taalluqlidir.

Arizada qonunchilikda nazarda tutilgan asoslar aniq ko‘rsatilishi lozim. Shuningdek, unga shifokor-psixiatrlar komissiyasining shaxsni statsionarga yotqizish yoki uning davolanish muddatini uzaytirish zarurligi haqidagi asoslantirilgan xulosasi ilova qilinishi shart.

Sud arizani qabul qilar ekan, ishni ko‘rib chiqish davrida shaxsning statsionarda bo‘lib turishi masalasini ham hal etadi.

Ushbu ishlar, qoida tariqasida, o‘n kunlik muddatda ko‘rib chiqiladi. Sud majlisida shaxsning qonuniy vakili, shifokor-psixiatrlar komissiyasi vakili, prokuror hamda psixiatriya muassasasi vakili ishtirok etadi.

“Psixiatriya yordami to‘g’risida”gi Qonunning 10-moddasiga muvofiq, shaxs psixiatriya yordami ko‘rsatilayotganda o‘z huquq va qonuniy manfaatlarini himoya qilish uchun vakil taklif etish huquqiga ega. Vakillik qonunchilikda belgilangan tartibda rasmiylashtiriladi.

Sud tomonidan muomalaga layoqatsiz deb topilgan shaxslarning huquq va manfaatlarini ularning vasiylari, voyaga etmaganlarning huquqlarini esa ota-onasi yoki boshqa qonuniy vakillari himoya qiladi.

Ish sudda ko‘rib chiqilgandan so‘ng hal qiluv qarori qabul qilinadi. Sudning arizani qanoatlantirish haqidagi hal qiluv qarori shaxsni g’ayriixtiyoriy tartibda psixiatriya statsionariga yotqizish yoki uning u erda bo‘lish muddatini uzaytirish uchun huquqiy asos hisoblanadi.

G’ayriixtiyoriy tartibda statsionarga yotqizilgan shaxslar qonun hujjatlarida belgilangan barcha huquqlardan foydalanadi. Jumladan, ularning huquqlari tibbiyot sohasidagi boshqa normativ-huquqiy hujjatlar bilan ham himoya qilinadi.

Shuningdek, “Psixiatriya yordami to‘g’risida”gi Qonunning 39-moddasiga muvofiq, shaxs psixiatriya statsionaridan uning sog’aygani yoki ruhiy holati yaxshilanib, statsionar sharoitida davolanish zarurati qolmagan taqdirda, shuningdek tekshiruv yoki ekspertiza yakunlangan hollarda chiqariladi.

Xulosa qilib aytganda, shaxsni g’ayriixtiyoriy tartibda psixiatriya statsionariga yotqizish tartibi inson huquqlari va jamiyat xavfsizligi o‘rtasidagi muvozanatni ta’minlashga qaratilgan muhim huquqiy mexanizm hisoblanadi.

Saodat KAIPNAZAROVA,

Qoraqalpog’iston Respublikasi sudining sudyasi

KONSTITUTSIYA — HUQUQ VA ADOLATNING MUSTAHKAM POYDEVORI

Ajiniyoz nomidagi Nukus davlat pedagogika institutida Qoraqalpogʻiston Respublikasi Konstitutsiyasi qabul qilinganining 33 yilligiga bagʻishlangan tantanali tadbir boʻlib oʻtdi.

Tadbirda Qoraqalpogʻiston Respublikasi Joʻqorgʻi Kengesi Raisining oʻrinbosari Radjapbay Nurazizov, Qoraqalpogʻiston Respublikasi sudi raisi Kamal Tarixov, respublika prokurorining oʻrinbosari Toʻlqin Nurmetov, professor-oʻqituvchilar, talabalar va ommaviy axborot vositalari vakillari ishtirok etdi.

Tantanali tadbir davlat madhiyalari ijrosi bilan boshlandi.

Tadbir davomida soʻzga chiqqanlar Qoraqalpogʻiston Respublikasi Konstitutsiyasining qabul qilinishi tarixi, uning davlat va jamiyat hayotidagi ahamiyati, inson huquq va erkinliklarini taʼminlashdagi oʻrni haqida soʻz yuritdilar.

Taʼkidlanganidek, Konstitutsiya — demokratik islohotlarni amalga oshirishning mustahkam huquqiy asosi, inson huquq va manfaatlarining ishonchli kafolati hisoblanadi. Bosh Qomusda “inson — jamiyat — davlat” tamoyili ustuvor etib belgilangan.

Shuningdek, soʻnggi yillarda mamlakatimizda qonun ustuvorligini taʼminlash, fuqarolar huquq va manfaatlarini himoya qilish, taʼlim sohasini rivojlantirish borasida amalga oshirilayotgan ishlar alohida taʼkidlandi.

Tadbir doirasida maʼruzalar tinglanib, yoshlar ongida huquqiy madaniyatni yuksaltirish, Konstitutsiya normalariga hurmat ruhini mustahkamlash muhim vazifa ekani qayd etildi.

Tantanali tadbir madaniy dastur bilan yakunlandi.

KIMGA QANDAY IMKONIYAT? MEHNATDA TENGLIK MASALASI

Mamlakatimiz mustaqillikka erishganidan soʻng amalga oshirilayotgan keng koʻlamli huquqiy islohotlar natijasida jamiyatda bozor iqtisodiyoti talablariga mos yangi huquqiy tafakkur shakllanmoqda. Bu oʻzgarishlar qonunchilik tizimida ham oʻz ifodasini topib, ayniqsa mehnat munosabatlarini tartibga solish sohasida zamonaviy tamoyillar qaror topmoqda.

Jumladan, yangi tahrirdagi Mehnat kodeksining qabul qilinishi hamda mehnatga oid boshqa qonun hujjatlarining takomillashtirilishi natijasida ushbu sohada inson huquq va manfaatlarini ustuvor qoʻyuvchi yangi huquqiy yondashuvlar shakllandi.

Mehnat huquqi huquq tizimida muhim oʻrin egallaydi. U mehnat bozorida yuzaga keladigan ijtimoiy munosabatlarni, xususan yollanma mehnatdan foydalanish va uni tashkil etish jarayonini huquqiy jihatdan tartibga soladi.

Oʻzbekiston Respublikasi Konstitutsiyasining 42-moddasiga muvofiq, har bir inson munosib mehnat qilish, kasb va faoliyat turini erkin tanlash, xavfsiz va gigiyena talablariga javob beradigan sharoitlarda ishlash, kamsitishlarsiz adolatli ish haqi olish hamda ishsizlikdan qonun asosida himoyalanish huquqiga ega.

Mehnatga haq toʻlashning eng kam miqdori insonning munosib turmush darajasini taʼminlash maqsadida belgilanadi. Shu bilan birga, homiladorligi yoki bolasi borligi sababli ayollarni ishga qabul qilishni rad etish, ularni ishdan boʻshatish yoki ish haqini kamaytirish qonunan taqiqlanadi.

Mehnat kodeksining 4-moddasiga koʻra, har kim mehnat huquqlarini amalga oshirish va himoya qilishda teng imkoniyatlarga ega. Mehnat va bandlik sohasida har qanday kamsitish qatʼiyan man etiladi.

Jumladan, jinsi, yoshi, irqi, millati, tili, ijtimoiy kelib chiqishi, mulkiy ahvoli, mansab mavqei, yashash joyi, dinga munosabati, eʼtiqodi yoki boshqa shaxsiy belgilarga qarab toʻgʻridan-toʻgʻri yoki bilvosita cheklovlar oʻrnatish yoki imtiyozlar berish kamsitish deb baholanadi.

Biroq ayrim hollarda, mehnatning xususiyati yoki ayrim toifadagi shaxslarning ijtimoiy himoyaga muhtojligi hisobga olinib, qonun doirasida belgilangan farqlar kamsitish hisoblanmaydi. Masalan, voyaga yetmaganlar, nogironligi boʻlgan shaxslar, homilador ayollar yoki oilaviy vazifalarni bajarayotgan shaxslarga nisbatan qoʻshimcha kafolatlar berilishi shular jumlasidandir.

Oʻzini mehnat sohasida kamsitilgan deb hisoblagan shaxs belgilangan tartibda shikoyat qilish, jumladan sudga murojaat etish, yetkazilgan moddiy va maʼnaviy zararni qoplatish huquqiga ega.

Mehnat huquqi subyekti boʻlish uchun shaxs muayyan yoshga yetgan va mehnat qilish qobiliyatiga ega boʻlishi lozim. Amaldagi qonunchilikka koʻra, mehnat huquqiy subyektlilik odatda 16 yoshdan boshlanadi. Ayrim ishlar uchun esa shaxsning 18 yoshga toʻlgan boʻlishi talab etiladi.

Mehnat qilish huquqi insonning asosiy huquqlaridan biri boʻlib, uning himoyasi davlat tomonidan kafolatlanadi. Xususan, sud orqali huquqlarni himoya qilish imkoniyati muhim ahamiyatga ega. Sud qarori asosida ishga tiklangan xodimning buzilgan huquqlari toʻliq tiklanadi va majburan ishlamagan davri uchun haq toʻlanadi.

Fuqarolarning mehnat qilish huquqini buzgan mansabdor shaxslar qonunchilikka muvofiq intizomiy, maʼmuriy, moddiy, ayrim hollarda esa jinoiy javobgarlikka tortiladi.

Shuningdek, “Aholini ish bilan taʼminlash toʻgʻrisida”gi qonunga muvofiq, fuqarolarning ishsizlikdan himoyalanish huquqi kafolatlangan.

Umuman olganda, mehnatga oid qonun hujjatlari xodimlar va ish beruvchilar manfaatlarini muvozanatli taʼminlash, adolatli va xavfsiz mehnat sharoitlarini yaratish, mehnat unumdorligini oshirish hamda aholining turmush darajasini yuksaltirishga xizmat qiladi.

Saodat KAIPNAZAROVA,

Qoraqalpogʻiston Respublikasi sudining sudyasi

JAZODAN TUZALISHGA: SAYYOR SUDDA INSON TAQDIRIGA DAXLDOR QARORLAR

Amudaryo tumanining “Beruniy” mahalla fuqarolar yig’ini binosida jinoyat ishlari bo‘yicha Amudaryo tuman sudi raisi Jasurbek Baltabaev raisligida navbatdagi ochiq sayyor sud majlisi bo‘lib o‘tdi.
Majlis davomida O‘zbekiston Respublikasi Jinoyat kodeksining 73-moddasiga muvofiq jazoni o‘tashdan muddatidan ilgari shartli ozod qilishga oid ishlar ko‘rib chiqildi. Sud tomonidan jazoni o‘tash davomida o‘zini ijobiy tomondan ko‘rsatgan, qonun talablariga rioya etgan hamda tuzalish yo‘liga o‘tgan 13 nafar mahkumga nisbatan jazoning o‘talmay qolgan qismidan muddatidan ilgari shartli ozod qilish to‘g’risida ajrim chiqarildi.

Shu bilan birga, mahkumlarga qonun ustuvorligi va javobgarlik masalalari yuzasidan tushuntirishlar berildi. Xususan, shartli ozod qilingan shaxslar tomonidan yangi jinoyat sodir etilgan taqdirda, qonunchilikda belgilangan tartibda jazo kuchaytirilishi alohida ta’kidlandi.

O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining 2026 yil 3 martdagi “Ayollar va bolalar huquqlarining himoyasini kuchaytirish hamda ularga nisbatan tazyiq va zo‘ravonlik holatlarining oldini olish bo‘yicha qo‘shimcha tashkiliy-huquqiy choralar to‘g’risida”gi Farmonining mazmun-mohiyati tadbir ishtirokchilariga keng va atroflicha tushuntirildi.

Mazkur farmon doirasida xotin-qizlar va bolalarni har qanday zo‘ravonlik va tazyiqdan himoya qilish, ularning huquq va manfaatlarini ta’minlash, oilada sog’lom muhitni shakllantirishga qaratilgan aniq mexanizmlar belgilab berilgani ta’kidlandi. Shuningdek, zo‘ravonlik holatlarini barvaqt aniqlash, ularning oldini olish va jabrlanuvchilarni ijtimoiy-qo‘llab-quvvatlash tizimini yanada takomillashtirishga alohida e’tibor qaratilgani qayd etildi.

Farmonda davlat organlari va jamoatchilik institutlarining o‘zaro hamkorligini kuchaytirish, profilaktika ishlarini tizimli tashkil etish hamda har bir holatga nisbatan murosasiz munosabatni shakllantirish ustuvor vazifa sifatida belgilangan.

Ushbu hujjat mamlakatimizda ijtimoiy adolatni qaror toptirish, oila muhitini sog’lomlashtirish va jamiyatning eng himoyaga muhtoj qatlamlari bo‘lgan ayollar hamda bolalarning huquqlarini ishonchli ta’minlash yo‘lidagi muhim va strategik qadam sifatida baholandi.

O‘tkazilgan sayyor sud majlisi va huquqiy targ’ibot tadbiri aholi o‘rtasida huquqiy ong va madaniyatni oshirish, shuningdek, jinoyatchilikning oldini olishda muhim ahamiyat kasb etdi.

YOʻL HARAKATI XAVFSIZLIGI — HAR BIR INSON HAYOTI BILAN BOGʻLIQ MASALA

Amaliyot shuni koʻrsatmoqdaki, bu turdagi jinoyatlar asosan haydovchilarning beparvoligi, tezlikka rioya qilmaslik, qoidalarni mensimaslik va masʼuliyatsizlik oqibatida sodir etilmoqda.

Har bir qoidabuzarlik ortida inson taqdiri turganini unutmaslik lozim. Shu bois, yoʻl harakati xavfsizligini taʼminlash, avvalo, har bir fuqaroning huquqiy savodxonligi va shaxsiy masʼuliyatiga bogʻliq.

Nukus tumani “Samanbay” OFY hududida jinoyat ishlari boʻyicha Nukus tuman sudi raisi G. Bisenova tomonidan aholi bilan uchrashuv oʻtkazildi.

Uchrashuv davomida transport vositalarini boshqarish va ulardan foydalanish xavfsizligi qoidalarini buzish bilan bogʻliq jinoyat ishlari boʻyicha sud amaliyoti tahlil qilindi.

Tahlillarga koʻra, 2025-yil davomida sud ish yurituviga 9 nafar shaxsga nisbatan 9 ta jinoyat ishi kelib tushgan. Shundan 2 nafar shaxsga nisbatan ayblov hukmi chiqarilgan, qolgan 7 ta ish esa taraflarning oʻzaro yarashuvi asosida tugatilgan.

Ayblov hukmlari boʻyicha 2 nafar shaxsga muayyan huquqdan mahrum qilish hamda ozodlikni cheklash jazolari tayinlangan.

Shu nuqtayi nazardan, yoʻl harakati xavfsizligini taʼminlash faqat nazorat yoki jazo bilan emas, balki har bir haydovchi va fuqaroning huquqiy savodxonligi, intizomi va shaxsiy masʼuliyatini oshirish orqali taʼminlanadi. Zero, qonunga hurmat va hayotga ehtirom — xavfsiz jamiyatning eng mustahkam poydevoridir.

Tadbir yakunida fuqarolar oʻzlarini qiziqtirgan savollarga javoblar oldilar.