10Jun Yangiliklar

ODAM SAVDOSI VA BOLALAR MEHNATI: INSON QADRIGA TAHDID

Inson qadri, uning huquq va erkinliklarini ta’minlash har qanday huquqiy davlatning eng muhim vazifalaridan hisoblanadi. Ammo bugungi kunda dunyoda inson qadriga rahna solayotgan og’ir jinoyatlardan biri — odam savdosi va bolalar mehnatidan noqonuniy foydalanish holatlaridir.

 

Tasavvur qiling, yaxshi ish, yuqori maosh yoki munosib turmush va’da qilinib, inson aldanadi. Uning hujjatlari tortib olinadi, erkin harakatlanish huquqi cheklanadi va mehnat qilishga majbur qilinadi. Afsuski, bunday holatlar bugun ham dunyoda uchrab turibdi.

 

Odam savdosi — bu shunchaki qonunbuzarlik emas. Bu inson taqdiri, uning orzu-umidlari va erkinligiga qarshi qaratilgan og’ir jinoyatdir.

 

Shuning uchun ham O‘zbekiston Respublikasi Jinoyat kodeksining 135-moddasida odam savdosi uchun jinoiy javobgarlik belgilangan. Qonun bu kabi jinoyatlarni sodir etgan shaxslarga nisbatan qat’iy jazo choralarini nazarda tutadi.

 

Inson huquqlari haqida gap ketganda, bolalar huquqlarini himoya qilish masalasi alohida ahamiyat kasb etadi. Chunki har bir bola baxtli bolalikka, bilim olishga va sog’lom muhitda voyaga etishga haqli.

 

Bolaning qo‘lida og’ir mehnat qurollari emas, kitob bo‘lishi kerak. Uning vaqti mehnat maydonida emas, ta’lim muassasasida o‘tishi lozim.

 

Shu bois mamlakatimiz qonunchiligida bolalar mehnatining zararli va xavfli shakllariga qarshi qat’iy choralar belgilangan. Jinoyat kodeksining 148¹ va 148²-moddalariga muvofiq, shaxslarni majburiy mehnatga jalb qilish yoki voyaga etmaganlarni ularning sog’lig’i va rivojlanishiga zarar etkazishi mumkin bo‘lgan ishlarga jalb qilish javobgarlikka sabab bo‘ladi.

 

Muhimi, odam savdosi yoki majburiy mehnat qurboniga aylanib qolmaslik uchun har bir fuqaro ogoh bo‘lishi zarur. Ayniqsa, xorijda ishlash niyatida bo‘lgan shaxslar taklif etilayotgan ish joyi haqida rasmiy manbalar orqali ma’lumot olishlari, mehnat shartnomalarini diqqat bilan o‘rganishlari va shubhali takliflarga ishonmasliklari lozim.

 

Odam savdosi va bolalar mehnatiga qarshi kurashish — faqat huquqni muhofaza qiluvchi organlar yoki sudlarning vazifasi emas. Bu butun jamiyatning mas’uliyatidir. Har birimiz befarq bo‘lmasak, qonunlarga hurmat bilan yondashsak va inson qadrini ulug’lasak, bunday illatlarga qarshi samarali kurasha olamiz.

 

Zero, inson qadri ustuvor bo‘lgan joyda adolat qaror topadi. Bolalarning kulgisi yangragan, inson huquqlari himoya qilingan jamiyat esa barqaror taraqqiyot sari intiladi.

 

 

Nag’ima BALTABAEVA,

Nukus tumanlararo iqtisodiy sudi raisining o‘rinbosari

9Jun Yangiliklar

SUDLARDA INTERAKTIV XIZMATLAR

 

 

Mamlakatimizda sud-huquq tizimini modernizatsiya qilish, fuqarolarning odil sudlovga bo‘lgan huquqlarini ta’minlash hamda sud faoliyatining ochiqligi va shaffofligini oshirish maqsadida axborot-kommunikatsiya texnologiyalarini keng joriy etish bo‘yicha izchil islohotlar amalga oshirilmoqda. Ushbu jarayonda sudlarda interaktiv xizmatlarni rivojlantirish alohida ahamiyat kasb etmoqda.

 

Interaktiv xizmatlar – bu fuqarolar, tadbirkorlik subyektlari va tashkilotlarga sud organlari bilan elektron shaklda muloqot qilish imkonini beruvchi zamonaviy xizmatlardir. Ular sudlarga murojaat qilish, arizalar yuborish, sud ishlarining holatini kuzatib borish hamda sud hujjatlarini olish jarayonlarini sezilarli darajada yengillashtiradi.

 

Bugungi kunda sud tizimida elektron xizmatlarning keng joriy etilishi natijasida fuqarolar ortiqcha vaqt va mablag‘ sarflamasdan turib, masofadan turib ko‘plab xizmatlardan foydalanish imkoniyatiga ega bo‘lmoqda.

 

Sud tizimida quyidagi interaktiv xizmatlar keng qo‘llanilmoqda:

– Da’vo arizalari va boshqa protsessual hujjatlarni elektron shaklda yuborish;

– Sud majlislari sanasi va vaqti haqida elektron xabarnomalar olish;

– Sud ishlarining ko‘rilish jarayonini onlayn kuzatish;

– Sud hujjatlarining elektron nusxalarini olish;

– Videokonferensaloqa orqali sud majlislarida ishtirok etish;

– Davlat boji va boshqa to‘lovlarni elektron tarzda amalga oshirish;

– Sud qarorlarining ijrosi haqida ma’lumot olish.

Mazkur xizmatlar sud ishlarini yuritishda qulaylik yaratib, inson omili bilan bog‘liq ayrim muammolarni kamaytirishga xizmat qilmoqda.

Sudlarda interaktiv xizmatlardan foydalanish bir qator afzalliklarga ega:

Birinchidan, fuqarolarning vaqt va mablag‘lari tejaladi.

Ikkinchidan, sud faoliyatining ochiqligi va shaffofligi ta’minlanadi.

Uchinchidan, hujjatlar almashinuvi tezlashadi va qog‘ozbozlik kamayadi.

To‘rtinchidan, korrupsiyaviy holatlarning oldini olishga yordam beradi.

Beshinchidan, aholining sud tizimiga bo‘lgan ishonchini mustahkamlaydi.

Sudlarda interaktiv xizmatlarning joriy etilishi odil sudlovning samaradorligini oshirish, fuqarolar uchun qulay sharoitlar yaratish va sud tizimini raqamlashtirishning muhim yo‘nalishlaridan biridir. Kelgusida ushbu xizmatlarni yanada takomillashtirish orqali sud organlari faoliyatining sifati va samaradorligini yangi bosqichga olib chiqish mumkin. Shu bois interaktiv xizmatlarni rivojlantirish va ulardan foydalanish ko‘lamini kengaytirish bugungi kunning dolzarb vazifalaridan biri hisoblanadi.

 

Ulobosin DAVLETOVA,

 Nukus tumanlararo ma’muriy sudi arxiv mudiri              

28May Yangiliklar

QONUNCHILIKKA KIRITILGAN SO‘NGGI O‘ZGARISHLAR HAQIDA

 

2026 yil 1 iyuldan soliq toʻlovchilar uchun tekshiruvdan oldingi tahlil doirasida aniqlangan tafovutlar boʻyicha aniqlashtirilgan soliq hisobotini yoki asoslantiruvchi hujjatlarni taqdim etish majburiyati bekor qilinadi.

 

Ushbu va boshqa ta’sirchan chora-tadbirlar (shu jumladan yangi proaktiv hisobotlar toʻplami) Prezidentning «Soliq organlari faoliyatini institutsional takomillashtirish va soliq ma’muriyatchiligiga zamonaviy yondashuvlarni joriy etish chora-tadbirlari toʻgʻrisida»gi PF-95-son Farmonida koʻzda tutilgan.

 

Shunday qilib, Prezidentning 19.05.2026 yildagi PF-95-son Farmoniga muvofiq: 2026 yil 1 iyuldan boshlab:

 

tekshiruvdan oldingi tahlil doirasida aniqlangan tafovutlar boʻyicha aniqlashtirilgan soliq hisobotini yoki asoslantiruvchi hujjatlarni taqdim etish majburiyati bekor qilinadi;

 

soliq хavfining oʻrtacha darajasiga kiritilgan soliq toʻlovchilarga aniqlangan хavflar toʻgʻrisida хabarnoma yuborish tizimi joriy etiladi. Bunda aniqlangan kamchiliklar 1 oy ichida bartaraf etilgan taqdirda soliq tekshiruvi oʻtkazilmaydi;

 

yangi tashkil etilgan tadbirkorlik sub’yektlariga faoliyatining dastlabki 6 oyi davomida soliq va moliyaviy hisobotlarni yuborish хizmatlarini «Soliq-servis» AJ – ularning tanloviga koʻra bepul asosda koʻrsatadi;

 

2027 yil 1 yanvardan boshlab:

pirovard iste’molchiga sotiladigan neft-gaz mahsulotlari boʻyicha aksiz soligʻi, noruda qurilish materiallari boʻyicha yer qa’ridan foydalanganlik uchun soliq, qishloq хoʻjaligiga moʻljallangan yerlar boʻyicha suv resurslaridan foydalanganlik uchun soliq boʻyicha soliq hisoboti proaktiv tartibda shakllantiriladi;

 

qishloq хoʻjaligiga moʻljallangan yerlar boʻyicha soliq vakolatli organlarning soliq organlariga taqdim etgan ma’lumotlari asosida hisoblanadi. Soliq toʻlovchi tomonidan soliq hisobotini taqdim etish majburiyati bekor qilinadi;

 

jismoniy shaхslarning ipoteka kreditlarini qoplashga yoʻnaltirilgan daromadlariga nisbatan soliq imtiyozlarini qoʻllash proaktiv tartibda amalga oshiriladi. Imtiyozlarni qoʻllash natijasida hosil boʻlgan ortiqcha summa jismoniy shaхslarning murojaati asosida 10 ish kuni ichida qaytariladi.

 

 

Elaman BISENOV,

 Qoraqalpog’iston Respublikasi ma’muriy sudining sudya kata yordamchisi

12May Yangiliklar

«OʻZBEKISTON – 2030» STRATEGIYASINI YANGI BOSQICHGA OLIB CHIQISH VA UNI AMALGA OSHIRISH DASTURLARI

 

 

Mamlakatimizda «maqsad – harakat – natija» zanjiriga asoslangan mutlaqo yangi strategik rejalashtirish va taraqqiyot tizimi joriy etilgani, «Oʻzbekiston – 2030» strategiyasini yangi talablar asosida takomillashtirish zarurati tugʻilganligi sababli «Oʻzbekiston – 2030» strategiyasi, yaʼni «Mamlakatni 2030-yilgacha rivojlantirishning ustuvor yoʻnalishlari doirasida islohotlarni izchil davom ettirish va yangi bosqichga olib chiqishning qoʻshimcha chora-tadbirlari toʻgʻrisida»gi Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining 2026-yil 16-fevraldagi 21-sonli farmoni hamda Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining Oʻzbekiston xalqiga va Oliy Majlisga Murojaatnomasida belgilangan islohotlarning ijrosini samarali tashkil etish maqsadida «Oʻzbekiston – 2030» strategiyasini amalga oshirish boʻyicha davlat dasturi toʻgʻrisida «Mahallani rivojlantirish va jamiyatni yuksaltirish» yilida ustuvor yoʻnalishlar boʻyicha islohotlar dasturlari hamda «Oʻzbekiston – 2030» strategiyasini amalga oshirish boʻyicha davlat dasturi va «Oʻzbekiston – 2030» strategiyasini amalga oshirish boʻyicha davlat dasturi toʻgʻrisida»gi Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining 2026-yil 16-fevraldagi 22-sonli farmoni qabul qilindi.

 

Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining 2026-yil 16-fevral kungi 21-sonli farmoni bilan tasdiqlangan «Oʻzbekiston – 2030» strategiyasining
4-yoʻnalish qonun ustuvorligini taʼminlash, xalq xizmatidagi davlat boshqaruvini tashkil etishga qaratilgan.

 

Strategiyaning 84-maqsadi:

– jinoyat ishini yuritishda yarashuv institutidan foydalanish;

 

– sudlar va tergov organlari faoliyatida ayrim protsessual harakatlarni masofadan turib amalga oshirish imkoniyati darajasini oshirish;

 

-kiberjinoyatlarning umumiy jinoyatchilikdagi ulushini kamaytirish;

 

– yoshlar va ayollar tomonidan sodir etilayotgan jinoyatlarni kamaytirish;

 

– har yili davlat organlari va huquqni muhofaza qilish organlarining 300 nafar xodimini inson huquqlari boʻyicha maxsus malaka oshirish kurslari bilan qamrab olish;

 

Strategiyaning 85-maqsadi:

– sudgacha nizoli boʻlgan ishlarni hal qilish;

 

– maʼmuriy sudlarda ishlarning kelishuv choralari orqali hal etilishi darajasini oshirish;

 

Strategiyaning 86-maqsadi:

– sudyalar orasida xotin-qizlar ulushini 30 foizga yetkazish;

 

– fuqarolarga odil sudlovga erishishda qulay imkoniyatlar yaratish maqsadida yangi interaktiv xizmatlar sonini 19 taga yetkazish;

 

Strategiyaning 87-maqsadi:

 

– sud va boshqa organlar hujjatlarining ijrosini taʼminlash;

 

– jarayoniga sunʼiy intellektni joriy etishni taʼminlash;

 

– jinoyat sodir etilishiga yoʻl qoʻyilmagan mahallalarning jami mahallalar salmogʻidagi ulushini oshirish;

 

– prokuror nazorati hujjatlarini elektron shaklda yuritish darajasini va tergovga qadar tekshiruv va tergov jarayonlarida protsessual hujjatlarni elektron shaklda yuritish darajasini oshirish;

 

– yoʻl-transport hodisalari oqibatida odamlar oʻlimi bilan bogʻliq jinoyatlarning yillik koʻrsatkichini, mahalla hududida oldini olish mumkin boʻlgan jinoyatlarning yillik koʻrsatkichini kamaytirish;

 

Strategiyaning 88-maqsadi:

 

– fuqarolik, maʼmuriy va iqtisodiy ishlar boʻyicha advokatlar hamda sudlar, huquqni muhofaza qiluvchi organlar va boshqa davlat organlari oʻrtasida elektron hujjatlar almashinuvi darajasini 50 foizga yetkazish;

 

– har 100 ming aholiga toʻgʻri keladigan advokatlar sonini kamida 25 tagacha oshirish etib belgilangan.

 

Bu yuqorida koʻrsatilgan «Oʻzbekiston – 2030» strategiyasi maqsadlari Konstitutsiya va qonunlar ustuvorligini taʼminlash, inson huquq va erkinliklarining ishonchli himoyasini taʼminlash, sud hokimiyati mustaqilligini kuchaytirish va uning faoliyatida ochiqlikni taʼminlash orqali odil sudlovga erishish darajasini oshirish, davlat organlari va mansabdor shaxslar faoliyati ustidan samarali sud nazoratini oʻrnatish va maʼmuriy adliya tizimini yanada rivojlantirish hamda huquqni muhofaza qiluvchi organlar faoliyatini inson manfaatlari, qadr-qimmati va huquqlarini himoya qilishga yoʻnaltirish, shuningdek, advokatura institutini, malakali huquqiy yordam koʻrsatish tizimini rivojlantirish sud-huquq islohotlarining bosh mezonidir.

 

«Oʻzbekiston – 2030» strategiyasini amalga oshirish boʻyicha davlat dasturi toʻgʻrisida»gi Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining 2026-yil 16-fevral kungi 22-sonli farmoni bilan Davlat boshqaruvi va sud-huquq tizimini takomillashtirish, jamiyatda hamjihatlikni taʼminlash orqali uni yuksaltirish boʻyicha quyidagi asosiy islohotlar dasturi tuzildi:

 

– jinoyat ishlari boʻyicha sud jarayonlarini xalq vakillari hayʼati ishtirokida oʻtkazish amaliyotini yoʻlga qoʻyish;

 

– jinoyat ishlarida xalqaro eʼtirof etilgan «Xabeas korpus» instituti doirasida tergov sudyalariga qamoqqa olish, uy qamogʻi tarzidagi va boshqa xavfsizlik choralarini oʻzgartirish va bekor qilish vakolatini berish;

 

– jinoyat ishini sudga yuborishda ayblov xulosasi bilan birga «himoya fikri»ni taqdim etish tartibini joriy etish;

 

– jinoyat ishida himoyachiga oʻz himoyasi ostidagi gumon qilinuvchi, ayblanuvchi yoki jabrlanuvchi ishtirokida oʻtkazilgan protsessual harakatlarga oid hujjatlar va dalillar bilan tanishib, ulardan nusxalar olish, soʻrov va dastlabki tergov davomida istalgan vaqtda oʻz himoyasi ostidagi gumon qilinuvchi yoki ayblanuvchiga nisbatan yuritilayotgan jinoyat ishini qoʻzgʻatish va tugatish toʻgʻrisidagi qarorlardan nusxa olish vakolatlarini berish;

 

– advokat soʻroviga maʼlumotlar bepul taqdim etilishi, shuningdek, notarial harakatlar va kadastr organlaridan olinadigan maʼlumotlarni advokat soʻrovi orqali olish imkoniyatini yaratish;

 

– 7 mingdan ortiq advokatlar uchun raqamli himoya mexanizmini joriy etish;

 

– qonunchilikda kolliziyalar, nomuvofiqliklar, «noaniq» qoidalar, «oq dogʻlar» va boshqa korrupsiyani keltirib chiqaruvchi omillarni bartaraf etish;

 

– «Korrupsiyaga qarshi kurashish virtual akademiyasi» elektron platformasida davlat xizmatchisining malakasini oshirish amaliyotini yoʻlga qoʻyish;

 

– ochiq maʼlumotlar bazalaridan foydalangan holda davlat organlari faoliyatining ochiqligini taʼminlash, shu jumladan, korrupsiyaga qarshi kurashishga xizmat qiladigan dasturiy taʼminotlar, onlayn platformalar ishlab chiqish boʻyicha tanlov («Open Data Challenge» xakatoni) oʻtkazish;

 

– 2026-yil davomida davlat organlari va tashkilotlarida komplayens va korrupsiyaga qarshi ichki nazorat boʻyicha oʻrinbosarlar faoliyatini yoʻlga qoʻyish;

 

– sohalar va hududlar kesimida korrupsiya xavf-xatarlari xaritasi (kartogramma) ni yaratish, korrupsiyaga qarshi kurash media-portalini tashkil etish;

 

– tadbirkorlarni korrupsiyadan himoya qilish maqsadida «Korrupsiyasiz, halol va shaffof biznes – Oʻzbekiston barqaror taraqqiyotining asosi» (Toza biznes) milliy dasturini ishga tushirish;

 

– «Giyohvandlik vositalari va psixotrop moddalar toʻgʻrisida»gi Qonunning yangi tahririni ishlab chiqish;

 

– xotin-qizlar va bolalarga nisbatan zoʻravonlikning barcha koʻrinishlariga chek qoʻyish maqsadida javobgarlik choralari kuchaytirilib,
14 yoshga toʻlmagan shaxslarga nisbatan sodir etilgan jinsiy jinoyatlar uchun umrbod ozodlikdan mahrum qilishgacha jazo choralarini belgilash;

 

– voyaga yetmaganlarga nisbatan sodir etilgan jinsiy va zoʻravonlikka oid jinoyatlarni tergov qilishni prokuratura organlarining vakolatiga oʻtkazish;

 

– voyaga yetmaganlar va ayollarga nisbatan zoʻravonlik va tazyiq oʻtkazish bilan bogʻliq ishlarni tergov qilish va koʻrish maxsus tayyorgarlikdan oʻtgan tergovchi va sudyalar tomonidan amalga oshirilishini yoʻlga qoʻyish;

 

– oila va xotin-qizlar muassasalarida yosh nikohlanuvchilar uchun maxsus oʻquv dasturlari samaradorligini oshirish;

 

– ijro hujjatlari majburiy ijro byurosi organlariga kelib tushishi bilan qarzdorni SMS xabarnoma va ovozli robotlarning avtoqoʻngʻiroqlari orqali darhol xabardor qilish amaliyotini yoʻlga qoʻyish;

 

– ixtiyoriy ijro muddati oʻtgandan soʻng qoʻllaniladigan ayrim majburiy ijro choralari doirasida undiruvni inson omilisiz toʻgʻridan-toʻgʻri amalga oshirish tartibini joriy etish;

 

– ijro harakatlari davomida undirilgan va majburiy ijro byurosi organlarining hisob raqamlariga kelib tushgan pul mablagʻlarini avtomatik tarzda undiruvchi yuridik va jismoniy shaxslarning hisob raqamlari va bank kartalariga darhol oʻtkazish tizimini yaratish;

 

– fuqarolar tomonidan 24/7 rejimida qoʻngʻiroqlar orqali ovozli robotlar yordamida identifikatsiya qilingan holda qarzdorlikning mavjud yoki mavjud emasligi, shuningdek, ijro harakatlariga oid barcha maʼlumotlarni olish amaliyotini yoʻlga qoʻyish;

 

– Oʻzbekiston Respublikasi Adliya vazirligi huzuridagi X.Sulaymonova nomidagi Respublika sud ekspertizasi markazidagi ekspertiza turlarining 70 foizgacha qismini hududiy boʻlinmalarida joriy etish;

 

-Oʻzbekiston Respublikasining «Oʻzbekiston Respublikasining Konstitutsiyaviy sudi toʻgʻrisida»gi Konstitutsiyaviy qonuniga oʻzgartish va qoʻshimchalar kiritish haqidagi qonun loyihasini ishlab chiqish belgilangan.

 

Sudlar faoliyatiga xalqaro standartlarga mos yangi institutlarni joriy etish orqali odil sudlov sifatini yanada oshirish, sud ishlarini yuritishda himoya institutini takomillashtirish, jamiyatda korrupsiyaga murosasiz munosabatni shakllantirish, shuningdek, giyohvandlik va narkojinoyatchilikka qarshi kurashish mexanizmlarini takomillashtirish, xotin-qizlar va bolalarga nisbatan zoʻravonlik kabi jamiyat oldida turgan dolzarb muammolarga qarshi kurashish boʻyicha samarali ishlaydigan tizimni yoʻlga qoʻyish hamda majburiy ijro organlari faoliyatiga sunʼiy intellekt texnologiyalarini joriy etish va ayrim ijro hujjatlarini undirish inson omilisiz amalga oshirilishini taʼminlash amaliyotini yoʻlga qoʻyish orqali yuqorida koʻrsatilgan dasturlar «Oʻzbekiston – 2030» strategiyasini amalga oshirishga xizmat qiladi.

 

Xulosa qilib aytganda, 2026-yil 16-fevralda qabul qilingan ushbu 21-sonli va 22-sonli Prezident farmonlari «Oʻzbekiston – 2030» strategiyasini yanada takomillashtirish, hozirgi umumjahon tendensiyalari, global oʻzgarishlar va yangi chaqiriqlarga mosligini taʼminlash maqsadida mamlakat rivojlanishining oʻrta muddatga moʻljallangan ustuvor yoʻnalishlari, maqsadlari, dasturlari va ularga erishish boʻyicha samarali koʻrsatkichlarni belgilab berdi.

 

 

  Sarbinaz ABDIKARIMOVA,

Qoraqalpogʻiston Respublikasi maʼmuriy sudi sudya katta yordamchisi             

20Apr Yangiliklar

SUD HOKIMIYATIDA KORRUPSIYAGA OʻRIN YOʻQ

 

 

Mamlakatimizda soʻnggi yillarda barcha jabhalarda keng koʻlamli islohotlar amalga oshirilmoqda. Xususan, bular korrupsiyaga qarshi kurashish, ishbilarmonlik muhitini va mehnat sharoitlarini yaxshilash, sud-huquq tizimini isloh qilish, inson huquqlarini himoya qilish, maʼmuriy hamda davlat boshqaruvi samaradorligini oshirishga qaratilgan.

 

Barcha sohalarda korrupsiya illatlarini bartaraf etish va uning rivojlanishiga yoʻl qoʻymaslik maqsadida korrupsiyaviy holatlarni oʻz vaqtida aniqlash, oldini olish, ularga chek qoʻyish, shuningdek, unga imkon beruvchi sabab va shart-sharoitlarni bartaraf etish muhim vazifalardan biridir. Ayniqsa, korrupsiyaga qarshi kurashishda uni keltirib chiqaruvchi omillarni bartaraf etish, yaʼni uning oldini olishga qaratilgan chora-tadbirlar vaqt va samaradorlik nuqtayi nazaridan ustuvor ahamiyat kasb etadi.

 

Sudyalarning halolligi va pokligi — sud tizimining samaradorligi hamda begʻarazligining eng muhim sharti hisoblanadi. Sudyalarning halolligi sud organlari mustaqilligi bilan chambarchas bogʻliq: sud organlari halollikni taʼminlaydi, halollik esa mustaqillikni mustahkamlaydi.

 

Davlatimiz rahbari Shavkat Mirziyoyev ham korrupsiyaga qarshi kurashish davlat siyosatining ustuvor yoʻnalishlaridan biri ekanini alohida taʼkidlab, 2020-yil 24-yanvardagi Oliy Majlisga Murojaatnomasida korrupsiyaga qarshi kurashishda jamiyatning barcha qatlamlari faol ishtirok etishi zarurligini qayd etgan.

 

Korrupsiyaga qarshi kurashish samaradorligini oshirish maqsadida bir qator muhim normativ-huquqiy hujjatlar qabul qilingan. Jumladan, 2019-yil 27-mayda qabul qilingan “Oʻzbekiston Respublikasida korrupsiyaga qarshi kurashish tizimini yanada takomillashtirish chora-tadbirlari toʻgʻrisida”gi PF-5729-sonli Farmoni bilan “2019–2020-yillarda korrupsiyaga qarshi kurashish” davlat dasturi tasdiqlandi.

 

Shuningdek, 2020-yil 29-iyundagi “Oʻzbekiston Respublikasida korrupsiyaga qarshi kurashish tizimini takomillashtirish boʻyicha qoʻshimcha chora-tadbirlar toʻgʻrisida”gi PF-6013-sonli Farmoni hamda 2020-yil 7-dekabrdagi PF-6127-sonli “Sudyalarning chinakam mustaqilligini taʼminlash hamda sud tizimida korrupsiyaning oldini olish samaradorligini oshirish chora-tadbirlari toʻgʻrisida”gi Farmoni sud tizimida korrupsiyaning oldini olish, uning sabab va shart-sharoitlarini bartaraf etish, ochiqlik va shaffoflikni taʼminlash hamda fuqarolarning sudga boʻlgan ishonchini mustahkamlashga xizmat qilmoqda.

 

Mazkur hujjatlarga muvofiq:

• sudyalarni tashqi taʼsirlardan himoya qilish;
• kadrlarni tanlash va baholashda shaffoflikni taʼminlash;
• korrupsiya holatlarini barvaqt aniqlash;
• sudyalarning kasbiy va maʼnaviy salohiyatini oshirish
  kabi ustuvor vazifalar belgilab berilgan.

Shu bilan birga, “Oʻzbekiston – 2030” strategiyasida ham korrupsiyaga nisbatan murosasiz munosabatni shakllantirishga qaratilgan aniq maqsadlar belgilangan.

 

Korrupsiyaviy xatti-harakatlarning asosida, odatda, manfaatlar toʻqnashuvi yotadi. Manfaatlar toʻqnashuvi — shaxsiy manfaatdorlik xizmat vazifalarini xolis bajarishga taʼsir koʻrsatadigan yoki koʻrsatishi mumkin boʻlgan holatdir.

 

Sudyalar odobi kodeksiga koʻra, sudya har qanday shubhali vaziyatlardan yiroq boʻlishi, oʻz xolisligiga putur yetkazishi mumkin boʻlgan omillarni bartaraf etishi lozim. Zarur hollarda oʻzini oʻzi rad etishi esa adolatli sudlovning muhim kafolati hisoblanadi.

 

Xulosa qilib aytganda, sud hokimiyati mustaqilligi korrupsiyaga qarshi kurashishda hal qiluvchi ahamiyatga ega. Shu bois sudyalar va sud xodimlari halolligi va pokligini taʼminlash, korrupsiyaga mutlaqo yoʻl qoʻymaslik bugungi kunning eng muhim vazifalaridan biridir.

 

 

Azamat ABDIRASULIYEV,
fuqarolik ishlari boʻyicha Qoʻngʻirot tumanlararo sudi raisi

 

15Apr Yangiliklar

AYOLLARGA NISBATAN TAZYIQ VA ZOʻRAVONLIK UCHUN JAVOBGARLIK

Inson huquq va erkinliklarini taʼminlash har qanday demokratik davlatning ustuvor vazifalaridan biri hisoblanadi. Jamiyatda gender tenglikni taʼminlash, xotin-qizlarning huquq va qonuniy manfaatlarini himoya qilish, ayniqsa, ularni tazyiq va zoʻravonlikdan muhofaza qilish davlat siyosatining ustuvor yoʻnalishlaridan biriga aylangan. Zero, ayol — oilaning tayanchi va kelajak avlod tarbiyasining muhim omilidir.

 

Soʻnggi yillarda mamlakatimizda xotin-qizlarning huquqlarini himoya qilish, ularning jamiyatdagi mavqeini mustahkamlash hamda ularga nisbatan har qanday tazyiq va zoʻravonlik holatlarining oldini olishga qaratilgan keng koʻlamli islohotlar amalga oshirilmoqda. Bu borada qabul qilingan “Xotin-qizlarni tazyiq va zoʻravonlikdan himoya qilish toʻgʻrisida”gi Qonun mazkur sohada mustahkam huquqiy asos boʻlib xizmat qilmoqda. Unga koʻra, ayollarga nisbatan jismoniy, ruhiy, jinsiy yoki iqtisodiy zoʻravonlikning barcha shakllari taqiqlanadi.

 

Tazyiq va zoʻravonlik — shaxsning shaʼni va qadr-qimmatini kamsitish, tahdid qilish, qoʻrqitish, jismoniy kuch ishlatish yoki uni iqtisodiy jihatdan qaram holatga solish kabi gʻayriqonuniy harakatlarni oʻz ichiga oladi. Bunday holatlar nafaqat oilada, balki ish joylarida, taʼlim muassasalarida hamda jamiyatning boshqa sohalarida ham uchrashi mumkin.

 

Amaldagi qonunchilikka muvofiq, bunday huquqbuzarliklarni sodir etgan shaxslar tegishli tartibda javobgarlikka tortiladi. Jumladan, Oʻzbekiston Respublikasining Maʼmuriy javobgarlik toʻgʻrisidagi kodeksi hamda Jinoyat kodeksida ushbu qilmishlar uchun maʼmuriy va jinoiy jazo choralari belgilangan. Bu esa jamiyatda qonun ustuvorligini taʼminlash va zoʻravonlik holatlarining oldini olishga xizmat qiladi.

 

Shuningdek, ayollarni zoʻravonlikdan himoya qilish maqsadida himoya orderi instituti joriy etilgan. Himoya orderi — jabrlanuvchini muhofaza qilishga qaratilgan maxsus huquqiy hujjat boʻlib, u orqali huquqbuzarga nisbatan muayyan cheklovlar belgilanadi va jabrlanuvchining xavfsizligi taʼminlanadi.

 

Bu sohadagi islohotlarni yanada kuchaytirish maqsadida Prezidentimiz Shavkat Mirziyoyev tomonidan 2026-yil 3-mart kuni qabul qilingan “Ayollar va bolalar huquqlarining himoyasini kuchaytirish hamda ularga nisbatan tazyiq va zoʻravonlik holatlarining oldini olish boʻyicha qoʻshimcha tashkiliy-huquqiy chora-tadbirlar toʻgʻrisida”gi Farmoni muhim ahamiyat kasb etdi. Mazkur hujjat bilan profilaktika ishlarini kuchaytirish, jabrlangan shaxslarni qoʻllab-quvvatlash hamda ularga huquqiy, psixologik va ijtimoiy yordam koʻrsatish mexanizmlari yanada takomillashtirildi.

 

Shu bilan birga, bu yoʻnalishda davlat organlari va jamoat tashkilotlari oʻrtasidagi hamkorlikni kuchaytirish, zoʻravonlik holatlarini barvaqt aniqlash va ularning oldini olish boʻyicha tizimli choralar belgilab berildi.

 

Ayollarga nisbatan tazyiq va zoʻravonlikning oldini olishda nafaqat davlat organlari, balki jamiyatning har bir aʼzosi faol ishtirok etishi lozim. Oilada oʻzaro hurmat va bagʻrikenglik muhitini shakllantirish, yoshlarni inson huquqlariga hurmat ruhida tarbiyalash bunday salbiy holatlarning oldini olishda muhim ahamiyatga ega.

 

Xulosa qilib aytganda, ayollarni tazyiq va zoʻravonlikdan himoya qilish jamiyat barqarorligi va oila mustahkamligini taʼminlovchi muhim omildir. Bu borada qabul qilingan qonunlar va normativ hujjatlar xotin-qizlarning huquqlarini ishonchli himoya qilishga xizmat qilib, jamiyatda adolat va qonuniylik tamoyillarini mustahkamlaydi.

 

 

Zulfiya BABADJANOVA,
Qoraqalpogʻiston Respublikasi sudi sudyasi