15Jun Jańalıqlar

SUDLARDA INTERAKTIV XÍZMETLER: ÁDILLIKKE ERISIWDIŃ ZAMANAGÓY MEXANIZMI

 

Búgingi kúnde mámleketimizde sud-huqıq sistemasın sanlastırıw, xalıqqa qolaylı hám operativ xızmetler kórsetiw jáne ádil sudlawǵa erisiw imkaniyatların keńeytiw mámleketlik siyasattıń áhmiyetli baǵdarlarınan birine aylandı. Ásirese, sudlarda interaktiv xızmetlerdiń engiziliwi puqaralar hám isbilermenlik subektleri ushın waqıt hám artıqsha qárejetlerdi azaytıw menen birge, sud sistemasınıń ashıq-aydınlıǵın támiyinlewde úlken áhmiyetke iye bolmaqta.

 

Keyingi jıllarda sud uyımlarınıń jumısına málimleme-kommunikaciya texnologiyaların keńnen engiziw arqalı «Elektron sud» sisteması basqıshpa-basqısh jetilistirildi. Nátiyjede puqaralar sudqa múrájat etiw, arza hám shaǵımlar jiberiw, jumıs proceslerin baqlaw, sud qararlarınan nusqa alıw sıyaqlı bir qatar xızmetlerden aralıqtan turıp paydalanıw imkaniyatına iye boldı.

 

Interaktiv xızmetlerdiń tiykarǵı maqseti – insan faktorın azaytıw, byurokratiyalıq tosqınlıqlardı saplastırıw hám adamlar ushın qolaylı huqıqıy ortalıq jaratıwdan ibarat. Máselen, shaǵım arzaların elektron túrde jiberiw imkaniyatı puqaralardıń sud imaratlarına artıqsha barıp-keliwin qısqartıp, múrájatlardı jedel qabıl etiwge xızmet etpekte. Sonıń menen birge, sud májilisleriniń waqtı hám sánesi haqqında SMS-xabarnamalardıń jiberiliwi táreplerdiń xabardarlıǵın támiyinlewge járdem bermekte.

 

Sudlarda videokonferencbaylanıs sistemasınıń engiziliwi de interaktiv xızmetlerdiń áhmiyetli baǵdarlarınan biri. Bul ásirese, basqa aymaqta jasaytuǵın puqaralar, jazanı orınlaw mákemelerinde saqlanıp atırǵan shaxslar yamasa hár qıylı sebeplerge bola sudqa keliwi qıyın bolǵan qatnasıwshılar ushın úlken qolaylıq jaratpaqta. Videokonferencbaylanıs arqalı sud processlerinde qatnasıw waqıt hám qarjını únemlew menen birge, jumıslardı jedel kórip shıǵıw imkaniyatın da beredi.

 

Sonday-aq, sud hújjetleriniń elektron bazası qáliplestirilgeni huqıqıy málimlemeden paydalanıw imkaniyatların jáne de keńeytti. Sud qararlarınıń elektron tárizde járiyalanıwı sudlar iskerliginiń ashıq-aydınlıǵın támiyinlew, jámiyetlik qadaǵalawdı kúsheytiw hám birden-bir sud ámeliyatın qáliplestiriwde áhmiyetli faktor bolıp xızmet etpekte.

 

Interaktiv xızmetler arqalı mámleketlik bajı hám sud jıyımların onlayn tólew imkaniyatı jaratılǵanı da xalıqqa qosımsha jeńillikler bermekte. Bul sistema puqaralardıń waqıt jumsalıwın azaytıw menen birge, finanslıq operaciyalardıń ashıq-aydınlıǵın támiyinlewge de xızmet etedi.

 

Álbette, sudlarda sanlı texnologiyalardı keńnen qollanıw tek ǵana texnikalıq jańalanıw emes, al puqaralardıń huqıqları menen erkinliklerin isenimli qorǵawǵa qaratılǵan áhmiyetli qádem. Sebebi, operativ, ashıq-aydın hám qolaylı sud xızmetleri xalıqtıń sud sistemasına bolǵan isenimin bekkemleydi.

 

Juwmaqlap aytqanda, sudlarda interaktiv xızmetlerdiń rawajlandırılıwı ádil sudlawdıń nátiyjeliligin arttırıw, puqaralar ushın qolaylı huqıqıy ortalıq jaratıw hám sud hákimiyatınıń ashıq-aydınlıǵın támiyinlewde úlken áhmiyetke iye. Bul bolsa óz gezeginde, huqıqıy demokratiyalıq mámleket hám kúshli puqaralıq jámiyetin qurıw jolındaǵı áhmiyetli qádemlerden biri.

 

Ruslan JUMABAEV,
Nókis rayonlar aralıq hákimshilik sudınıń baslıǵı

Amangeldi SALIEV,
Nókis rayonlar aralıq hákimshilik sudı sudyası

10Jun Jańalıqlar

ADAM SAWDASÍ HÁM BALALAR MIYNETI: INSAN QÁDIR-QÍMBATÍNA QÁWIP

Insan qádiri, onıń huqıq hám erkinliklerin támiyinlew hár qanday huqıqıy mámlekettiń eń áhmiyetli wazıypalarınan biri. Biraq búgingi kúnde dúnyada insan qádirine zıyan keltirip atırǵan awır jınayatlardan biri – adam sawdası hám balalar miynetinen nızamsız paydalanıw jaǵdayları bolıp esaplanadı.

 

Kóz aldıńızǵa keltiriń, jaqsı jumıs, joqarı aylıq yamasa múnásip turmıs wáde etilip, insan aldanadı. Onıń hújjetleri tartıp alınadı, erkin háreketleniw huqıqı sheklenedi hám miynet etiwge májbúr etiledi. Tilekke qarsı, bunday jaǵdaylar búgin de dúnyada ushırasıp atır.

 

Adam sawdası – bul ápiwayı nızambuzıwshılıq emes. Bul insan táǵdiri, onıń arzıw-nietleri hám erkinligine qarsı qaratılǵan awır jınayat bolıp esaplanadı.

Sonıń ushın da Ózbekstan Respublikası Jınayat kodeksiniń 135-statyasında adam sawdası ushın jınayıy juwapkershilik belgilengen. Nızam bunday jınayatlardı islegen shaxslarǵa qatań jaza sharaların názerde tutadı.

 

Insan huqıqları haqqında sóz bolǵanda, balalar huqıqların qorǵaw máselesi ayrıqsha áhmiyetke iye. Sebebi hár bir bala baxıtlı balalıqqa, bilim alıwǵa hám salamat ortalıqta ósiwge haqılı.

 

Balanıń qolında awır miynet quralları emes, kitap bolıwı kerek. Onıń waqtı miynet maydanında emes, bilimlendiriw mákemesinde ótiwi kerek.

 

Sol sebepli mámleketimiz nızamshılıǵında balalar miynetiniń zıyanlı hám qáwipli túrlerine qarsı qatań ilajlar belgilengen. Jınayat kodeksiniń 148-1 hám 148-2-statyalarına muwapıq, shaxslardı májbúriy miynetke tartıw yamasa jas óspirimlerdi olardıń densawlıǵı hám rawajlanıwına zıyan jetkeriwi múmkin bolǵan jumıslarǵa tartıw juwapkershilikke sebep boladı.

 

Áhmiyetlisi, adam sawdası yamasa májbúriy miynet qurbanına aylanıp qalmaw ushın hár bir puqara sergek bolıwı zárúr. Ásirese, sırt elde jumıs islew niyetinde bolǵan shaxslar usınıs etilip atırǵan jumıs ornı haqqında rásmiy dárekler arqalı maǵlıwmat alıwı, miynet shártnamaların dıqqat penen úyreniwi hám gúmanlı usınıslarǵa isenbewi kerek.

 

Adam sawdası hám balalar miynetine qarsı gúresiw – tek ǵana huqıq qorǵaw uyımları yamasa sudlardıń wazıypası emes. Bul pútkil jámiyettiń juwapkershiligi bolıp tabıladı. Hár birimiz biypárwa bolmasaq, nızamlarǵa húrmet penen qatnasta bolsaq bunday illetlerge qarsı nátiyjeli gúresiwimiz múmkin.

 

 

 

Naǵıyma BALTABAEVA,

Nókis rayonlararalıq ekonomikalıq sudı baslıǵınıń orınbasarı

9Jun Jańalıqlar

SUDLARDA INTERAKTIV XIZMETLER

 

Mámleketimizde sud-huqıq sistemasın modernizaciyalaw, puqaralardıń  ádil sudlawǵa bolǵan huqıqların támiyinlew hám de sud iskerliginiń ashıqlıq hám tınıqlıǵın asırıw maqsetinde informacion-kommunikaciya texnologiyaların keń engiziw boyınsha izbe-iz reformalar ámelge asırılıp atır. Bul processte sudlarda ınteraktiv xızmetlerdi rawajlandırıw bólek áhmiyetke iye bolıp atır.

 

Ínteraktiv xızmetler-bul puqaralar, isbilermenlik subektleri hám shólkemlerge sud shólkemleri menen elektron túrde ushırasıw imkaniyatın beretuǵın zamanagóy xızmetler bolıp tabıladı. Olar sudlarǵa shaqırıw, arzalar jiberiw, sud isleriniń jaǵdayın gúzetip barıw hám de sud hújjetlerin alıw processlerin sezilerli dárejede jeńillestiredi.

 

Búgingi kúnde sud sistemasında elektron xızmetlerdiń keń engiziliwi nátiyjesinde puqaralar artıqsha waqıt hám aqsha sarp etpey turıp, aralıqtan turıp kóplegen xızmetlerden paydalanıw múmkinshiligine ıye bolip atır.

 

Sud sistemasında tómendegi ınteraktiv xızmetler keń qollanılıp atır :

-Dawa arzaları hám basqa processual hújjetlerdi elektron túrinde jiberiw ;

-Sud májilisleri sánesi hám waqtı haqqında elektron xabarnamalar alıw ;

-Sud isleriniń kóriliw procesin onlayn baqlaw ;

-Sud hújjetleriniń elektron nusqaların alıw ;

-videokonferencbaylanıs arqalı sud májilislerinde qatnasıw ;

-Mámleket bajı hám basqa tólewlerdi elektron tárzde ámelge asırıw ;

-Sud qararlarınıń atqarıwı haqqında maǵlıwmat alıw.

Usı xızmetler sud jumısların júrgiziwde qolaylıq jaratıp, insan faktorı menen baylanıslı ayırım mashqalalardi azaytıwǵa xizmet etip atır.

Sudlarda ınteraktiv xızmetlerden paydalanıw bir qatar artıqmashılıqlarǵa iye :

Birinshiden, puqaralardıń waqıt hám qarjları únemlenedi.

Ekinshiden, sud iskerliginiń ashıqlıq hám tınıqlıǵın támiyinlenedi.

Úshinshiden, hújjetler almastırıw tezlesedi hám qaǵazbazlıq azayadı.

Tórtinshiden, korrupciyalıq jaǵdaylardıń aldın alıwǵa járdem beredi.

Besinshiden, xalıqtıń sud sistemasına bolǵan isenimin bekkemleydi.

 

Sudlarda ınteraktiv xızmetlerdiń engiziliwi ádil sudlawdıń nátiyjeliligin asırıw, puqaralar ushın qolay sharayatlar jaratıw hám sud sistemasın sanlastırıwdıń zárúrli baǵdarlarınan birewi. Keleshekte bul xızmetlerdi jáne de jetilistiriw arqalı sud shólkemleri iskerliginiń sapası hám nátiyjeliligin jańa basqıshqa alıp shıǵıw múmkin. Sol sebepli ınteraktiv xızmetlerdi rawajlandırıw hám olardan paydalanıw kólemin keńeytiw búgingi kúnniń aktual wazıypalarınan biri esaplanadı.

 

 

 Ulbosın DAVLETOVA,

Nókis rayonlar aralıq hákimshilik sudı arxiv mengeriwshisi                     

28May Jańalıqlar

NÍZAMSHÍLÍQQA KIRGIZILGEN SOŃǴÍ ÓZGERISLER HAQQÍNDA

 

2026-jıl 1-iyulden salıq tólewshiler ushın tekseriwge shekemgi tallaw sheńberinde anıqlanǵan ayırmashılıqlar boyınsha anıqlastırılǵan salıq esabatın yamasa tiykarlawshı hújjetlerdi usınıw minnetlemesi biykar etiledi.

 

Usı hám basqa da tásirsheń ilajlar (sonıń ishinde, jańa proaktiv esabatlar toplamı) Prezidenttiń «Salıq uyımlarınıń jumısın institucionallıq jaqtan jetilistiriw hám salıq hákimshiligine zamanagóy qatnaslardı engiziw ilajları haqqında»ǵı PP-95-sanlı Pármanında názerde tutılǵan.

 

Solay etip, Prezidenttiń 19.05.2026-jıldaǵı PP-95-sanlı Pármanına muwapıq: 2026-jıl 1-iyulden baslap:

tekseriwge shekemgi tallaw sheńberinde anıqlanǵan ayırmashılıqlar boyınsha anıqlastırılǵan salıq esabatın yamasa tiykarlawshı hújjetlerdi usınıw minnetlemesi biykar etiledi;

 

salıq qáwipi ortasha dárejesine kirgizilgen salıq tólewshilerge anıqlanǵan qáwipler haqqında xabardar etiw sisteması engiziledi. Bunda anıqlanǵan kemshilikler 1 ay ishinde saplastırılǵan jaǵdayda salıq tekseriwi ótkerilmeydi;

 

jańadan shólkemlestirilgen isbilermenlik subektlerine jumısınıń dáslepki 6 ayı dawamında salıq hám finanslıq esabatlardı jiberiw xızmetlerin «Soliq-servis» AJ – olardıń tańlawına bola biypul tiykarda kórsetedi;

 

2027-jıl 1-yanvardan baslap:

 

aqırǵı tutınıwshıǵa realizaciyalanatuǵın neft-gaz ónimleri boyınsha akciz salıǵı, rudalıq emes qurılıs materialları boyınsha jer astınan paydalanǵanı ushın salıq, awıl xojalıǵına mólsherlengen jerler boyınsha suw resurslarınan paydalanǵanı ushın salıq boyınsha salıq esabatı proaktiv tártipte qáliplestiriledi;

 

awıl xojalıǵına mólsherlengen jerler boyınsha salıq wákillikli uyımlardıń salıq uyımlarına usınǵan maǵlıwmatları tiykarında esaplanadı. Salıq tólewshi tárepinen salıq esabatın usınıw minnetlemesi biykar etiledi;

 

fizikalıq táreplerdiń ipoteka kreditlerin qaplawǵa qaratılǵan dáramatlarına salıq jeńilliklerin qollanıw proaktiv tártipte ámelge asırıladı. Jeńilliklerdi qollanıw nátiyjesinde payda bolǵan artıqsha summa fizikalıq shaxslardıń múrájatı tiykarında 10 jumıs kúni ishinde qaytarıladı.

 

 

Elaman BISENOV,

Qaraqalpaqstan Respublikası hákimshilik sudınıń sudya aǵa járdemshisi          

12May Jańalıqlar

«ÓZBEKSTAN – 2030» STRATEGIYASÍN JAŃA BASQÍSHQA ALÍP SHÍǴÍW HÁM ONÍ ÁMELGE ASÍRÍW BAǴDARLAMALARÍ  

 

Mámleketimizde «maqset – háreket – nátiyje» shınjırına tiykarlanǵan pútkilley jańa strategiyalıq rejelestiriw hám rawajlanıw sistemasınıń engizilgeni «Ózbekstan – 2030» strategiyasın jańa talaplar tiykarında jetilistiriw zárúrligi tuwılǵanlıǵı sebepli «Ózbekstan – 2030″ strategiyası, yaǵnıy «Mámleketti rawajlandırıwdıń 2030-jılǵa shekem mólsherlengen tiykarǵı baǵdarları sheńberinde reformalardı izbe-iz dawam ettiriw hám jańa basqıshqa alıp shıǵıwdıń qosımsha ilajları haqqında»ǵı Ózbekstan Respublikası Prezidentiniń 2026-jıl 16-fevral kúngi 21-sanlı pármanı hám Ózbekstan Respublikası Prezidentiniń Ózbekstan xalqına hám Oliy Majliske Múrájatında belgilengen reformalardıń orınlanıwın nátiyjeli shólkemlestiriw maqsetinde «»Ózbekstan – 2030» strategiyasın ámelge asırıw boyınsha mámleketlik baǵdarlama haqqında «Máhálleni rawajlandırıw hám jámiyetti jetilistiriw» jılında tiykarǵı baǵdarlar boyınsha reformalar baǵdarlamaları hám «Ózbekstan – 2030» strategiyasın ámelge asırıw boyınsha mámleketlik baǵdarlama haqqında»ǵı Ózbekstan Respublikası Prezidentiniń 2026-jıl 16-fevral kúngi 22-sanlı pármanı qabıl etildi.

 

Ózbekstan Respublikası Prezidentiniń 2026-jıl 16-fevral kúngi 21-sanlı pármanı menen tastıyıqlanǵan «Ózbekstan – 2030» strategiyasınıń 4-jónelisi nızam ústinligin támiyinlew, xalıq xızmetindegi mámleket basqarıwın shólkemlestiriwge qaratılǵan.

 

Strategiyanıń 84-maqseti:

-jınayat isin júrgiziwde jarasıw institutınan paydalanıw;

 

-sudlar hám tergew uyımları jumısında ayırım processual háreketlerdi aralıqtan turıp ámelge asırıw imkaniyatı dárejesin arttırıw;

 

-kiberjınayatlardıń ulıwma jınayachılıqtaǵı úlesin azaytıw;

 

– jaslar hám hayal-qızlar tárepinen islenip atırǵan jınayatlardı azaytıw;

 

-hár jılı mámleketlik uyımlar hám huqıq qorǵaw uyımlarınıń 300 xızmetkerin insan huqıqları boyınsha arnawlı mamanlıq arttırıw kursları menen qamtıp alıw;

 

Strategiyanıń 85-maqseti:

-sudqa shekem tartıslı bolǵan islerdi sheshiw;

 

-hákimshilik sudlarda islerdiń kelisim sharaları arqalı sheshiw  dárejesin asırıw;

 

Strategiyanıń 86-maqseti:

-sudyalar arasında hayal-qızlardıń úlesin 30 procentke jetkeriw;

 

-puqaralarǵa ádil sudlawǵa erisiwde qolaylı imkaniyatlar jaratıw maqsetinde jańa interaktiv xızmetler sanın 19 ǵa jetkeriw;

 

Strategiyanıń 87-maqseti:

-sud hám basqa da uyımlardıń hújjetleriniń orınlanıwın támiyinlew;

 

-procesine jasalma intellektti engiziwdi támiyinlew;

 

-jınayat islewge jol qoyılmaǵan máhállelerdiń jámi máhálleler salmaǵındaǵı úlesin asırıw;

 

-prokuror qadaǵalawı hújjetlerin elektron túrde júrgiziw dárejesin hám tergewge shekem tekseriw hám tergew processlerinde processual hújjetlerdi elektron túrde júrgiziw dárejesin asırıw;

 

-jol-transport hádiyseleri aqıbetinde adamlardıń ólimi menen baylanıslı jınayatlardıń jıllıq kórsetkishin, máhálle aymaǵında aldın alıw múmkin bolǵan jınayatlardıń jıllıq kórsetkishin kemeytiw;

 

Strategiyanıń 88-maqseti:

-puqaralıq, hákimshilik hám ekonomikalıq isler boyınsha advokatlar jáne sudlar, huqıq qorǵaw uyımları hám basqa da mámleketlik uyımlar arasında elektron hújjetler almasıw dárejesin 50 procentke jetkeriw;

 

-hár 100 mıń xalıqqa tuwra keletuǵın advokatlar sanın keminde 25 ke shekem arttırıw etip belgilengen.

 

Bul joqarıda kórsetilgen «Ózbekstan – 2030» strategiyasınıń maqsetleri  Konstituciya hám nızamlardıń ústinligin támiyinlew, insan huqıqları hám erkinlikleriniń isenimli qorǵalıwın támiyinlew, sud hákimiyatınıń erkinligin kúsheytiw hám onıń jumısında ashıq-aydınlıqtı támiyinlew arqalı ádil sudlawǵa erisiw dárejesin arttırıw, mámleketlik uyımlar hám lawazımlı shaxslardıń jumısı ústinen nátiyjeli sud qadaǵalawın ornatıw hám hákimshilik ádillik sistemasın bunnan bılay da rawajlandırıw hám huqıqtı qorǵaw uyımlarınıń jumısın insan mápleri, qádir-qımbatı hám huqıqların qorǵawǵa baǵdarlaw, sonday ak advokatura institutın, qánigeli huqıqıy járdem kórsetiw sistemasın rawajlandırıw sud-huqıq reformalarınıń bas ólshemi bolıp tabıladı.

 

«Ózbekstan – 2030» strategiyasın ámelge asırıw boyınsha mámleketlik baǵdarlama haqqında»ǵı Ózbekstan Respublikası Prezidentiniń 2026-jıl 16-fevral kúngi 22-sanlı pármanı menen Mámleketlik basqarıw hám sud-huqıq sistemasın jetilistiriw, jámiyette awızbirshilikti támiyinlew arqalı onı joqarılatıw boyınsha tómendegi tiykarǵı reformalar baǵdarlaması dúzildi:

 

-jınayat isleri boyınsha sud processlerin xalıq wákilleri kollegiyası qatnasıwında ótkeriw ámeliyatın jolǵa qoyıw;

 

-jınayat islerinde xalıqaralıq tán alınǵan «Xabeas korpus» institutı sheńberinde tergew sudyalarına qamaqqa alıw, úy qamaǵı tárizindegi hám basqa da qáwipsizlik ilajların ózgertiw hám biykar etiw wákilligin beriw;

 

-jınayat isin sudqa jiberiwde ayıplaw juwmaǵı menen birge «qorǵaw pikiri»n usınıw tártibin engiziw;

 

-jınayat isinde qorǵawshıǵa óz qorǵawı astındaǵı gúman etiliwshi, ayıplanıwshı yamasa jábirleniwshi qatnasıwında ótkerilgen processual háreketlerge baylanıslı hújjetler hám dáliller menen tanısıp, olardan nusqalar alıw, sorastırıw hám dáslepki tergew dawamında qálegen waqıtta óz qorǵawı astındaǵı gúman etiliwshi yamasa ayıplanıwshıǵa qarata júrgizilip atırǵan jınayat isin qozǵatıw hám tamamlaw haqqındaǵı qararlardan nusqa alıw wákilliklerin beriw;

 

-advokat sorawına maǵlıwmatlar biypul beriliwi, sonday-aq, notarial háreketler hám kadastr uyımlarınan alınatuǵın maǵlıwmatlardı advokat sorawı arqalı alıw imkaniyatın jaratıw;

 

-7 mıńnan aslam advokatlar ushın sanlı qorǵaw mexanizmi engiziw;

 

-nızamshılıqta kolliziyalar, muwapıq emeslikler, «anıq emes» qaǵıydalar, «aq daqlar» hám basqa da korrupciyanı keltirip shıǵaratuǵın faktorlardı saplastırıw;

 

-«Korrupciyaǵa qarsı gúresiw virtual akademiyası» elektron platformasında mámleketlik xızmetkerdiń mamanlıǵın arttırıw ámeliyatın jolǵa qoyıw;

 

-ashıq maǵlıwmatlar bazalarınan paydalanǵan halda mámleketlik uyımlar jumısınıń ashıq-aydınlıǵın támiyinlew, sonıń ishinde, korrupciyaǵa qarsı gúresiwge xızmet etetuǵın programmalıq támiynatlar, onlayn platformalar islep shıǵıw boyınsha tańlaw («Open Data Challange» xakatoni) ótkeriw;

 

-2026-jıl dawamında mámleketlik uyımlar hám shólkemlerde komplaens hám korrupciyaǵa qarsı ishki qadaǵalaw boyınsha orınbasarlardıń jumısın jolǵa qoyıw;

 

-tarawlar hám aymaqlar kesiminde korrupciyalıq qáwip-qáterler kartasın (kartogramma) jaratıw, korrupciyaǵa qarsı gúresiw media-portalın shólkemlestiriw;

 

-isbilermenlerdi korrupciyadan qorǵaw maqsetinde «Korrupciyasız, hadal hám ashıq-aydın biznes – Ózbekstan turaqlı rawajlanıwınıń tiykarı» (Taza biznes) milliy baǵdarlamasın iske qosıw;

 

-«Náshebentlik quralları hám psixotrop zatlar haqqında»ǵı Nızamnıń jańa redakciyasın islep shıǵıw;

 

-hayal-qızlar hám balalarǵa bolǵan zorlıqtıń barlıq kórinislerine shek qoyıw maqsetinde juwapkershilik ilajları kúsheytilip, 14 jasqa tolmaǵan shaxslarǵa islengen jınısıy jınayatlar ushın ómirlik erkinen ayırıwǵa shekemgi jaza ilajların belgilew;

 

-jas óspirimlerge islengen jınısıy hám zorlıqqa baylanıslı jınayatlardı tergewdi prokuratura uyımlarınıń wákilligine ótkeriw;

 

-jas óspirimler hám hayal-qızlarǵa bolǵan kúsh kórsetiw hám zorlıq penen baylanıslı islerdi tergew hám kóriw arnawlı tayarlıqtan ótken tergewshi hám sudyalar tárepinen ámelge asırılıwın jolǵa qoyıw;

 

-shańaraq hám hayal-qızlar mákemelerinde jas nekeleniwshiler ushın arnawlı oqıtıw baǵdarlamalarınıń nátiyjeliligin arttırıw;

 

-orınlaw hújjetleri májbúriy orınlaw byurosı uyımlarına kelip túsiwi menen qarızdardı SMS xabarnama hám dawıslı robotlardıń avtoqońırawları arqalı dárhal xabardar etiw ámeliyatın jolǵa qoyıw;

 

-ıqtıyarlı orınlaw múddeti ótkennen soń qollanılatuǵın ayırım májbúriy orınlaw ilajları sheńberinde óndiriwdi insan faktorısız tikkeley ámelge asırıw tártibin engiziw;

 

-orınlaw háreketleri dawamında óndirilgen hám májbúriy orınlaw byurosı uyımlarınıń esap betlerine kelip túsken pul qarjıların avtomatikalıq túrde óndiriwshi yuridikalıq hám fizikalıq shaxslardıń esap betleri hám bank kartalarına dárhal ótkeriw sistemasın jaratıw;

 

-puqaralar tárepinen 24/7 rejimde qońırawlar arqalı dawıslı robotlar járdeminde identifikaciyalanǵan halda qarızdarlıqtıń bar yamasa joq ekenligi, sonday-aq, orınlaw háreketlerine baylanıslı barlıq maǵlıwmatlardı alıw ámeliyatın jolǵa qoyıw;

 

-Ózbekstan Respublikası Ádillik ministrligi janındaǵı X.Sulaymanova atındaǵı Respublikalıq sud ekspertizası orayındaǵı ekspertiza túrleriniń 70 procentke shekemgi bólegin aymaqlıq bólimlerinde engiziw;

 

-Ózbekstan Respublikasınıń «Ózbekstan Respublikasınıń Konstituciyalıq sudı haqqında»ǵı Konstituciyalıq nızamına ózgerisler hám qosımshalar kirgiziw haqqındaǵı nızam joybarın islep shıǵıw belgilengen.

 

Sudlardıń jumısına xalıqaralıq standartlarǵa sáykes jańa institutlardı engiziw arqalı ádil sudlawdıń sapasın jáne de arttırıw, sud islerin júrgiziwde qorǵaw institutın jetilistiriw, jámiyette korrupciyaǵa kelisimge kelmeytuǵın qatnastı qáliplestiriw, sonday-aq náshebentlik hám narko jınayashılıqlarǵa qarsı gúresiw mexanizmlerin jetilistiriw, hayal-qızlar hám balalarǵa bolǵan zorlıq sıyaqlı jámiyet aldında turǵan áhmiyetli mashqalalarǵa qarsı gúresiw boyınsha nátiyjeli isleytuǵın sistemanı jolǵa qoyıw hámde májbúriy orınlaw uyımlarınıń jumısına jasalma intellekt texnologiyaların engiziw hám ayrım orınlaw hújjetlerin óndiriw insan faktorısız ámelge asırılıwın támiyinlew ámeliyatın jolǵa qoyıw arqalı joqarıda kórsetilgen baǵdarlamalar «Ózbekstan – 2030» strategiyasın ámelge asırıwǵa kómeklesedi.

 

Juwmaqlap aytqanda, 2026-jıl 16-fevralda qabıl qılınǵan bul 21-sanlı hám 22-sanlı Prezident pármanları «Wzbekiston—2030» strategiyasın jánede jetilistiriw, házirgi ulıwma jer júzlik tendenciyalar, global ózgerisler hám jańa shaqırıqlarǵa sáykesligin támiyinlew maqsetinde mámleket rawajlanıwınıń orta múddetke mólsherlengen ústin jónelisleri, maqsetleri, baǵdarlamaları hám olarǵa erisiw boyınsha nátiyjeli kórsetkishlerin belgilep berdi.

 

 

 

Sarbinaz ABDIKARIMOVA,

Qaraqalpaqstan Respublikası hákimshilik sudı sudya aǵa járdemshisi   

20Apr Jańalıqlar

SUD HÁKIMIYATINDA KORRUPCIYAǴA ORIN JOQ

 

 

Mámleketimizde sońǵı jılları barlıq tarawlarda keń kólemli reformalar ámelge asırılmaqta. Atap aytqanda, olar korrupciyaǵa qarsı gúresiw, isbilermenlik ortalıǵın hám miynet sharayatların jaqsılaw, sud-huqıq sistemasın reformalaw, insan huqıqların qorǵaw, hákimshilik hám mámleketlik basqarıw nátiyjeliligin arttırıwǵa qaratılǵan.

 

Barlıq tarawlarda korrupciya illetlerin saplastırıw hám onıń rawajlanıwına jol qoymaw maqsetinde korrupciyalıq jaǵdaylardı óz waqtında anıqlaw, aldın alıw, olarǵa shek qoyıw, sonday-aq, oǵan imkaniyat beretuǵın sebep hám sharayatlardı saplastırıw áhmiyetli wazıypalardan biri bolıp esaplanadı. Ásirese, korrupciyaǵa qarsı gúresiwde onı keltirip shıǵaratuǵın faktorlardı saplastırıw, yaǵnıy onıń aldın alıwǵa qaratılǵan ilajlar waqıt hám nátiyjelilik kózqarasınan ayrıqsha áhmiyetke iye.

 

Sudyalardıń hadallıǵı hám pákligi – sud sistemasınıń nátiyjeliligi hám biyǵárezliginiń eń áhmiyetli shárti bolıp esaplanadı. Sudyalardıń hadallıǵı sud uyımlarınıń ǵárezsizligi menen tıǵız baylanıslı: sud uyımları hadallıqtı támiyinleydi, hadallıq bolsa ǵárezsizlikti bekkemleydi.

 

Mámleketimiz basshısı Shavkat Mirziyoevta korrupciyaǵa qarsı gúresiw mámleketlik siyasattıń tiykarǵı baǵdarlarınan biri ekenin ayrıqsha atap ótip, 2020-jıl 24-yanvardaǵı Oliy Majliske jollaǵan Múrájatnamasında korrupciyaǵa qarsı gúresiwde jámiyettiń barlıq qatlamlarınıń belsene qatnasıwı zárúr ekenligin atap ótken.

 

Korrupciyaǵa qarsı gúresiw nátiyjeliligin arttırıw maqsetinde bir qatar áhmiyetli normativlik-huqıqıy hújjetler qabıl etilgen. Sonıń ishinde, 2019-jıl 27-mayda qabıl etilgen «Ózbekstan Respublikasında korrupciyaǵa qarsı gúresiw sistemasın bunnan bılay da jetilistiriw ilajları haqqında»ǵı PP-5729-sanlı Pármanı menen «2019-2020-jıllarda korrupciyaǵa qarsı gúresiw» mámleketlik baǵdarlaması tastıyıqlandı.

 

Usı hújjetlerge muwapıq:

• sudyalardı sırtqı tásirlerden qorǵaw;
• kadrlardı tańlaw hám bahalawda ashıq-aydınlıqtı támiyinlew;
• korrupciya jaǵdayların erte anıqlaw;
• sudyalardıń kásiplik hám mánawiy potencialın arttırıw sıyaqlı tiykarǵı wazıypalar belgilep berilgen.

 

Sonıń menen birge, «Ózbekstan – 2030» strategiyasında da korrupciyaǵa mawasasız qatnastı qáliplestiriwge qaratılǵan anıq maqsetler belgilengen.

 

Korrupciyalıq is-háreketlerdiń tiykarında, ádette, máplerdiń soqlıǵısıwı jatadı. Mápler soqlıǵısıwı – jeke mápdarlıq xızmet wazıypaların qalıs orınlawǵa tásir etetuǵın yamasa kórsetiwi múmkin bolǵan jaǵday.

 

Sudyalar ádebi kodeksine bola, sudya hár qanday gúmanlı jaǵdaylardan uzaq bolıwı, óziniń qalıslıǵına zıyan jetkeriwi múmkin bolǵan faktorlardı saplastırıwı shárt. Zárúr jaǵdaylarda ózin-ózi biykarlaw bolsa ádil sudlawdıń áhmiyetli kepili bolıp esaplanadı.

 

Juwmaqlap aytqanda, sud hákimiyatı erkinligi korrupciyaǵa qarsı gúresiwde sheshiwshi áhmiyetke iye. Sonıń ushın sudyalar hám sud xızmetkerleriniń hadallıǵın hám pákligin támiyinlew, korrupciyaǵa pútkilley jol qoymaw búgingi kúnniń eń áhmiyetli wazıypalarınan biri bolıp esaplanadı.

 

 

Azamat ABDIRASULIEV,

puqaralıq isleri boyınsha Qońırat rayonlar aralıq sudınıń baslıǵı