20Apr Jańalıqlar

SUD HÁKIMIYATINDA KORRUPCIYAǴA ORIN JOQ

 

 

Mámleketimizde sońǵı jılları barlıq tarawlarda keń kólemli reformalar ámelge asırılmaqta. Atap aytqanda, olar korrupciyaǵa qarsı gúresiw, isbilermenlik ortalıǵın hám miynet sharayatların jaqsılaw, sud-huqıq sistemasın reformalaw, insan huqıqların qorǵaw, hákimshilik hám mámleketlik basqarıw nátiyjeliligin arttırıwǵa qaratılǵan.

 

Barlıq tarawlarda korrupciya illetlerin saplastırıw hám onıń rawajlanıwına jol qoymaw maqsetinde korrupciyalıq jaǵdaylardı óz waqtında anıqlaw, aldın alıw, olarǵa shek qoyıw, sonday-aq, oǵan imkaniyat beretuǵın sebep hám sharayatlardı saplastırıw áhmiyetli wazıypalardan biri bolıp esaplanadı. Ásirese, korrupciyaǵa qarsı gúresiwde onı keltirip shıǵaratuǵın faktorlardı saplastırıw, yaǵnıy onıń aldın alıwǵa qaratılǵan ilajlar waqıt hám nátiyjelilik kózqarasınan ayrıqsha áhmiyetke iye.

 

Sudyalardıń hadallıǵı hám pákligi – sud sistemasınıń nátiyjeliligi hám biyǵárezliginiń eń áhmiyetli shárti bolıp esaplanadı. Sudyalardıń hadallıǵı sud uyımlarınıń ǵárezsizligi menen tıǵız baylanıslı: sud uyımları hadallıqtı támiyinleydi, hadallıq bolsa ǵárezsizlikti bekkemleydi.

 

Mámleketimiz basshısı Shavkat Mirziyoevta korrupciyaǵa qarsı gúresiw mámleketlik siyasattıń tiykarǵı baǵdarlarınan biri ekenin ayrıqsha atap ótip, 2020-jıl 24-yanvardaǵı Oliy Majliske jollaǵan Múrájatnamasında korrupciyaǵa qarsı gúresiwde jámiyettiń barlıq qatlamlarınıń belsene qatnasıwı zárúr ekenligin atap ótken.

 

Korrupciyaǵa qarsı gúresiw nátiyjeliligin arttırıw maqsetinde bir qatar áhmiyetli normativlik-huqıqıy hújjetler qabıl etilgen. Sonıń ishinde, 2019-jıl 27-mayda qabıl etilgen «Ózbekstan Respublikasında korrupciyaǵa qarsı gúresiw sistemasın bunnan bılay da jetilistiriw ilajları haqqında»ǵı PP-5729-sanlı Pármanı menen «2019-2020-jıllarda korrupciyaǵa qarsı gúresiw» mámleketlik baǵdarlaması tastıyıqlandı.

 

Usı hújjetlerge muwapıq:

• sudyalardı sırtqı tásirlerden qorǵaw;
• kadrlardı tańlaw hám bahalawda ashıq-aydınlıqtı támiyinlew;
• korrupciya jaǵdayların erte anıqlaw;
• sudyalardıń kásiplik hám mánawiy potencialın arttırıw sıyaqlı tiykarǵı wazıypalar belgilep berilgen.

 

Sonıń menen birge, «Ózbekstan – 2030» strategiyasında da korrupciyaǵa mawasasız qatnastı qáliplestiriwge qaratılǵan anıq maqsetler belgilengen.

 

Korrupciyalıq is-háreketlerdiń tiykarında, ádette, máplerdiń soqlıǵısıwı jatadı. Mápler soqlıǵısıwı – jeke mápdarlıq xızmet wazıypaların qalıs orınlawǵa tásir etetuǵın yamasa kórsetiwi múmkin bolǵan jaǵday.

 

Sudyalar ádebi kodeksine bola, sudya hár qanday gúmanlı jaǵdaylardan uzaq bolıwı, óziniń qalıslıǵına zıyan jetkeriwi múmkin bolǵan faktorlardı saplastırıwı shárt. Zárúr jaǵdaylarda ózin-ózi biykarlaw bolsa ádil sudlawdıń áhmiyetli kepili bolıp esaplanadı.

 

Juwmaqlap aytqanda, sud hákimiyatı erkinligi korrupciyaǵa qarsı gúresiwde sheshiwshi áhmiyetke iye. Sonıń ushın sudyalar hám sud xızmetkerleriniń hadallıǵın hám pákligin támiyinlew, korrupciyaǵa pútkilley jol qoymaw búgingi kúnniń eń áhmiyetli wazıypalarınan biri bolıp esaplanadı.

 

 

Azamat ABDIRASULIEV,

puqaralıq isleri boyınsha Qońırat rayonlar aralıq sudınıń baslıǵı

15Apr Jańalıqlar

HAYAL-QÍZLARǴA QARATA BASÍM HÁM ZORLÍQ USHÍN JUWAPKERSHILIK

 

 

Insan huqıqları menen erkinliklerin támiyinlew hár qanday demokratiyalıq mámlekettiń tiykarǵı wazıypalarınan biri bolıp esaplanadı. Jámiyette gender teńlikti támiyinlew, hayal-qızlardıń huqıqları menen nızamlı máplerin qorǵaw, ásirese, olardı basım hám zorlıqtan qorǵaw mámleketlik siyasattıń tiykarǵı baǵdarlarınan birine aylanǵan. Sebebi, hayal shańaraqtıń tayanıshı hám keleshek áwladtı tárbiyalawdıń áhmiyetli faktorı bolıp esaplanadı.

 

 

Keyingi jılları mámleketimizde hayal-qızlardıń huqıqların qorǵaw, olardıń jámiyettegi abırayın bekkemlew jáne olarǵa hár qanday basım hám zorlıq jaǵdaylarınıń aldın alıwǵa qaratılǵan keń kólemli reformalar ámelge asırılmaqta. Bul baǵdarda qabıl etilgen «Hayal-qızlardı basım hám zorlıqtan qorǵaw haqqında»ǵı Nızam bul tarawda bekkem huqıqıy tiykar bolıp xızmet etpekte. Oǵan bola, hayal-qızlarǵa fizikalıq, ruwxıy, jınısıy yamasa ekonomikalıq zorlıqtıń barlıq túrleri qadaǵan etiledi.

 

 

Basım hám zorlıq – shaxstıń abırayı hám qádir-qımbatın kemsitiw, qáwip salıw, qorqıtıw, fizikalıq kúsh qollanıw yamasa onı ekonomikalıq jaqtan ǵárezli halǵa salıw sıyaqlı nızamsız háreketlerdi óz ishine aladı. Bunday jaǵdaylar tek ǵana shańaraqta emes, al jumıs orınlarında, bilimlendiriw mákemelerinde hám jámiyettiń basqa tarawlarında da ushırasıwı múmkin.

 

 

Ámeldegi nızamshılıqqa muwapıq, bunday huqıqbuzarlıqlardı islegen shaxslar tiyisli tártipte juwapkershilikke tartıladı. Sonıń ishinde, Ózbekstan Respublikasınıń Hákimshilik juwapkershilik haqqındaǵı kodeksi jáne Jınayat kodeksinde usı qılmıslar ushın hákimshilik hám jınayıy jaza ilajları belgilengen. Bul bolsa jámiyette nızam ústinligin támiyinlew hám zorlıq jaǵdaylarınıń aldın alıwǵa xızmet etedi.

 

Sonday-aq, hayal-qızlardı zorlıqtan qorǵaw maqsetinde qorǵaw orderi institutı engizilgen. Qorǵaw orderi – jábirleniwshini qorǵawǵa qaratılǵan arnawlı huqıqıy hújjet bolıp, ol arqalı huqıqbuzarǵa belgili sheklewler belgilenedi hám jábirleniwshiniń qáwipsizligi támiyinlenedi.

 

 

Bul tarawdaǵı reformalardı jáne de kúsheytiw maqsetinde Prezidentimiz Shavkat Mirziyoev tárepinen 2026-jıl 3-mart kúni qabıl etilgen «Hayal-qızlar hám balalar huqıqlarınıń qorǵalıwın kúsheytiw jáne olarǵa bolǵan basım hám zorlıq jaǵdaylarınıń aldın alıw boyınsha qosımsha shólkemlestiriwshilik-huqıqıy ilajlar haqqında»ǵı Pármanı ayrıqsha áhmiyetke iye boldı. Bul hújjet penen profilaktika jumısların kúsheytiw, jábirlengen shaxslardı qollap-quwatlaw jáne olarǵa huqıqıy, psixologiyalıq hám sociallıq járdem kórsetiw mexanizmleri jáne de jetilistirildi.

 

 

Sonıń menen birge, bul baǵdarda mámleketlik uyımlar hám jámiyetlik shólkemler arasındaǵı birge islesiwdi kúsheytiw, zorlıq jaǵdayların erte anıqlaw hám olardıń aldın alıw boyınsha sistemalı ilajlar belgilep berildi.

 

 

Hayal-qızlarǵa bolǵan basım  hám zorlıqtıń aldın alıwda tek ǵana mámleketlik uyımlar emes, al jámiyettiń hár bir aǵzası belsene qatnasıwı kerek. Shańaraqta óz-ara húrmet hám keńpeyillik ortalıǵın qáliplestiriw, jaslardı insan huqıqlarına húrmet ruwxında tárbiyalaw bunday unamsız jaǵdaylardıń aldın alıwda úlken áhmiyetke iye.

 

 

Juwmaqlap aytqanda, hayal-qızlardı basım  hám zorlıqtan qorǵaw jámiyet turaqlılıǵı hám shańaraq bekkemligin támiyinlewshi áhmiyetli faktor bolıp esaplanadı. Bul baǵdarda qabıl etilgen nızamlar hám normativlik hújjetler hayal-qızlardıń huqıqların isenimli qorǵawǵa xızmet etip, jámiyette ádillik hám nızamlılıq principlerin bekkemleydi.

 

 

Zulfiya BABAJANOVA,

Qaraqalpaqstan Respublikası sudınıń sudyası

8Apr Jańalıqlar

QARAQALPAQSTAN RESPUBLIKASÍ KONSTITUCIYASÍNÍŃ 33 JÍLLÍǴÍ KEŃ TÚRDE BELGILENDI

Qaraqalpaqstan Respublikası Konstituciyasınıń 33 jıllıǵı múnásibeti menen Qaraqalpaqstan awıl xojalıǵı hám agrotexnologiyalar institutında bayram aldınan ruwxıy-aǵartıwshılıq ushırasıw joqarı dárejede shólkemlestirildi.

 

 

Ilajda Ózbekstan Respublikası hám Qaraqalpaqstan Respublikasınıń mámleketlik gimnleri jańlap, qatnasıwshılarda joqarı maqtanısh sezimlerin oyattı. Bunnan soń institut rektorı N.Absattarov kiris sózi menen ilajdı ashıp, miymanlardı tanıstırdı hám barlıq qatnasıwshılardı usı qutlı sáne menen qızǵın qutlıqladı. Ol óziniń shıǵıp sóylegen sózinde Konstituciyanıń jámiyet rawajlanıwındaǵı sheksiz ornı hám áhmiyetine ayrıqsha toqtap ótti.

 

 

 

Qaraqalpaqstan Respublikası Joqarǵı Keńesiniń komitet baslıǵı Sh.Ótemisov óziniń bayanatında Konstituciyanıń qabıl etiliwi tariyxıy burılıs bolǵanın, ol mámleket hám jámiyettiń demokratiyalıq rawajlanıw jolın belgilep bergen áhmiyetli huqıqıy hújjet ekenin atap ótti. Sonday-aq, Tiykarǵı nızamımız insan huqıqları menen erkinliklerin támiyinlew, milliy huqıqıy sistemanı qáliplestiriwde bekkem tiykar bolıp xızmet etip atırǵanı atap ótildi.

Sonday-aq, Qaraqalpaqstan Respublikası sudı baslıǵınıń orınbasarı B.Ktaybekov shıǵıp sóylep, Konstituciya hár bir mámlekettiń siyasiy, huqıqıy hám ruwxıy kelbetin belgilep beretuǵın tiykarǵı hújjet ekenin atap ótti. Ol 1993-jıl 9-aprelde qabıl etilgen Konstituciya jańa mámleket hám jámiyet qurılısında bekkem tiykar bolǵanın, mine usı hújjet arqalı jámiyet turmısınıń barlıq tarawların tártipke salatuǵın huqıqıy sistema qáliplestirilgenin ayrıqsha atap ótti.

 

Ilajda Qaraqalpaqstan Respublikası prokuraturası bólim baslıǵı A.Abdikarimov ta qatnasıp, Konstituciyada insan huqıqları menen erkinlikleri tiykarǵı áhmiyetke iye ekeni, bul normalar xalıqaralıq huqıqtıń ulıwma tán alınǵan principlerine sáykes keletuǵınına ayrıqsha itibar qarattı.

Ushırasıw dawamında student-jaslar belsene qatnasıp, ózlerin qızıqtırǵan sorawlar menen múrájat etti. Qánigeler tárepinen berilgen hár tárepleme juwaplar jaslardıń huqıqıy bilimlerin jáne de bekkemlewge xızmet etti.

 

  

7Apr Jańalıqlar

SHAXSTÍ ÍQTÍYARSÍZ TÁRTIPTE PSIXIATRIYA STANCIARÍNA JATQARÍWDÍŃ HUQÍQÍY TIYKARLARÍ

Shaxstı ıqtıyarsız tártipte psixiatriya stacionarına jatqarıw menen baylanıslı huqıqıy qatnasıqlar medicinalıq járdem kórsetiwdiń ayrıqsha túri bolıp esaplanadı. Bul qatnasıqlar ıqtıyarlı hám májbúriy emleniw processlerinde júzege kelip, insan salamatlıǵın qorǵaw hám tiklewge qaratılǵan boladı. Onda kórsetiletuǵın medicinalıq xızmet birden-bir medicinalıq standartlar hám usıllar tiykarında ámelge asırıladı.

Ózbekstan Respublikasınıń Puqaralıq processual kodeksine «Shaxstı ıqtıyarsız tártipte psixiatriya stacionarına jatqarıw yamasa onıń usı mákemede bolıw múddetin sozıw» haqqındaǵı 32-baptıń kirgiziliwi puqaralardıń sud arqalı qorǵalıwın jáne de bekkemledi. Sebebi ayırım jaǵdaylarda shaxstıń ruwxıy jaǵdayı átiraptaǵılar ushın qáwip tuwdırıwı múmkin bolıp, bul bolsa unamsız aqıbetlerdiń aldın alıw maqsetinde onı májbúriy tártipte emlew zárúrligin keltirip shıǵaradı.

 

Bul kategoriyadaǵı islerdiń sud tártibinde kórip shıǵılıwı huqıqbuzarlıqlardıń aldın alıwda hám puqaralardıń nızamlı máplerin qorǵawda úlken áhmiyetke iye.

Ózbekstan Respublikasınıń «Psixiatriya járdemi haqqında»ǵı Nızamınıń 30 hám 31-statyalarına muwapıq, shaxstı ıqtıyarsız tártipte psixiatriya stacionarǵa jatqarıw tek tómendegi jaǵdaylarda ámelge asırıladı:

shaxstı tek stacionar sharayatında tekseriw yamasa emlew múmkin bolǵanda;

onıń ruwxıy jaǵdayı awır bolıp, ózine yamasa átiraptaǵılarǵa tikkeley qáwip tuwdırǵanda;

shaxs óziniń tiykarǵı turmıslıq mútájliklerin óz betinshe qanaatlandırıwǵa uqıpsız bolǵanda;

psixiatriya járdemi kórsetilmese, onıń densawlıǵına awır zıyan jetkeriw itimalı bar bolǵanda.

Bul jaǵdaylarda shaxstı stacionarǵa jaylastırıw máselesi sud tárepinen sheshiledi.

 

Shaxstı ıqtıyarsız tártipte psixiatriya stacionarına jatqarıw yamasa onıń stacionarda bolıw múddetin sozıw haqqındaǵı isler sud tárepinen óz aldına is júrgiziw tártibinde kórip shıǵıladı. Bul isler psixiatriya mákemesi jaylasqan aymaqtaǵı sudqa tiyisli.

Arzada nızamshılıqta názerde tutılǵan tiykarlar anıq kórsetiliwi kerek. Sonday-aq, oǵan shıpaker-psixiatrlar komissiyasınıń shaxstı stacionarǵa jatqarıw yamasa onıń emleniw múddetin sozıw zárúrligi haqqındaǵı tiykarlanǵan juwmaǵı qosımsha etiliwi shárt.

Sud arzanı qabıl etip, isti kórip shıǵıw dáwirinde shaxstıń stacionarda bolıwı máselesin de sheshedi.

Bul isler, ádette, on kúnlik múddette kórip shıǵıladı. Sud májilisinde shaxstıń nızamlı wákili, shıpaker-psixiatrlar komissiyasınıń wákili, prokuror hám de psixiatriya mákemesiniń wákili qatnasadı.

 

«Psixiatriya járdemi haqqında»ǵı Nızamnıń 10-statyasına muwapıq, shaxs psixiatriya járdemi kórsetilip atırǵanda óz huqıqları hám nızamlı máplerin qorǵaw ushın wákil usınıs etiw huqıqına iye. Wákillik nızamshılıqta belgilengen tártipte rásmiylestiriledi.

Sud tárepinen qarım-qatnasqa uqıpsız dep tabılǵan shaxslardıń huqıqları menen máplerin olardıń qáwenderleri, jas óspirimlerdiń huqıqların bolsa ata-anası yamasa basqa nızamlı wákilleri qorǵaydı.

Is sudta kórip shıǵılǵannan soń sheshim qabıl etiledi. Sudtıń arzanı qanaatlandırıw haqqındaǵı qararı shaxstı ıqtiyarsız tártipte psixiatriya stacionarına jatqarıw yamasa onıń ol jerde bolıw múddetin sozıw ushın huqıqıy tiykar bolıp esaplanadı.

Íqtıyarsız túrde stacionarǵa jatqarılǵan shaxslar nızam hújjetlerinde belgilengen barlıq huqıqlardan paydalanadı. Sonıń ishinde, olardıń huqıqları medicina tarawındaǵı basqa da normativlik-huqıqıy hújjetler menen qorǵaladı.

 

 

Sonday-aq, «Psixiatriya járdemi haqqında»ǵı Nızamnıń 39-statyasına muwapıq, shaxs psixiatriya stacionarınan onıń sawalǵanı yamasa ruwxıy jaǵdayı jaqsılanıp, stacionar sharayatında emleniw zárúrligi qalmaǵan jaǵdayda, sonday-aq, tekseriw yamasa ekspertiza juwmaqlanǵan jaǵdaylarda shıǵarıladı.

Ulıwmalastırıp aytqanda, shaxstı ıqtiyarsız tártipte psixiatriya stacionarına jatqarıw tártibi insan huqıqları hám jámiyet qáwipsizligi arasındaǵı teń salmaqlılıqtı támiyinlewge qaratılǵan áhmiyetli huqıqıy mexanizm bolıp esaplanadı.

Saodat KAIPNAZAROVA, 

Qaraqalpaqstan Respublikası sudınıń sudyası

7Apr Jańalıqlar

«BASSHÍ HÁM JASLAR» USHÍRASIWÍ ÓTKERILDI

 

 

Xojeli rayonı hákimliginde «Basshı hám jaslar» atamasında ushırasıw shólkemlestirildi. Onda rayon hákimi J.Ermashev, jınayat isleri boyınsha Xojeli rayonı sudınıń baslıǵı S.Davletmuratov, rayon prokurorı A.Xalimov, ishki isler bólimi baslıǵı B.Xaytbaev hám basqa da juwapker shólkemlerdiń basshıları hám jaslar qatnastı.

 

Ushırasıw dawamında jaslardı qollap-quwatlaw, olardıń bántligin támiyinlew hám huqıqıy sanasın arttırıw baǵdarında ámelge asırılıp atırǵan jumıslar dodalandı. Sonday-aq, tarawda jol qoyılǵan kemshilikler boyınsha juwapkerlerge tiyisli kórsetpeler berildi.

 

Bunnan soń, jaslardıń múrájatları tıńlanıp, olardıń mashqalaların sheshiw boyınsha juwapkerlerge anıq wazıypalar júklendi.

 

Ushırasıw juwmaǵında hár bir jas penen mánzilli islesiw hám olardı hár tárepleme qollap-quwatlaw tiykarǵı wazıypa ekeni ayrıqsha atap ótildi.

 

7Apr Jańalıqlar

KÓSHPELI QABÍLLAW: XALÍQTÍŃ MÚRÁJATLARÍ ITIBARDA

 

 

Nókis rayonı «Arbashı» APJ aymaǵında kóshpeli qabıllaw ótkerildi. Onda jınayat isleri boyınsha Nókis rayonı sudınıń baslıǵı G.Bisenova, puqaralıq isleri boyınsha Nókis rayonlararalıq sudınıń sudyası J.Baltabaeva hám Nókis rayonlararalıq ekonomikalıq sudınıń sudyası Z.Xasanova qatnastı.

 

Kóshpeli qabıllaw dawamında puqaralardıń sud-huqıq tarawına baylanıslı múrájatları tıńlanıp, olardı qıynap kiyatırǵan máseleler boyınsha huqıqıy túsinikler berildi.

 

Puqaralar ózlerin qızıqtırǵan sorawlarǵa tolıq juwap alıp, sheshim tabılmay atırǵan mashqalalar boyınsha ámeliy másláhátlerge iye boldı.