Өзбекстан Республикасының барлық пуқаралары жынысы, , миллети, дини, социаллық келип шығыўы, исеними, жеке ҳәм социаллық дәрежесине қарамастан нызам ҳәм суд алдында тең болып есапланады. Кәрханалар, мәкеме ҳәм шөлкемлер де нызам ҳәм суд алдында тең.
Суд ҳүжжетлериниң мәжбүрийлиги
Суд ҳүжжетлери барлық мәмлекетлик уйымлар, жәмийетлик бирлеспелер, кәрханалар, мәкемелер ҳәм шөлкемлер, лаўазымлы шахслар, пуқаралар ушын мәжбүрий ҳәм Өзбекстан Республикасының барлық аймағында орынланыўы шәрт.
Суд ҳәкимиятының ғәрезсизлиги
Судьялар ғәрезсиз, текғана нызамға бойсынады. Судьялардың әдил судлаўды әмелге асырыў бағдарындағы жумысына ҳеш қандай араласыўға жол қойылмайды ҳәм бундай араласыў нызамға муўапық жуўапкершиликке себеп болады. Өзбекстан Республикасында суд ҳәкимияты-нызам шығарыўшы ҳәм атқарыўшы ҳәкимиятлардан, сиясий партиялардан, басқа жәмийетлик бирлеспелерден ғәрезсиз түрде ис жүргизеди.
Электрон почта мәнзили:
qrs@sud.uz
Пуқаралар қабыллаўханасы:
(55) 102-40-42
Мәнзил
Қарақалпақстан Республикасы, Нөкис қаласы, 230100, И.Каримов көшеси, 112
Интерактив хызметлер
Статистикалық мағлыўматлар
Өзбекстан Республикасы Жоқарғы Судының Республика судлары жумысларына байланыслы статистикалық мағлыўматлар базасы
Бүгинги күнде мәмлекетимизде суд-ҳуқық системасын санластырыў, халыққа қолайлы ҳәм оператив хызметлер көрсетиў және әдил судлаўға ерисиў имканиятларын кеңейтиў мәмлекетлик сиясаттың әҳмийетли бағдарларынан бирине айланды. Әсиресе, судларда интерактив хызметлердиң енгизилиўи пуқаралар ҳәм исбилерменлик субъектлери ушын ўақыт ҳәм артықша қәрежетлерди азайтыў менен бирге, суд системасының ашық-айдынлығын тәмийинлеўде үлкен әҳмийетке ийе болмақта.
Кейинги жылларда суд уйымларының жумысына мәлимлеме-коммуникация технологияларын кеңнен енгизиў арқалы «Электрон суд» системасы басқышпа-басқыш жетилистирилди. Нәтийжеде пуқаралар судқа мүрәжат етиў, арза ҳәм шағымлар жибериў, жумыс процеслерин бақлаў, суд қарарларынан нусқа алыў сыяқлы бир қатар хызметлерден аралықтан турып пайдаланыў имканиятына ийе болды.
Интерактив хызметлердиң тийкарғы мақсети – инсан факторын азайтыў, бюрократиялық тосқынлықларды сапластырыў ҳәм адамлар ушын қолайлы ҳуқықый орталық жаратыўдан ибарат. Мәселен, шағым арзаларын электрон түрде жибериў имканияты пуқаралардың суд имаратларына артықша барып-келиўин қысқартып, мүрәжатларды жедел қабыл етиўге хызмет етпекте. Соның менен бирге, суд мәжилислериниң ўақты ҳәм сәнеси ҳаққында СМС-хабарнамалардың жиберилиўи тәреплердиң хабардарлығын тәмийинлеўге жәрдем бермекте.
Судларда видеоконференцбайланыс системасының енгизилиўи де интерактив хызметлердиң әҳмийетли бағдарларынан бири. Бул әсиресе, басқа аймақта жасайтуғын пуқаралар, жазаны орынлаў мәкемелеринде сақланып атырған шахслар ямаса ҳәр қыйлы себеплерге бола судқа келиўи қыйын болған қатнасыўшылар ушын үлкен қолайлық жаратпақта. Видеоконференцбайланыс арқалы суд процесслеринде қатнасыў ўақыт ҳәм қаржыны үнемлеў менен бирге, жумысларды жедел көрип шығыў имканиятын да береди.
Сондай-ақ, суд ҳүжжетлериниң электрон базасы қәлиплестирилгени ҳуқықый мәлимлемеден пайдаланыў имканиятларын және де кеңейтти. Суд қарарларының электрон тәризде жәрияланыўы судлар искерлигиниң ашық-айдынлығын тәмийинлеў, жәмийетлик қадағалаўды күшейтиў ҳәм бирден-бир суд әмелиятын қәлиплестириўде әҳмийетли фактор болып хызмет етпекте.
Интерактив хызметлер арқалы мәмлекетлик бажы ҳәм суд жыйымларын онлайн төлеў имканияты жаратылғаны да халыққа қосымша жеңилликлер бермекте. Бул система пуқаралардың ўақыт жумсалыўын азайтыў менен бирге, финанслық операциялардың ашық-айдынлығын тәмийинлеўге де хызмет етеди.
Әлбетте, судларда санлы технологияларды кеңнен қолланыў тек ғана техникалық жаңаланыў емес, ал пуқаралардың ҳуқықлары менен еркинликлерин исенимли қорғаўға қаратылған әҳмийетли қәдем. Себеби, оператив, ашық-айдын ҳәм қолайлы суд хызметлери халықтың суд системасына болған исенимин беккемлейди.
Жуўмақлап айтқанда, судларда интерактив хызметлердиң раўажландырылыўы әдил судлаўдың нәтийжелилигин арттырыў, пуқаралар ушын қолайлы ҳуқықый орталық жаратыў ҳәм суд ҳәкимиятының ашық-айдынлығын тәмийинлеўде үлкен әҳмийетке ийе. Бул болса өз гезегинде, ҳуқықый демократиялық мәмлекет ҳәм күшли пуқаралық жәмийетин қурыў жолындағы әҳмийетли қәдемлерден бири.
Руслан ЖУМАБАЕВ,
Нөкис районлар аралық ҳәкимшилик судының баслығы
Амангелди САЛИЕВ,
Нөкис районлар аралық ҳәкимшилик суды судьясы
Инсан қәдири, оның ҳуқық ҳәм еркинликлерин тәмийинлеў ҳәр қандай ҳуқықый мәмлекеттиң ең әҳмийетли ўазыйпаларынан бири. Бирақ бүгинги күнде дүньяда инсан қәдирине зыян келтирип атырған аўыр жынаятлардан бири – адам саўдасы ҳәм балалар мийнетинен нызамсыз пайдаланыў жағдайлары болып есапланады.
Көз алдыңызға келтириң, жақсы жумыс, жоқары айлық ямаса мүнәсип турмыс ўәде етилип, инсан алданады. Оның ҳүжжетлери тартып алынады, еркин ҳәрекетлениў ҳуқықы шекленеди ҳәм мийнет етиўге мәжбүр етиледи. Тилекке қарсы, бундай жағдайлар бүгин де дүньяда ушырасып атыр.
Адам саўдасы – бул әпиўайы нызамбузыўшылық емес. Бул инсан тәғдири, оның арзыў-нийетлери ҳәм еркинлигине қарсы қаратылған аўыр жынаят болып есапланады.
Соның ушын да Өзбекстан Республикасы Жынаят кодексиниң 135-статьясында адам саўдасы ушын жынайый жуўапкершилик белгиленген. Нызам бундай жынаятларды ислеген шахсларға қатаң жаза шараларын нәзерде тутады.
Инсан ҳуқықлары ҳаққында сөз болғанда, балалар ҳуқықларын қорғаў мәселеси айрықша әҳмийетке ийе. Себеби ҳәр бир бала бахытлы балалыққа, билим алыўға ҳәм саламат орталықта өсиўге ҳақылы.
Баланың қолында аўыр мийнет қураллары емес, китап болыўы керек. Оның ўақты мийнет майданында емес, билимлендириў мәкемесинде өтиўи керек.
Сол себепли мәмлекетимиз нызамшылығында балалар мийнетиниң зыянлы ҳәм қәўипли түрлерине қарсы қатаң илажлар белгиленген. Жынаят кодексиниң 148-1 ҳәм 148-2-статьяларына муўапық, шахсларды мәжбүрий мийнетке тартыў ямаса жас өспиримлерди олардың денсаўлығы ҳәм раўажланыўына зыян жеткериўи мүмкин болған жумысларға тартыў жуўапкершиликке себеп болады.
Әҳмийетлиси, адам саўдасы ямаса мәжбүрий мийнет қурбанына айланып қалмаў ушын ҳәр бир пуқара сергек болыўы зәрүр. Әсиресе, сырт елде жумыс ислеў нийетинде болған шахслар усыныс етилип атырған жумыс орны ҳаққында рәсмий дәреклер арқалы мағлыўмат алыўы, мийнет шәртнамаларын дыққат пенен үйрениўи ҳәм гүманлы усынысларға исенбеўи керек.
Адам саўдасы ҳәм балалар мийнетине қарсы гүресиў – тек ғана ҳуқық қорғаў уйымлары ямаса судлардың ўазыйпасы емес. Бул пүткил жәмийеттиң жуўапкершилиги болып табылады. Ҳәр биримиз бийпәрўа болмасақ, нызамларға ҳүрмет пенен қатнаста болсақ бундай иллетлерге қарсы нәтийжели гүресиўимиз мүмкин.
Нағыйма БАЛТАБАЕВА,
Нөкис районлараралық экономикалық суды баслығының орынбасары
Бүгинги глобалласыў дәўиринде жәмийетте ҳәр қыйлы ҳуқықый қатнасықлар кеңейип барар екен, инсанлар арасында түрли келиспеўшилик-тартыслар келип шығыўы да тәбийғый жағдай. Бундай жағдайларда тартысларды жедел, әдил ҳәм өз-ара пайдалы тәризде шешиў мәселеси дүнья жәмийетшилиги ушын үлкен әҳмийетке ийе. Усы көзқарастан, медиция институты бүгинги күнде тартысларды шешиўдиң ең нәтийжели ҳәм заманагөй усылларынан бири сыпатында тән алынбақта.
Соңғы жыллары елимизде де инсан мәплерин тәмийинлеў, пуқаралардың ҳуқықлары менен еркинликлерин қорғаў, судларда ис көлемин азайтыў ҳәм халық арасында келисим мәдениятын қәлиплестириў мақсетинде медиция институтын раўажландырыўға айрықша итибар қаратылмақта.
Атап айтқанда, «Медиция ҳаққында»ғы Нызамның қабыл етилиўи бул бағдарда әҳмийетли қәдем болды. Бул нызам медиция тараўын ҳуқықый жақтан тәртипке салыў, медиаторларды таярлаў, медиция хызметин шөлкемлестириў, суд ҳәм басқа да уйымлардың әмелиятында медиция тәртип-қағыйдаларын кеңнен қолланыў ушын беккем ҳуқықый тийкар жаратты.
Нызамның 4-статьясына бола, медиция – келип шыққан келиспеўшиликти тәреплер өз-ара мақул шешимге ерисиўи ушын олардың ықтыярый келисими тийкарында медиатор жәрдеминде шешиў усылы болып есапланады. Әпиўайы етип айтқанда, бул тартысыўшы тәреплердиң ғәрезсиз ҳәм қалыс болған үшинши шахс – медиатор жәрдеминде келисим жолы менен келисимге ерисиўи болып табылады.
Медиацияның ең әҳмийетли абзаллықларынан бири сонда, онда тәреплер өз-ара мүнәсибетлерди сақлап қалады. Суд процесинде, әдетте, бир тәреп жеңип, екинши тәреп жеңиледи. Медиацияда болса ҳәр еки тәреп ушын мақул шешим табылыўына ерисиледи. Бул болса инсанлар арасындағы исеним, ҳүрмет ҳәм бирге ислесиў қатнасықларын сақлап қалыў имканиятын береди.
Нызамшылықта медиацияның бир неше түрлери белгиленген. Соның ишинде, судтан тысқары медиция, судқа шекемги медиция, суд процесиндеги медиция ҳәм судтан кейинги медиция түрлери бар. Бул болса пуқараларға тартысты шешиўдиң ең қолайлы ҳәм мақул жолын таңлаў имканиятын жаратады.
Медиция суд процеси басланыўынан алдын да, суд додалаўы ўақтында да, ҳәттеки суд ҳүжжетлерин орынлаў басқышында да қолланылыўы мүмкин. Сондай-ақ, арбитраж судларында да қарар қабыл етилгенге шекем медиция тәртибинен пайдаланыў мүмкин екенлиги белгиленген.
Медицацияны әмелге асырыў ушын тәреплер өз-ара келисим тийкарында бир ямаса бир неше медиаторды таңлайды. Медиатордың тийкарғы ўазыйпасы – тәреплерди тыңлаў, олар арасында коньструктивлик сөйлесиў орталығын жаратыў ҳәм келисимге ерисиўге жәрдемлесиўден ибарат.
Усы жерде медиатор пүткиллей бийтәреп болыўы шәрт екенлигин атап өтиў керек. Ол тәреплерден бириниң мәпин қорғаўға, ҳуқықый мәсләҳәт бериўге ямаса қайсы бир тәрепти үстин жағдайға қойыўға ҳақылы емес. Бул медиция процесиниң ашық-айдын ҳәм әдил болыўын тәмийинлейди.
Нызамшылыққа муўапық, медицияға байланыслы келисимлер бир неше түрде дүзилиўи мүмкин. Соның ишинде, медицияны қолланыў ҳаққындағы келисим, медиция тәртибин әмелге асырыў ҳаққындағы келисим ҳәм медиативлик келисим бар.
Медиатив келисим – медиация процеси жуўмақлары бойынша тәреплер арасында ерисилген келисим болып, ол тәреплер ушын мәжбүрий күшке ийе болып есапланады. Бул келисим онда белгиленген тәртип ҳәм мүддетлерде ықтыярлы түрде орынланыўы лазым. Егер медиатив келисим орынланбаса, тәреплер судқа мүрәжат етиў ҳуқықын сақлап қалады.
Бул талаплар тараўда профессионаллық, жуўапкершилик ҳәм исеним орталығын қәлиплестириўге хызмет етеди. Соның менен бирге, адвокат ҳәм нотариус статусына ийе шахслар ушын айырым жеңилликлер де нәзерде тутылған.
Бүгинги күнде медиция тек ғана ҳуқықый емес, ал социаллық әҳмийетке ийе институт сыпатында көзге тасланбақта. Себеби ол халық арасында келисим мәдениятын раўажландырыў, тартысларды тыныш жол менен шешиў, артықша ўақыт ҳәм қаржы жумсалыўының алдын алыўға хызмет етеди.
Ең әҳмийетлиси, медиация инсанлар арасындағы қатнасықларды сақлап қалыў имканиятын береди. Әсиресе, шаңарақлық, мийнет, қоңсышылық ҳәм исбилерменлик қатнасықларында бул жүдә үлкен әҳмийетке ийе.
-ҳәр жылы мәмлекетлик уйымлар ҳәм ҳуқық қорғаў уйымларының 300 хызметкерин инсан ҳуқықлары бойынша арнаўлы маманлық арттырыў курслары менен қамтып алыў;
Стратегияның 85-мақсети:
-судқа шекем тартыслы болған ислерди шешиў;
-ҳǝкимшилик судларда ислердиң келисим шаралары арқалы шешиў дǝрежесин асырыў;
Стратегияның 86-мақсети:
-судьялар арасында ҳаял-қызлардың үлесин 30 процентке жеткериў;
-пуқараларға әдил судлаўға ерисиўде қолайлы имканиятлар жаратыў мақсетинде жаңа интерактив хызметлер санын 19 ға жеткериў;
Стратегияның 87-мақсети:
-суд ҳәм басқа да уйымлардың ҳүжжетлериниң орынланыўын тәмийинлеў;
-процесине жасалма интеллектти енгизиўди тәмийинлеў;
-жынаят ислеўге жол қойылмаған мәҳәллелердиң жәми мәҳәллелер салмағындағы үлесин асырыў;
-прокурор қадағалаўы ҳүжжетлерин электрон түрде жүргизиў дәрежесин ҳǝм тергеўге шекем тексериў ҳәм тергеў процесслеринде процессуал ҳүжжетлерди электрон түрде жүргизиў дәрежесин асырыў;
-жол-транспорт ҳәдийселери ақыбетинде адамлардың өлими менен байланыслы жынаятлардың жыллық көрсеткишин, мәҳәлле аймағында алдын алыў мүмкин болған жынаятлардың жыллық көрсеткишин кемейтиў;
Стратегияның 88-мақсети:
-пуқаралық, ҳәкимшилик ҳәм экономикалық ислер бойынша адвокатлар және судлар, ҳуқық қорғаў уйымлары ҳәм басқа да мәмлекетлик уйымлар арасында электрон ҳүжжетлер алмасыў дәрежесин 50 процентке жеткериў;
-ҳәр 100 мың халыққа туўра келетуғын адвокатлар санын кеминде 25 ке шекем арттырыў етип белгиленген.
Бул жоқарыда көрсетилген «Өзбекстан – 2030» стратегиясының мақсетлери Конституция ҳәм нызамлардың үстинлигин тәмийинлеў, инсан ҳуқықлары ҳәм еркинликлериниң исенимли қорғалыўын тәмийинлеў, суд ҳәкимиятының еркинлигин күшейтиў ҳәм оның жумысында ашық-айдынлықты тәмийинлеў арқалы әдил судлаўға ерисиў дәрежесин арттырыў, мәмлекетлик уйымлар ҳәм лаўазымлы шахслардың жумысы үстинен нәтийжели суд қадағалаўын орнатыў ҳәм ҳәкимшилик әдиллик системасын буннан былай да раўажландырыў ҳǝм ҳуқықты қорғаў уйымларының жумысын инсан мәплери, қәдир-қымбаты ҳәм ҳуқықларын қорғаўға бағдарлаў, сондай ак адвокатура институтын, қәнигели ҳуқықый жәрдем көрсетиў системасын раўажландырыў суд-ҳуқық реформаларының бас өлшеми болып табылады.
«Өзбекстан – 2030» стратегиясын әмелге асырыў бойынша мәмлекетлик бағдарлама ҳаққында»ғы Өзбекстан Республикасы Президентиниң 2026-жыл 16-февраль күнги 22-санлы пәрманы менен Мәмлекетлик басқарыў ҳәм суд-ҳуқық системасын жетилистириў, жәмийетте аўызбиршиликти тәмийинлеў арқалы оны жоқарылатыў бойынша төмендеги тийкарғы реформалар бағдарламасы дүзилди:
-жынаят ислери бойынша суд процесслерин халық ўәкиллери коллегиясы қатнасыўында өткериў әмелиятын жолға қойыў;
-жынаят ислеринде халықаралық тән алынған «Хабеас корпус» институты шеңберинде тергеў судьяларына қамаққа алыў, үй қамағы тәризиндеги ҳәм басқа да қәўипсизлик илажларын өзгертиў ҳәм бийкар етиў ўәкиллигин бериў;
-жынаят исин судқа жибериўде айыплаў жуўмағы менен бирге «қорғаў пикири»н усыныў тәртибин енгизиў;
-жынаят исинде қорғаўшыға өз қорғаўы астындағы гүман етилиўши, айыпланыўшы ямаса жәбирлениўши қатнасыўында өткерилген процессуал ҳәрекетлерге байланыслы ҳүжжетлер ҳәм дәлиллер менен танысып, олардан нусқалар алыў, сорастырыў ҳәм дәслепки тергеў даўамында қәлеген ўақытта өз қорғаўы астындағы гүман етилиўши ямаса айыпланыўшыға қарата жүргизилип атырған жынаят исин қозғатыў ҳәм тамамлаў ҳаққындағы қарарлардан нусқа алыў ўәкилликлерин бериў;
-ҳаял-қызлар ҳәм балаларға болған зорлықтың барлық көринислерине шек қойыў мақсетинде жуўапкершилик илажлары күшейтилип, 14 жасқа толмаған шахсларға исленген жынысый жынаятлар ушын өмирлик еркинен айырыўға шекемги жаза илажларын белгилеў;
-орынлаў ҳүжжетлери мәжбүрий орынлаў бюросы уйымларына келип түсиўи менен қарыздарды СМС хабарнама ҳәм даўыслы роботлардың автоқоңыраўлары арқалы дәрҳал хабардар етиў әмелиятын жолға қойыў;
-ықтыярлы орынлаў мүддети өткеннен соң қолланылатуғын айырым мәжбүрий орынлаў илажлары шеңберинде өндириўди инсан факторысыз тиккелей әмелге асырыў тәртибин енгизиў;
-орынлаў ҳәрекетлери даўамында өндирилген ҳәм мәжбүрий орынлаў бюросы уйымларының есап бетлерине келип түскен пул қаржыларын автоматикалық түрде өндириўши юридикалық ҳәм физикалық шахслардың есап бетлери ҳәм банк карталарына дәрҳал өткериў системасын жаратыў;
-пуқаралар тәрепинен 24/7 режимде қоңыраўлар арқалы даўыслы роботлар жәрдеминде идентификацияланған ҳалда қарыздарлықтың бар ямаса жоқ екенлиги, сондай-ақ, орынлаў ҳәрекетлерине байланыслы барлық мағлыўматларды алыў әмелиятын жолға қойыў;
-Өзбекстан Республикасы Әдиллик министрлиги жанындағы Х.Сулайманова атындағы Республикалық суд экспертизасы орайындағы экспертиза түрлериниң 70 процентке шекемги бөлегин аймақлық бөлимлеринде енгизиў;
-Өзбекстан Республикасының «Өзбекстан Республикасының Конституциялық суды ҳаққында»ғы Конституциялық нызамына өзгерислер ҳәм қосымшалар киргизиў ҳаққындағы нызам жойбарын ислеп шығыў белгиленген.
Судлардың жумысына халықаралық стандартларға сәйкес жаңа институтларды енгизиў арқалы әдил судлаўдың сапасын және де арттырыў, суд ислерин жүргизиўде қорғаў институтын жетилистириў, жәмийетте коррупцияға келисимге келмейтуғын қатнасты қәлиплестириў, сондай-ақ нәшебентлик ҳәм нарко жынаяшылықларға қарсы гүресиў механизмлерин жетилистириў, ҳаял-қызлар ҳәм балаларға болған зорлық сыяқлы жәмийет алдында турған әҳмийетли машқалаларға қарсы гүресиў бойынша нәтийжели ислейтуғын системаны жолға қойыў ҳǝмде мәжбүрий орынлаў уйымларының жумысына жасалма интеллект технологияларын енгизиў ҳәм айрым орынлаў ҳүжжетлерин өндириў инсан факторысыз әмелге асырылыўын тәмийинлеў әмелиятын жолға қойыў арқалы жоқарыда көрсетилген бағдарламалар «Өзбекстан – 2030» стратегиясын әмелге асырыўға көмеклеседи.
Жуўмақлап айтқанда, 2026-жыл 16-февралда қабыл қылынған бул 21-санлы ҳǝм 22-санлы Президент пǝрманлары «Ўзбекистон—2030» стратегиясын жǝнеде жетилистириў, ҳәзирги улыўма жер жүзлик тенденциялар, глобал өзгерислер ҳәм жаңа шақырықларға сәйкеслигин тәмийинлеў мақсетинде мǝмлекет раўажланыўының орта мүддетке мөлшерленген үстин жөнелислери, мақсетлери, бағдарламалары ҳǝм оларға ерисиў бойынша нǝтийжели көрсеткишлерин белгилеп берди.
Сарбиназ АБДИКАРИМОВА,
Қарақалпақстан Республикасы ҳǝкимшилик суды судья аға жǝрдемшиси
Әмиўдәрья районы «Беруний» мәкан пуқаралар жыйыны имаратында жынаят ислери бойынша Әмиўдәря районы судының баслығы Жасурбек Балтабаевтың басшылығында гезектеги ашық көшпели суд мәжилиси болып өтти.
Мәжилис даўамында Өзбекстан Республикасы Жынаят кодексиниң 73-статьясына муўапық жазаны өтеўден мүддетинен алдын шәртли азат етиўге байланыслы ислер көрип шығылды. Суд тәрепинен жазаны өтеў даўамында өзин унамлы тәрептен көрсеткен, нызам талапларына әмел еткен ҳәм дүзелиў жолына өткен 13 судланыўшыға жазаның өтелмей қалған бөлегинен мүддетинен алдын шәртли азат етиў ҳаққында уйғарыў шығарылды.
Соның менен бирге, судланыўшыларға нызам үстинлиги ҳәм жуўапкершилик мәселелери бойынша түсиниклер де берилди. Атап айтқанда, шәртли азат етилген шахслар тәрепинен жаңа жынаят исленген жағдайда, нызамшылықта белгиленген тәртипте жаза аўырластырылатуғыны айрықша атап өтилди.
Илаж қатнасыўшыларына Өзбекстан Республикасы Президентиниң 2026-жыл 3-марттағы «Ҳаял-қызлар ҳәм балалар ҳуқықларының қорғалыўын күшейтиў және оларға болған басым ҳәм зорлық жағдайларының алдын алыў бойынша қосымша шөлкемлестириўшилик-ҳуқықый илажлар ҳаққында»ғы Пәрманының мазмун-мәниси кең ҳәм ҳәр тәреплеме түсиндирилди.
Бул пәрман шеңберинде ҳаял-қызлар ҳәм балаларды ҳәр қандай басым ҳәм зорлықтан қорғаў, олардың ҳуқықлары менен мәплерин тәмийинлеў, шаңарақта саламат орталықты қәлиплестириўге қаратылған анық механизмлер белгилеп берилген. Сондай-ақ, зорлық жағдайларын ерте анықлаў, олардың алдын алыў ҳәм жәбирлениўшилерди социаллық қоллап-қуўатлаў системасын буннан былай да жетилистириўге айрықша итибар қаратылғаны атап өтилди.
Пәрманда мәмлекетлик уйымлар ҳәм жәмийетлик институтлардың өз-ара бирге ислесиўин күшейтиў, профилактика жумысларын системалы шөлкемлестириў ҳәм ҳәр бир жағдайға маўасасыз мүнәсибетти қәлиплестириў тийкарғы ўазыйпа сыпатында белгиленген.
Бул ҳүжжет мәмлекетимизде социаллық әдилликти қарар таптырыў, шаңарақ орталығын саламатландырыў ҳәм жәмийеттиң ең қорғаўға мүтәж қатламлары болған ҳаял-қызлар ҳәм балалардың ҳуқықларын исенимли тәмийинлеў жолындағы әҳмийетли ҳәм стратегиялық қәдем сыпатында баҳаланды.
Өткерилген көшпели суд мәжилиси ҳәм ҳуқықый үгит-нәсиятлаў илажы халық арасында ҳуқықый сана-сезим ҳәм мәдениятты арттырыў, сондай-ақ, жынаятшылықтың алдын алыўда үлкен әҳмийетке ийе болды.
Өмирлер бар – бир жасағандай. Өмирлер бар – мәңги жасайтуғын. Сондай өмир ийелери бар, олардың өмир жолы тек ғана жеке тәғдир емес, ал бир дәўирдиң руўхый келбетине айланады. Мине, усындай инсанлардан бири – «Қарақалпақстанда хызмет көрсеткен юрист,» «Дўстлик» ордени ҳәм «Содиқ хизматлари учун» медалының ийеси, суд нуранийи Парахат Айтниязов быйыл 75 жасын қарсы алды.
Нөкис қаласында өткерилген салтанатлы әнжуман тек ғана юбилей емес, ал пүткил өмирлик садықлық, ерк-ықрар ҳәм әдилликке бағышланған өмирдиң тән алыныўы сыпатында өтти. Илажда Парахат Айтниязовтың кәсиплеслери, шәкиртлери, кең жәмийетшилик ўәкиллери жыйналды. Бул орталықта тек ғана қутлықлаўлар емес, шын кеўилден иззет, устазға болған шексиз ҳүрмет ҳүким сүрди.
Әнжуманда Өзбекстан Судьялар ассоциациясының баслығы, Өзбекстанда хызмет көрсеткен юрист Убайдулла Мингбоевтың баянаты оқып еситтирилди. Баянатта ол Парахат Айтниязовтың өмир жолын «тосыннан емес, ал анық мақсет, беккем ерк-ықрар ҳәм әдилликке болған терең исеним тийкарында қурылған ибратлы жол» деп сыпатлады.
Ҳақыйқатында да, юбилярдың мийнет жолы ҳуқықтаныў тараўында өз алдына айрықша бетлерди қурайды. Ол Нөкис қаласы судының судьясынан баслап Қоңырат районы судының баслығы, Қарақалпақстан Республикасы Әдиллик министриниң орынбасары, бурынғы аўқам дәўиринде СССР Әдиллик министрлигиниң аға мәсләҳәтшиси сыяқлы жуўапкер лаўазымларда иследи. Ғәрезсизликтиң дәслепки жылларында болса нызамшылық ҳәм ҳуқық қорғаў комитетине басшылық етип, жаңа мәмлекетшилик тийкарын беккемлеўге мүнәсип үлес қосты.
Кейин ала оған исеним билдирилип, Қарақалпақстан Республикасы Жоқарғы судының баслығы лаўазымы тапсырылды. Бул жерде он бес жыл даўамында әдил судлаўды тәмийинлеў, нызам үстинлигин қарар таптырыў, инсан ҳуқықлары менен еркинликлерин қорғаў жолында сабырлылық ҳәм батыллық пенен мийнет етти.
Парахат Айтниязов тек ғана басшы емес, ал устаз сыпатында да жүзлеген жас юристлерге де ҳақыйқый өмир, тәжрийбе мектеби болды. Бүгин оның шәкиртлери түрли жуўапкер лаўазымларда әдиллик дәстүрлерин даўам еттирмекте. Бул – устаз мийнетиниң ең үлкен нәтийжеси.
Илажда Өзбекстан Республикасы Жоқарғы судының баслығы Б.Исламовтың қутлықлаўы да оқып еситтирилди. Юбилярдың жәмийетлик раўажланыўға қосқан үлеси, жоқары адамгершилик пазыйлетлери айрықша атап өтилди.
Қарақалпақстан ҳаққында сөз болғанда ел қәлбинде қалған уллы атлар еске алынды: Ибрайым Юсупов, Муса Ерниязов, Қаллибек Камалов. Әне, усындай ел ардақлаған инсанлар қатарында Парахат Айтниязовтың аты да мүнәсип орын ийелейтуғыны айрықша мақтаныш пенен атап өтилди.
Бүгин ол елеге шекем белсенди – Қарақалпақстан Республикасы Конституциялық бақлаў комитетиниң баслығы сыпатында жумыс алып бармақта. Бул исеним – оның жыллар даўамында арттырған тәжирийбеси ҳәм жоқары абырайының айқын дәлили.
Салтанат жуўмағында устаздың өмир жолы ибрат сыпатында тилге алынды. Ол ҳаққында «Бул адам шынардай – тамырлары терең, саясы кең» деп тәрийп берилди.
Ҳақыйқатында да, айырым инсанлар бар, олардың өмири жыллар менен емес, жақсы адамгершилик пазыйлетлери менен өлшенеди. Парахат Айтниязов әне усындай мәңги жасайтуғын өмир ийелеринен десек асыра айтқан болмаймыз.
75 жас – бул тек ғана бир сәне емес, ал әдилликке бағышланған өмирдиң және бир нурлы мәнзили. Тамырлары терең, саясы кең шынардай бул өмир жолы еле көплерге пана, оның бай тәжирийбеси болса жас ҳуқықтаныўшылар ушын жол көрсетиўши жолшы жулдыз болып хызмет етеди. Себеби ҳақыйқый устаздың өмири жыллар менен емес, тәрбиялаған шәкиртлери, қалдырған дәстүрлери ҳәм жәмийетте қалдырған изи менен өлшенеди. Парахат Айтниязов мине усындай инсанлардан – тек ғана әдилликке хызмет еткен ғайраткер емес, ал пүтин бир ҳуқықтаныў мектебин жаратқан устаз сыпатында ел ҳүрметинде азийз ҳәм қәдирли.
Барча ҳуқуқлар ҳимояланган 2026 | Қорақалпоғистон Республикаси суди
