Өзбекстан Республикасының барлық пуқаралары жынысы, , миллети, дини, социаллық келип шығыўы, исеними, жеке ҳәм социаллық дәрежесине қарамастан нызам ҳәм суд алдында тең болып есапланады. Кәрханалар, мәкеме ҳәм шөлкемлер де нызам ҳәм суд алдында тең.
Суд ҳүжжетлериниң мәжбүрийлиги
Суд ҳүжжетлери барлық мәмлекетлик уйымлар, жәмийетлик бирлеспелер, кәрханалар, мәкемелер ҳәм шөлкемлер, лаўазымлы шахслар, пуқаралар ушын мәжбүрий ҳәм Өзбекстан Республикасының барлық аймағында орынланыўы шәрт.
Суд ҳәкимиятының ғәрезсизлиги
Судьялар ғәрезсиз, текғана нызамға бойсынады. Судьялардың әдил судлаўды әмелге асырыў бағдарындағы жумысына ҳеш қандай араласыўға жол қойылмайды ҳәм бундай араласыў нызамға муўапық жуўапкершиликке себеп болады. Өзбекстан Республикасында суд ҳәкимияты-нызам шығарыўшы ҳәм атқарыўшы ҳәкимиятлардан, сиясий партиялардан, басқа жәмийетлик бирлеспелерден ғәрезсиз түрде ис жүргизеди.
Электрон почта мәнзили:
qrs@sud.uz
Пуқаралар қабыллаўханасы:
(55) 102-40-42
Мәнзил
Қарақалпақстан Республикасы, Нөкис қаласы, 230100, И.Каримов көшеси, 112
Интерактив хызметлер
Статистикалық мағлыўматлар
Өзбекстан Республикасы Жоқарғы Судының Республика судлары жумысларына байланыслы статистикалық мағлыўматлар базасы
Әмиўдәрья районы «Беруний» мәкан пуқаралар жыйыны имаратында жынаят ислери бойынша Әмиўдәря районы судының баслығы Жасурбек Балтабаевтың басшылығында гезектеги ашық көшпели суд мәжилиси болып өтти.
Мәжилис даўамында Өзбекстан Республикасы Жынаят кодексиниң 73-статьясына муўапық жазаны өтеўден мүддетинен алдын шәртли азат етиўге байланыслы ислер көрип шығылды. Суд тәрепинен жазаны өтеў даўамында өзин унамлы тәрептен көрсеткен, нызам талапларына әмел еткен ҳәм дүзелиў жолына өткен 13 судланыўшыға жазаның өтелмей қалған бөлегинен мүддетинен алдын шәртли азат етиў ҳаққында уйғарыў шығарылды.
Соның менен бирге, судланыўшыларға нызам үстинлиги ҳәм жуўапкершилик мәселелери бойынша түсиниклер де берилди. Атап айтқанда, шәртли азат етилген шахслар тәрепинен жаңа жынаят исленген жағдайда, нызамшылықта белгиленген тәртипте жаза аўырластырылатуғыны айрықша атап өтилди.
Илаж қатнасыўшыларына Өзбекстан Республикасы Президентиниң 2026-жыл 3-марттағы «Ҳаял-қызлар ҳәм балалар ҳуқықларының қорғалыўын күшейтиў және оларға болған басым ҳәм зорлық жағдайларының алдын алыў бойынша қосымша шөлкемлестириўшилик-ҳуқықый илажлар ҳаққында»ғы Пәрманының мазмун-мәниси кең ҳәм ҳәр тәреплеме түсиндирилди.
Бул пәрман шеңберинде ҳаял-қызлар ҳәм балаларды ҳәр қандай басым ҳәм зорлықтан қорғаў, олардың ҳуқықлары менен мәплерин тәмийинлеў, шаңарақта саламат орталықты қәлиплестириўге қаратылған анық механизмлер белгилеп берилген. Сондай-ақ, зорлық жағдайларын ерте анықлаў, олардың алдын алыў ҳәм жәбирлениўшилерди социаллық қоллап-қуўатлаў системасын буннан былай да жетилистириўге айрықша итибар қаратылғаны атап өтилди.
Пәрманда мәмлекетлик уйымлар ҳәм жәмийетлик институтлардың өз-ара бирге ислесиўин күшейтиў, профилактика жумысларын системалы шөлкемлестириў ҳәм ҳәр бир жағдайға маўасасыз мүнәсибетти қәлиплестириў тийкарғы ўазыйпа сыпатында белгиленген.
Бул ҳүжжет мәмлекетимизде социаллық әдилликти қарар таптырыў, шаңарақ орталығын саламатландырыў ҳәм жәмийеттиң ең қорғаўға мүтәж қатламлары болған ҳаял-қызлар ҳәм балалардың ҳуқықларын исенимли тәмийинлеў жолындағы әҳмийетли ҳәм стратегиялық қәдем сыпатында баҳаланды.
Өткерилген көшпели суд мәжилиси ҳәм ҳуқықый үгит-нәсиятлаў илажы халық арасында ҳуқықый сана-сезим ҳәм мәдениятты арттырыў, сондай-ақ, жынаятшылықтың алдын алыўда үлкен әҳмийетке ийе болды.
Өмирлер бар – бир жасағандай. Өмирлер бар – мәңги жасайтуғын. Сондай өмир ийелери бар, олардың өмир жолы тек ғана жеке тәғдир емес, ал бир дәўирдиң руўхый келбетине айланады. Мине, усындай инсанлардан бири – «Қарақалпақстанда хызмет көрсеткен юрист,» «Дўстлик» ордени ҳәм «Содиқ хизматлари учун» медалының ийеси, суд нуранийи Парахат Айтниязов быйыл 75 жасын қарсы алды.
Нөкис қаласында өткерилген салтанатлы әнжуман тек ғана юбилей емес, ал пүткил өмирлик садықлық, ерк-ықрар ҳәм әдилликке бағышланған өмирдиң тән алыныўы сыпатында өтти. Илажда Парахат Айтниязовтың кәсиплеслери, шәкиртлери, кең жәмийетшилик ўәкиллери жыйналды. Бул орталықта тек ғана қутлықлаўлар емес, шын кеўилден иззет, устазға болған шексиз ҳүрмет ҳүким сүрди.
Әнжуманда Өзбекстан Судьялар ассоциациясының баслығы, Өзбекстанда хызмет көрсеткен юрист Убайдулла Мингбоевтың баянаты оқып еситтирилди. Баянатта ол Парахат Айтниязовтың өмир жолын «тосыннан емес, ал анық мақсет, беккем ерк-ықрар ҳәм әдилликке болған терең исеним тийкарында қурылған ибратлы жол» деп сыпатлады.
Ҳақыйқатында да, юбилярдың мийнет жолы ҳуқықтаныў тараўында өз алдына айрықша бетлерди қурайды. Ол Нөкис қаласы судының судьясынан баслап Қоңырат районы судының баслығы, Қарақалпақстан Республикасы Әдиллик министриниң орынбасары, бурынғы аўқам дәўиринде СССР Әдиллик министрлигиниң аға мәсләҳәтшиси сыяқлы жуўапкер лаўазымларда иследи. Ғәрезсизликтиң дәслепки жылларында болса нызамшылық ҳәм ҳуқық қорғаў комитетине басшылық етип, жаңа мәмлекетшилик тийкарын беккемлеўге мүнәсип үлес қосты.
Кейин ала оған исеним билдирилип, Қарақалпақстан Республикасы Жоқарғы судының баслығы лаўазымы тапсырылды. Бул жерде он бес жыл даўамында әдил судлаўды тәмийинлеў, нызам үстинлигин қарар таптырыў, инсан ҳуқықлары менен еркинликлерин қорғаў жолында сабырлылық ҳәм батыллық пенен мийнет етти.
Парахат Айтниязов тек ғана басшы емес, ал устаз сыпатында да жүзлеген жас юристлерге де ҳақыйқый өмир, тәжрийбе мектеби болды. Бүгин оның шәкиртлери түрли жуўапкер лаўазымларда әдиллик дәстүрлерин даўам еттирмекте. Бул – устаз мийнетиниң ең үлкен нәтийжеси.
Илажда Өзбекстан Республикасы Жоқарғы судының баслығы Б.Исламовтың қутлықлаўы да оқып еситтирилди. Юбилярдың жәмийетлик раўажланыўға қосқан үлеси, жоқары адамгершилик пазыйлетлери айрықша атап өтилди.
Қарақалпақстан ҳаққында сөз болғанда ел қәлбинде қалған уллы атлар еске алынды: Ибрайым Юсупов, Муса Ерниязов, Қаллибек Камалов. Әне, усындай ел ардақлаған инсанлар қатарында Парахат Айтниязовтың аты да мүнәсип орын ийелейтуғыны айрықша мақтаныш пенен атап өтилди.
Бүгин ол елеге шекем белсенди – Қарақалпақстан Республикасы Конституциялық бақлаў комитетиниң баслығы сыпатында жумыс алып бармақта. Бул исеним – оның жыллар даўамында арттырған тәжирийбеси ҳәм жоқары абырайының айқын дәлили.
Салтанат жуўмағында устаздың өмир жолы ибрат сыпатында тилге алынды. Ол ҳаққында «Бул адам шынардай – тамырлары терең, саясы кең» деп тәрийп берилди.
Ҳақыйқатында да, айырым инсанлар бар, олардың өмири жыллар менен емес, жақсы адамгершилик пазыйлетлери менен өлшенеди. Парахат Айтниязов әне усындай мәңги жасайтуғын өмир ийелеринен десек асыра айтқан болмаймыз.
75 жас – бул тек ғана бир сәне емес, ал әдилликке бағышланған өмирдиң және бир нурлы мәнзили. Тамырлары терең, саясы кең шынардай бул өмир жолы еле көплерге пана, оның бай тәжирийбеси болса жас ҳуқықтаныўшылар ушын жол көрсетиўши жолшы жулдыз болып хызмет етеди. Себеби ҳақыйқый устаздың өмири жыллар менен емес, тәрбиялаған шәкиртлери, қалдырған дәстүрлери ҳәм жәмийетте қалдырған изи менен өлшенеди. Парахат Айтниязов мине усындай инсанлардан – тек ғана әдилликке хызмет еткен ғайраткер емес, ал пүтин бир ҳуқықтаныў мектебин жаратқан устаз сыпатында ел ҳүрметинде азийз ҳәм қәдирли.
Шаңарақ – жәмийеттиң таянышы. Оның беккемлиги болса тек ғана руўхый қәдириятлар емес, ал анық ҳуқықый кепилликлер менен де тәмийинленеди. Кейинги жыллары елимизде шаңарақ институтын беккемлеў, ҳаял-қызлардың ҳуқықлары менен мәплерин исенимли қорғаўға қаратылған избе-из реформалар әмелге асырылмақта.
Өзбекстан Республикасы Конституциясының 76-статьясында шаңарақ жәмийеттиң тийкарғы буўыны екени, ол жәмийет ҳәм мәмлекет қорғаўында болыўы қатаң белгилеп қойылған. Сондай-ақ, 58-статьяға муўапық, ҳаял-қызлар ҳәм еркеклер тең ҳуқықлы болып, мәмлекет оларға жәмийет ҳәм мәмлекетлик басқарыўда және жәмийетлик турмыстың барлық тараўларында теңдей имканиятлар жаратыўды кепиллейди. Бүгинги күнде шаңарақларда саламат руўхый орталықты қәлиплестириў, олардың абаданлығын арттырыў ҳәм ҳаял-қызлардың жәмийеттеги белсендилигин күшейтиў бойынша беккем ҳуқықый тийкар жаратылды. Соның менен бирге, шаңарақлық (турмыслық) зорлықтан жәбирленген шахслардың ҳуқықларын және де нәтийжели қорғаў зәрүрлиги әҳмийетли ўазыйпа сыпатында күн тәртибине шықты.
Мине, усы зәрүрликтен келип шығып, 2025-жыл 9-апрельде қабыл етилген «Шаңарақ ҳәм ҳаял-қызларды қоллап-қуўатлаў системасының жетилистирилиўи мүнәсибети менен Өзбекстан Республикасының айырым нызам ҳүжжетлерине қосымшалар ҳәм өзгерислер киргизиў ҳаққында»ғы Өзбекстан Республикасының 1053-санлы Нызамы менен бир қатар әҳмийетли жаңалықлар енгизилди. Оған бола, Шаңарақ кодексиниң 40-статьясы жаңа қағыйда менен толықтырылды: енди суд шаңарақлық (турмыслық) зорлықтан жәбирленген шахс талап еткен жағдайда жарасыў ушын мүддет белгилемейди. Бул норма әмелиятта жүдә үлкен әҳмийетке ийе. Себеби алдын айырым жағдайларда жарасыў мүддети тайынланыўы жәбирленген шахстың қәўипсизлигине унамсыз тәсир көрсетиўи мүмкин еди. Жаңа тәртип болса биринши гезекте инсан қәўипсизлигин үстин қояды. Нызам менен Турақ жай кодексине де әҳмийетли қосымша киргизилди. Енди турақ жайдан пайдаланыўға байланыслы тартыслар көрилгенде суд тәреплердиң келисимине тийкарланып мүлк ийесине мәжбүрий киргизилип атырған шахсты тең шараяттағы басқа турақ жай менен тәмийинлеў ямаса ижара ҳақысын төлеў миннетлемесин жүклеўи мүмкин. Бул норма әсиресе тартыслы жағдайларда социаллық әдилликти тәмийинлеўге хызмет етеди.
Бул өзгерислер суд әмелиятында бирдей қолланылыўын тәмийинлеў мақсетинде Жоқарғы суд Пленумының 2025-жыл 23-июньдағы 15-санлы қарары менен тийисли қарарлар да жаңаланды. Атап айтқанда, некеден ажыратыў ислерин көрип шығыў тәртибине байланыслы қағыйдалар қайта көрип шығылып, зорлықтан жәбирленген шахстың мәплерин үстин қорғаў механизмлери анық белгилеп берилди.
Соның менен бирге, судларға шаңарақлық (турмыслық) зорлық жағдайларын баҳалаўда Ҳәкимшилик жуўапкершилик ҳаққындағы кодекстиң 592-статьясы ҳәм Жынаят кодексиниң 1261-статьясы талапларынан келип шығыў зәрүр екенлиги айрықша көрсетип өтилди.
Улыўма алғанда, нызамшылыққа киргизилген бул өзгерислер ҳәм қосымшалар шаңарақлық зорлықтан жәбирленген шахслардың ҳуқықый қорғалыўын буннан былай да күшейтиўге, ҳаял-қызлардың жәмийеттеги белсендилигин арттырыўға және шаңарақ институтын беккемлеўге хызмет етеди. Бул болса мәмлекетимизде инсан қәдирин улығлаў принципи избе-из тәмийинленип атырғанының және бир әмелий көриниси болып есапланады.
Еркин ӨТЕНИЯЗОВ,
Қарақалпақстан Республикасы судыпуқаралық ислери бойынша судьясы
Өзбекстанда коррупцияға қарсы гүресиў мәмлекетлик сиясаттың тийкарғы бағдарларынан бирине айланды. Мәмлекет басшысы Шавкат Мирзиёев жумысының дәслепки күнлеринен-ақ бул иллетке қарсы маўасасыз гүресиў, ҳуқықбузарлықлардың алдын алыў және мәмлекетлик уйымлардың искерлигинде ашық-айдынлықты тәмийинлеўди тийкарғы ўазыйпа сыпатында белгилеп берди.
Бул бағдардағы әҳмийетли ҳуқықый тийкарлардан бири – «Коррупцияға қарсы гүресиў ҳаққында»ғы Нызамның қабыл етилиўи болды. Бул ҳүжжет коррупция түсинигине анық тәрийип берип, оған қарсы системалы гүресиўдиң беккем тийкарын жаратты. Нызамға бола, шахстың өзиниң хызмет дәрежесинен жеке ямаса басқалардың мәпи жолында нызамға қайшы түрде материаллық ямаса материаллық емес пайда алыўы коррупция сыпатында баҳаланады. Әпиўайы тил менен айтқанда, бул – пара алыў-бериў, таныс-билислик ҳәм лаўазымынан жеке мәп жолында пайдаланыў жағдайлары болып есапланады.
Соңғы жыллары суд системасында коррупцияның алдын алыў ҳәм оған қарсы гүресиў бағдарында избе-из ҳәм комплексли илажлар әмелге асырылмақта. Атап айтқанда, Жоқарғы суд баслығы Б.Исламовтың басшылығында судлар искерлигинде ашық-айдынлықты күшейтиў, мүрәжатлар менен ислесиў системасын жетилистириў ҳәм жәмийетлик қадағалаўды кеңейтиўге айрықша итибар қаратылмақта.
Бүгинги күнде пуқаралар ушын суд системасында коррупция жағдайларына дус келген жағдайда оператив мүрәжат етиў имканиятлары жаратылған. Исеним телефоны, Телеграм-бот ҳәм рәсмий веб-сайт арқалы мүрәжат жибериў мүмкин. Ең әҳмийетлиси, мүрәжат еткен шахстың сыр сақланыўы ҳәм мүрәжат белгиленген тәртипте көрип шығылыўы нызам менен кепилленген.
Суд системасында ҳадаллық орталығын беккемлеў мақсетинде Жоқарғы суд Президиумының қарары менен пара усыныс етилгени ҳаққында хабар бериў ҳәм оны көрип шығыў тәртиби де енгизилди. Бул болса судьялар ҳәм суд хызметкерлери жумысында ашық-айдынлық стандартларын және де күшейтиўге хызмет етпекте.
2024-жыл 27-декабрьде қабыл етилген «Судларда коррупцияға қарсы гүресиў системасын буннан былай да жеделлестириў илажлары ҳаққында»ғы буйрық болса тараўда жаңа басқышты баслап берди. Бул ҳүжжет пенен коррупцияға қарсы сиясат, мәплер соқлығысыўын басқарыў, қәўип-қәтерлерди баҳалаў, мәмлекетлик сатып алыўлардың ашық-айдынлығын тәмийинлеў ҳәм мүрәжатларды қабыл етиў тәртибин қамтып алған бир қатар әҳмийетли ишки ҳүжжетлер тастыйықланды.
Сондай-ақ, судьялар ҳәм суд хызметкерлериниң ҳуқықый санасы ҳәм жуўапкершилигин арттырыў мақсетинде коррупцияға қарсы гүресиў бойынша арнаўлы оқыў бағдарламалары жолға қойылған. Әмелде ҳәр қыйлы темаларда лекция ҳәм семинарлар турақлы өткерилип келинбекте.
Жуўмақластырып айтқанда, суд системасында коррупцияға қарсы гүресиў тек ғана жаза шаралары менен шекленип қалмаған. Бүгин бул процесс профилактика, ашық-айдынлық, санластырыў ҳәм институционаллық қадағалаў механизмлери арқалы комплексли түрде жолға қойылған. Бул болса, өз гезегинде, әдил судлаўға болған исенимди беккемлеўге хызмет етпекте.
Жанат АЙМАГАНБЕТОВА,
Қарақалпақстан Республикасы ҳәкимшилик суд судьясы
Өзбекстан Республикасы Пуқаралық кодексиниң 732-статьясында белгиленгениндей, қарыз шәртнамасы бойынша бир тәреп – қарыз бериўши екинши тәрепке, яғный қарыз алыўшыға пул яки түрге тән белгилери менен белгиленген басқа затларды мүлк етип береди. Қарыз алыўшы болса, қарыз бериўшиге бирден яки бөлип-бөлип, сол суммадағы пулды яки қарызға алынған затлардың түри, сапасы ҳәм муғдарына тең затларды яки қарыз суммасын қайтарып бериў миннетлемесин алады.
Қарыз шәртнамасы шәрти бойынша, қунға ийе алынган зат шәртнамада көрсетилген ўақитта қайтарылыўы керек. Егер қайтарыў мүддети шәртнамада көрсетилмеген болса, қарыз қарыз бериўши талап еткен ўақытта қайтарылыўы керек.
Қарыз шәртнамасының басқа шәртнамалардан парық ететуғын, юридикалық әҳмийетке ийе өзине тән өзгешеликлери бар.
Атап айтқанда, қарыз шәртнамасы реал болып, ониң мәниси соннан ибарат, шәртнама зат, пул яки затты қарыз бериўши қарыз алыўшыға тапсырыў ўақтынан пайда болады ҳәм тап сол ўақыттан шәртнама дүзилген есапланады. Қарыз шәртнамасы бир тәреплеме шәртнама есапланып, бир тәреп – қарыз бериўши қарыз бериў ҳуқықына ийе болса, екинши тәрепте қарыз затын қайтарыў миннетлемеси жүзеге келеди. Шәртнамаға муўапық, қарыздар алынган мүлктен пайдаланып, оны басқарыў ҳуқықы берилгенлиги себепли мүлктиң ўақытша ийеси есапланады. Қарыз шәртнамасы көпшилик жағдайларда бийпул дүзиледи. Нызам яки шәртнамада нәзерде тутылған жағдайларда процентлер алыўға жол қойылади. Пуқаралар арасында қарыз суммасы ең кем мийнет ҳақының он есесинен артық болса, шәртнама әпиўайы жазба түрде дүзилиўи шәрт. Шәртнамадағы тәреплерден бири юридикалық шахс болған жағдайда болса, суммасына қарамастан қарыз шәртнамасы жазба түрде дүзилиўи керек.
Егер қарыз алыўшының тилхаты яки оған қарыз бериўши тәрепинен белгили бир сумма яки белгили бир муғдарда затлар тапсырылғанын тастыйықлайтуғын басқа ҳүжжетлер бар болса, қарыз шәртнамасы жазба түрде дүзилген болып есапланады. Егер қарыз мәжбүрияты қарыз алыўшы тәрепинен вексель, облигация яки қарыз суммасын ҳәм қарыз бериўшиниң оны өндирип алыў ҳуқықын белгилеўши басқа қымбат баҳалы қағаз бенен тастыйықланған болса, бундай жағдайда қарыз шәртнамасының жазба формасына әмел етилген есапланады.
Қарыз бериўши қарызды ўақтында қайтарып ала алмаса пуқаралық ислери бойынша судқа мүрәжат етиў ҳуқықы бар.
Қарызды өндириў ҳаққында судқа егер нотариал тастыйықланған даў-жәнжелсиз талап болса суд буйрығын бериў ҳаққында арза менен ямаса даўа арза формасында пуқаралық ислери бойынша районлараралық, район (қала) судларына мүрәжат етиледи.
Судқа арза берилгенде даўа баҳасының (қарыз суммасының) 4 пайызы муғдарында мәмлекетлик бажы өндириледи. Егер қарыз шәртнамасы бойынша тәреплер юридикалық тәреплер болса, мәмлекетлик бажы даўа баҳасының 2 пайызы муғдарында өндириледи.
Даўа арзасында (арзада) судтың аты, даўагер (арза бериўши) ҳәм жуўапкер (қарыздар) дың Ф.И.Ш ҳәм жасаў мәнзиллери, байланыс мағлыўматлары, реквизитлери (егер бар болса), даўа тийкары ҳәм суммасы және талап көрсетиледи ҳәм даўагер (арза бериўши) ямаса оның ўәкили тәрепинен қол қойылады.
Даўа арзасына (арзаға) оның нусқасы, даўа талапларын тастыйықлаўшы ҳүжжетлер, яғный қарыз шәртнамасы ямаса оған теңлестирилген жазба ҳүжжетлердиң түп нусқасы, мәмлекетлик бажы ҳәм почта қәрежетиниң төленгенлиги ҳаққындағы ҳүжжетлер ҳәм басқа да ҳүжжетлер қосымша етиледи.
Усы жерде суд әмелиятынан бир мысал, даўагер Х.Ахмедов судқа даўа арзасы менен мүрәжат етип, жуўапкер Н.Кобейсиновтан 15.000.000 сум қарыз пулын өндирип бериўди сораған.
Суд қарары менен даўа арзасы қанаатландырылып, жуўапкер Н.Кобейсиновтан даўагер Х.Ахмедовтың пайдасына 15.000.000 сум қарыз пулы ҳәм суд қәрежетлери өндирилген.
Себеби, даўагер Х.Ахмедов 2025-жылы май айында жуўапкер Н.Кобейсиновқа қайтарып бериў шәрти менен қарызға 15.000.000 сум берген. Бул ҳаққында жуўапкер Н.Көбейсинов тил хат жазып берген, бирақ қарыз пулын даўагер талап еткен ўақыттан берли қайтармаған.
Суд мәжилислеринде Н.Кобейсинов даўа талабын тән алып, даўагер Х.Ахмедовтан қарыз алғанлығын, бирақ ҳәзирги күнде материаллық жағдайына байланыслы қайтара алмай атырғанлығын билдирген.
Өзбекстан Республикасы Пуқаралық кодексиниң 732, 733, 735-статьяларына муўапық, қарыз шәртнамасы бойынша бир тәреп (қарыз бериўши) екинши тәрепке (қарыз алыўшыға) пул яки түрге тән белгилери менен белгиленген басқа затларды мүлк етип береди, ал қарыз алыўшы болса қарыз бериўшиге бирден яки бөлип-бөлип, сол суммадағы пулды яки қарызға алынған затлардың түри, сапасы ҳәм муғдарына тең затларды (қарыз суммасын) қайтарып бериў миннетлемесин алады. Қарыз шәртнамасы пул яки затлар тапсырылған ўақыттан баслап дүзилген есапланады. Пуқаралар арасында қарыз шәртнамасы, егер бул қарыздың суммасы ең кем мийнет ҳақының он есесинен артық болса, әпиўайы жазба түрде, шәртнамадағы тәреплерден бири юридикалық шахс болған жағдайда болса, суммасына қарамастан, жазба түрде дүзилиўи шәрт. Қарыз шәртнамасының жазба формасына әмел етпеў усы Кодекстиң 109-статьясында нәзерде тутылған ақыбетлерге алып келеди. Егер қарыз алыўшының тилхаты яки оған қарыз бериўши тәрепинен белгили бир сумма яки белгили бир муғдарда затлар тапсырылғанлығын тастыйықлайтуғын басқа ҳүжжет бар болса, қарыз шәртнамасы жазба түрде дүзилген болып есапланады.
Әмелдеги Пуқаралық кодексиниң 735-статьясы 1 ҳәм 2-бөлимлерине бола, қарыз алыўшы алынған қарыз суммасын қарыз шәртнамасында нәзерде тутылған мүддетте ҳәм тәртипте қарыз бериўшиге қайтарыўы шәрт. Егер қарыз суммасының қайтарылыў мүддети шәртнамада белгиленбеген болса, қарыз алыўшы оны қарыз бериўши қарызды қайтарыў ҳаққында талап қойған күннен баслап отыз күн ишинде қайтарыўы керек.
Шымбай районы Әдиллик бөлими имаратында Жынаят ислери бойынша Шымбай районы судының баслығы А.Успанов басшылығында көшпели ашық суд мәжилиси өткерилди.
Көшпели суд мәжилисинде Өзбекстан Республикасы Жынаят кодексиниң 248-статьясы 1-бөлиминде нәзерде тутылған жынаятты ислегенликте айыпланып атырған П.Д. ҳәм И.Б., сондай-ақ, Жынаят кодексиниң 238-статьясы 3-бөлими «б» бәнти ҳәм басқа да статьяларында нәзерде тутылған жынаятларда айыпланып атырған А.А.ға жынаят ислери көрип шығылды.
Суд додалаўы даўамында П.Д. ҳәм И.Б. өз айыпларын толық тән алып, қылмысларынан пушайман екенликлерин билдирди. Суд ҳүкимине бола, олар Жынаят кодексиниң 248-статьясы 1-бөлиминде нәзерде тутылған жынаятты ислегенликте айыплы деп табылып, усы статья санкциясы шеңберинде жәрийма жазасы тайынланды.
Сондай-ақ, А.А. да өз айыбын толық мойынлап, жеткерилген материаллық зыян толық қапланғанын мәлим етти. Суд тәрепинен ол Жынаят кодексиниң 238-статьясы 3-бөлими «б» бәнти ҳәм басқа да статьяларында нәзерде тутылған жынаятларды ислегенликте айыплы деп табылып, 3 жыл 7 ай мүддетке еркин шеклеў жазасы тайынланды.
Суд мәжилисиниң жуўмағында суд баслығы тәрепинен елимизде суд-ҳуқық тараўында әмелге асырылып атырған реформалар, соның ишинде, Өзбекстан Республикасы Президентиниң суд системасына байланыслы жақында қабыл етилген пәрманларының мазмун-мәниси бойынша ҳуқықый түсиниклер берилди.
Көшпели суд мәжилислери тек ғана жынаят ислерин көрип шығыў емес, ал халық арасында ҳуқықый мәдениятты арттырыўға да хызмет етип атырғаны атап өтилди.
Барча ҳуқуқлар ҳимояланган 2026 | Қорақалпоғистон Республикаси суди
