25Avg Янгиликлар

АЁЛ ШАЪНИ ВА БОЛА ҲУҚУҚЛАРИ — ҚОНУННИНГ ОЛИЙ ҲИМОЯСИДА

 

Ўзбекистон Республикаси Президентининг 2026 йил 3 мартдаги ПФ-33-сонли Фармони мамлакатда аёллар ва болалар ҳуқуқларини ҳимоя қилиш тизимини тубдан кучайтириш ҳамда уларга нисбатан зўравонлик ҳолатларига чек қўйишга қаратилган муҳим тарихий ҳужжатдир. Мазкур Фармон жамиятда соғлом муҳитни шакллантириш ва зўравонликнинг ҳар қандай кўринишига нисбатан муросасизлик кайфиятини мустаҳкамлашни мақсад қилган.

Жамиятнинг соғломлиги ва келажаги аёллар ҳамда болаларнинг қанчалик хавфсиз ва бахтли яшаши билан белгиланади. Шу боис, давлатимиз томонидан инсон қадрини улуғлаш, айниқса, хотин-қизлар ва вояга етмаганларнинг ҳуқуқий ҳимоясини кучайтириш борасида қатъий чоралар кўрилмоқда. 2026 йил 3 март куни қабул қилинган Президент Фармони бу борадаги ислоҳотларни янги, юқори босқичга олиб чиқди.

Фармоннинг асосий устувор йўналишлари ва мақсадлари:

• Эрта никоҳларнинг олдини олиш: Никоҳ ёшига етмаган шахслар билан ҳақиқатда оилавий муносабатларга киришиш ҳолатларига чек қўйиш ва ота-оналарнинг масъулиятини ошириш.
• Ёш оилаларни рағбатлантириш: Иккала тараф ҳам камида 21 ёшга тўлиб, биринчи марта никоҳ қурганда давлат томонидан алоҳида имтиёзлар ва Ижтимоий реестрдаги оилалар учун 1,5 баравар оширилган молиявий кўмаклар (субсидия, грантлар) бериш тизими жорий этилади.
• Зўравонликка қарши рақамли ҳимоя: Ҳимоя ордери берилган хотин-қизларнинг телефонларига зудлик билан хабар беришни таъминловчи «SOS» чақирув («my.ihma.uz») мобил иловаси ўрнатилади.
• Таълимда «Иккинчи имконият»: Ҳомиладор талаба-қизлар ва 3 ёшгача фарзанди бор талабаларга академик таътил даврида масофавий ўқиш ҳамда таълимни тиклаш бўйича енгилликлар берилади.
• Янги жиноий жавобгарликлар: Халқаро стандартлар асосида фемицид (жинси сабабли ўлдириш), сталкинг (таъқиб қилиш), киберзўравонлик ва онлайн груминг (интернет орқали боланинг ишончига кириш) каби замонавий таҳдидлар учун қонуний жавобгарлик белгилаш вазифаси қўйилди.
• Профессионал тергов ва судлов: 2027 йил 1 январдан бошлаб аёллар ва болаларга нисбатан зўравонлик ишлари фақат махсус тайёргарликдан ўтган терговчи ва судьялар томонидан кўриб чиқилади.

Хулоса ўрнида, мазкур ҳужжат юртимизда хотин-қизлар ва болалар дахлсизлигини таъминлаш, оила институтини маиший зўравонликлардан ҳоли тарзда мустаҳкамлаш йўлидаги энг комплекс ва собитқадам қадамдир. Зеро, аёл ва бола ҳимояланган юртнинг келажаги ҳамиша фаровон ва қудратли бўлади.

 

 

 

 Жанат АЙМАГАНБЕТОВА,

 Қорақалпоғистон Республикаси маъмурий суди судьяси        

25Avg Янгиликлар

ОИЛА ТИНЧЛИГИ — ЖАМИЯТ БАРҚАРОРЛИГИ

 

Ўзбекистон Республикаси Конституциясининг 76-моддасида оила жамиятнинг асосий бўғини эканлиги ҳамда давлат муҳофазасида бўлиши белгиланган. Бу норма оилада тинчлик, ўзаро ҳурмат ва тотувликни таъминлаш нафақат шахсий, балки жамият учун ҳам муҳим аҳамиятга эга эканини кўрсатади. Шунингдек, Конституцияда эркак ва аёлнинг никоҳда тенг ҳуқуқли экани белгилаб қўйилган. Демак, оилавий низоларни ҳал этишда ҳар икки томоннинг ҳуқуқ ва манфаатларини ҳурмат қилиш муҳимдир.

Оила — инсон ҳаётидаги энг муҳим ижтимоий муҳитлардан бири. Унда инсон меҳр, ҳурмат, ишонч ва ўзаро қўллаб-қувватлашни ҳис қилади. Бироқ турли характер, дунёқараш, эҳтиёж ва ҳаётий қарашларнинг тўқнашуви натижасида оилада низоли вазиятлар ҳам юзага келиши мумкин. Бундай низолар ўз вақтида тўғри ҳал этилмаса, оила аъзолари ўртасидаги муносабатларга салбий таъсир кўрсатиши мумкин.

 

Оилавий низоларнинг келиб чиқишига турли омиллар сабаб бўлади. Жумладан, эр-хотин ўртасидаги ўзаро тушунмовчилик, молиявий қийинчиликлар, ишсизлик, маиший муаммолар, фарзанд тарбиясига турлича ёндашув, қариндошларнинг оилавий ҳаётга ортиқча аралашуви, ишончсизлик ва мулоқот етишмаслиги шулар жумласидандир. Айрим ҳолларда эса кичик келишмовчиликлар йиғилиб бориб, жиддий можарога айланиши мумкин.

 

Низонинг ўзи ҳар доим ҳам оила бузилишига олиб келадиган салбий ҳолат эмас. Муаммони тинч йўл билан муҳокама қилиш ва бир-бирини эшитиш орқали келишмовчиликни бартараф этиш мумкин. Асосий муаммо низо вақтида ҳақорат, таҳдид, зўравонлик ёки бир-бирини камситиш каби усулларнинг қўлланилишидадир. Бундай муносабатлар оиладаги ишонч ва ҳурматни сусайтиради.

 

Оилавий низоларнинг энг катта таъсирларидан бири фарзандлар руҳиятида намоён бўлади. Доимий жанжал муҳитида улғайган болада қўрқув, хавотир, ўзига ишончсизлик ва ўқишга қизиқишнинг пасайиши каби ҳолатлар кузатилиши мумкин. Шунинг учун ота-она нафақат ўз муносабатлари, балки фарзандларининг руҳий хотиржамлиги ҳақида ҳам ўйлаши лозим.
Оилада соғлом муҳитни сақлаш учун, аввало, самарали мулоқотни йўлга қўйиш зарур. Ҳар бир оила аъзоси ўз фикрини хотиржам баён қилиши, бошқаларнинг фикрини эса ҳурмат билан тинглаши керак. Муаммони ҳал қилишда «ким айбдор?» деган саволдан кўра, «муаммони қандай ҳал қиламиз?» деган ёндашув кўпроқ самара беради.

Шунингдек, оила аъзолари ўртасида ишонч ва масъулиятни мустаҳкамлаш муҳим. Эр-хотин бир-бирининг меҳнати ва ҳиссасини қадрлаши, муҳим қарорларни имкони борича биргаликда қабул қилиши лозим. Молиявий масалалар, фарзанд тарбияси ва маиший вазифалар бўйича олдиндан келишиб олиш кўплаб тушунмовчиликларнинг олдини олиши мумкин.

 

Агар низо мустақил равишда ҳал бўлмаса, оилавий психолог, медиатор ёки бошқа тегишли мутахассисга мурожаат қилиш ҳам фойдали. Мутахассис вазиятга холис баҳо бериб, тарафларга муаммони тинч ва конструктив тарзда ҳал қилишга ёрдам бериши мумкин.

 

Низо — бу оиланинг тугаши эмас, балки янги босқичга ўтиш учун сигнал деб тушуниш лозим. Соғлом оила умуман уришмайдиган эмас, балки низолардан тўғри хулоса чиқарадиган оиладир.

 

Суд амалиёти шуни кўрсатадики, оилавий низолар фақат эр-хотин ўртасидаги келишмовчилик билан чекланиб қолмайди. Бундай низолар никоҳдан ажратиш, алимент ундириш, оталикни белгилаш, фарзанднинг ким билан яшашини аниқлаш, бола билан кўришиш тартибини белгилаш, умумий мол-мулкни бўлиш ва бошқа ҳуқуқий масалаларга олиб келиши мумкин. Шунинг учун ҳар қандай оилавий низони ҳал этишда, аввало, оила аъзоларининг ҳуқуқ ва қонуний манфаатларини, айниқса вояга етмаган фарзандлар манфаатини ҳимоя қилиш муҳим аҳамият касб этади.

 

Хулоса қилиб айтганда, оилавий муносабатларни мустаҳкамлаш ҳар бир оила аъзосининг масъулиятидир. Ўзаро ҳурмат, сабр-тоқат, очиқ мулоқот ва кечира билиш оиладаги кўплаб низоларнинг олдини олишга хизмат қилади. Энг муҳими, ҳар қандай келишмовчиликда инсон қадри, оила тинчлиги ва фарзандлар манфаати устувор бўлиши керак.

 

Азамат АБДИРАСУЛИЕВ,
Фуқаролик ишлари бўйича Қўнғирот туманлараро суди раиси

12Avg Янгиликлар

МУРОЖААТЛАР — АДОЛАТ КЎЗГУСИ: СУД ТИЗИМИДА ЯНГИЧА МУНОСАБАТЛАР ДАВРИ

Бугунги кунда давлат ташкилотлари ва фуқаролар ўртасидаги муносабатлар бутунлай янги босқичга кўтарилди. Энди «фуқаро давлат учун эмас, давлат фуқаро учун» деган шиор реал ҳақиқатга айланмоқда. Бу ўзгаришлар, айниқса, суд тизимида яққол намоён бўлмоқда.

Илгари суд муассасалари кўпчилик учун «ёпиқ қўрғон» сифатида қабул қилинар эди. Одамлар ўз муаммолари билан судга мурожаат қилишдан чўчир, суд жараёнларининг мураккаблиги эса уларни чарчатар эди. Бугунги ислоҳотларнинг асосий мақсади эса — инсон қадрини улуғлаш, адолатни ҳар бир инсоннинг қалби ва хонадонига олиб киришдан иборат.

Рақамлаштириш — адолатнинг янги кучи

Суд тизимидаги «Янги давр»ни рақамлаштиришсиз тасаввур этиб бўлмайди. «E-SUD» электрон ҳужжат алмашиш тизими, суд мажлисларини онлайн трансляция қилиш, суд ҳужжатларини электрон шаклда олиш каби имкониятлар фуқароларнинг ортиқча оворагарчилигининг олдини олмоқда. Энг муҳими, мурожаатларни «инсон омили»сиз кўриб чиқиш коррупция хавфини кескин камайтиради.

Эндиликда фуқаро ўз мурожаатининг қайси босқичда эканлигини, унинг ижроси кимга юклатилганини масофадан туриб кузатиш имкониятига эга. Бу — судга бўлган ишончни тиклашнинг энг ишончли йўлларидан бири ҳисобланади.

Муаммоларга ечим — маҳаллада

Суд тизимида аҳоли муаммоларини ҳал этишнинг энг самарали йўли сифатида сайёр қабуллар амалиёти кенг жорий этилди. Судьяларнинг ўзлари фуқароларнинг яшаш жойларига, маҳаллаларга чиқиб, уларнинг дард-ташвишларини тинглаши, жойида ҳуқуқий тушунтириш бериши ёки муаммоларни суд тартибида ҳал этиш имкониятларини кўриб чиқиши юзлаб инсонларнинг ҳаётини енгиллаштирмоқда.

Бундай мулоқотларда одамлар нафақат қонуний ечимни, балки ўзларига нисбатан эътибор ва ғамхўрликни ҳам ҳис қилмоқда. Зеро, адолат нафақат суд залида, балки инсонларнинг розилигида, уларнинг муаммолари ўз вақтида ҳал этилишида ҳам намоён бўлади.

Янги давр — юксак масъулият

Бугунги кунда суд тизими ходимлари олдига қўйилаётган талаблар ҳам ўзгарди. Эндиликда судья ёки суд аппарати ходими фақат ҳужжатларни расмийлаштирувчи эмас, балки муаммони чуқур ҳис этадиган, қонун доирасида инсонпарвар қарор қабул қила оладиган шахс бўлиши ҳам талаб этилмоқда.

Албатта, тизимда ҳали камчиликлар, муаммолар мавжуд. Лекин энг муҳими — бугунги суд тизими камчиликларни яширмасдан, уларни очиқ муҳокама қилмоқда ва бартараф этиш чораларини кўрмоқда.

Хулоса қилиб айтганда, мурожаатлар билан ишлашдаги ушбу «янги давр» — халқнинг давлатга, адолатга бўлган ишончининг ортиши демакдир. Адолатли судлов эса — кучли жамият ва тараққий этган давлатнинг асосидир.

 

Азат ИМАТОВ,
Қорақалпоғистон Республикаси маъмурий суди судьяси

Гулмира БАЙНАЗАРОВА,
Қорақалпоғистон Республикаси маъмурий суди судьяси

10Avg Янгиликлар

СУД ТИЗИМИ ИСЛОҲОТЛАРИ ИЗЧИЛ ДАВОМ ЭТМОҚДА

Ўзбекистон Республикаси Президенти томонидан 2026 йил 8 июнь куни «Судларда комплаенс назорат тизими самарадорлигини оширишнинг қўшимча чора-тадбирлари тўғрисида»ги Фармон имзоланди.

 

Мазкур Фармон суд органларининг ички бошқарув тизимини янада такомиллаштиришга қаратилган бўлиб, унда учта муҳим мақсад белгилаб берилган.

 

Биринчи мақсад — судларда коррупциявий хавф-хатарларни аниқлаш ва баҳолашнинг профессионал тизимини жорий этиш орқали коррупцияни келтириб чиқарувчи омилларни барвақт аниқлаш ва бартараф этиш.

 

Иккинчи мақсад — суд аппаратига ишга қабул қилишда шаффоф тартиб-таомилларга асосланган очиқ танлов ҳамда меритократия тамойилини жорий этиш.

 

Учинчи мақсад — суд тизимига жамоатчилик ишончини мустаҳкамлаш ва суд органларини Янги Ўзбекистонни барпо этиш йўлидаги ислоҳотларнинг амалий иштирокчисига айлантириш.

 

Фармонда белгиланган вазифалар қуйидаги тўрт асосий йўналишни қамраб олади:

— суд аппарати ходимлари ўртасида коррупциянинг олдини олиш;

— Комплаенс назорат хизматини ташкил этиш;

— судьялар корпусида коррупцияга муросасизлик маданиятини шакллантириш;

— Фармон ижросини таъминлашнинг самарали механизмларини жорий этиш.

 

Ҳар бир йўналиш бўйича аниқ муддатлар, масъул идоралар ва амалга ошириладиган чора-тадбирларни назарда тутувчи «йўл харитаси» белгиланган.

 

Фармоннинг энг муҳим ташкилий янгиликларидан бири — Ўзбекистон Республикаси Олий суди аппаратида Комплаенс назорат хизматини ташкил этишдир. Мазкур хизмат Олий суд раисига бевосита бўйсунади ва 3 та штат бирлигидан иборат бўлади.

 

Шунингдек, Ўзбекистон Республикаси Ҳарбий суди, Қорақалпоғистон Республикаси суди, вилоятлар ва Тошкент шаҳар судларида жами 15 та комплаенс инспектори лавозимини жорий этиш назарда тутилган.

 

Комплаенс назорат хизматининг асосий вазифаларига коррупциявий хавф-хатарларни аниқлаш ва баҳолаш, касб этикаси қоидаларига риоя этилишини доимий мониторинг қилиш, ишга қабул қилиш жараёнида ошкоралик ва холисликни таъминлаш, шунингдек, ходимлар ва уларнинг оила аъзолари — турмуш ўртоғи ҳамда вояга етмаган фарзандларининг даромадлари ва мол-мулкини декларация қилиш тизимини юритиш киради.

 

Фармон билан суд аппаратини бошқаришда янги ёндашув — HR-меритократик тамойилларни жорий этиш кўзда тутилмоқда. Жумладан, «vacancy.sud.uz» порталини ишлаб чиқиш ва ишга тушириш назарда тутилган. Мазкур платформа орқали суд аппаратидаги барча бўш лавозимлар очиқ ва рақобатли танлов асосида эълон қилинади. Номзодлар сунъий интеллект ёрдамида саралаш, тест синовлари ҳамда касбий кўникмаларни баҳолаш босқичларидан ўтказилади.

 

«SudHR» электрон платформаси эса суд тизимида ходимлар билан ишлашнинг замонавий усулларини жорий этишга қаратилган. У орқали ходимлар фаолияти мониторинги, уларнинг касбий ўсиш траекторияси, малака ошириш режалари ва самарадорлик кўрсаткичларини баҳолаш жараёнлари рақамли, шаффоф ва объектив тарзда амалга оширилади.

 

Фармонда белгиланган чора-тадбирлар ривожланган давлатлар суд тизимининг илғор ва синовдан ўтган тажрибасини миллий суд тизимига мослаштириш, коррупцияга қарши курашишни янги босқичга кўтариш, коррупциявий хавф-хатарларнинг олдини олиш ҳамда самарали ички назорат механизмларини жорий этишга хизмат қилади.

 

 

Ибрайым АЛЛАНИЯЗОВ
Жиноят ишлари бўйича Беруний туман судининг тергов судьяси

25Iyul Янгиликлар

КОРРУПЦИЯГА ҚАРШИ КУРАШ: ЖАЗО ЭМАС, АДОЛАТ УСТУВОРЛИГИ

Коррупция — жамият тараққиётига тўсқинлик қиладиган, давлат бошқаруви самарадорлиги ва фуқароларнинг қонунга бўлган ишончига салбий таъсир кўрсатадиган хавфли иллатдир.

 

Шу боис коррупцияга қарши курашиш бугун фақат ҳуқуқни муҳофаза қилувчи органларнинг вазифаси эмас. Бу — давлат органлари, фуқаролик жамияти ва ҳар бир фуқаронинг умумий масъулиятидир.

 

Судья сифатидаги фаолиятим давомида шу ҳақиқатга амин бўлдимки, коррупцияга қарши курашишда фақат жазони кучайтиришнинг ўзи етарли эмас. Энг муҳими — қонунбузарликка олиб келадиган шарт-шароитларни барвақт аниқлаш, уларни бартараф этиш ва жамиятда коррупцияга нисбатан муросасиз муносабатни шакллантиришдир.

 

Коррупцияга қарши курашиш самарадорлигини ошириш, коррупцияга оид жиноятлар учун жавобгарлик муқаррарлигини таъминлаш ва профилактик механизмларни кучайтириш мақсадида 2026 йил 22 июнда Ўзбекистон Республикасининг «Ўзбекистон Республикасининг айрим қонун ҳужжатларига коррупцияга қарши курашиш самарадорлигини оширишга, коррупцияга оид жиноятлар учун жавобгарлик муқаррарлигини таъминлашга қаратилган қўшимча ва ўзгартиришлар киритиш тўғрисида»ги Қонуни қабул қилинди.

 

Мазкур қонун коррупцияга қарши курашишнинг ҳуқуқий механизмларини янада такомиллаштиришга қаратилгани билан аҳамиятлидир.

 

Хусусан, коррупцияга оид жиноятларнинг ҳуқуқий доираси янада аниқлаштирилиб, айрим коррупциявий қилмишлар учун жавобгарлик чоралари кучайтирилмоқда.

 

Бунда асосий мақсад фақат жазолаш эмас, балки коррупцияга қарши ҳуқуқий иммунитетни кучайтириш, мансабдор шахсларнинг қонунга итоаткорлиги ва масъулиятини оширишдан иборат.

 

Суд ҳокимиятининг асосий вазифаси — қонун устуворлиги ва одил судловни таъминлаш.

 

Коррупцияга оид жиноятлар бўйича ишларни кўриб чиқишда бу талаб янада муҳим аҳамият касб этади. Чунки бундай ишлар кўпинча мансаб, хизмат ваколати ва шахсий манфаатлар билан боғлиқ бўлади.

 

Бироқ шахснинг лавозими, мавқеи ёки жамиятдаги ўрни суд учун устувор мезон бўла олмайди.

 

Ҳар бир ишда жиноят таркиби, шахснинг айби, қилмишнинг оқибатлари ва бошқа барча ҳолатлар қонун талаблари асосида синчиклаб текширилиши лозим.

 

Жавобгарлик муқаррарлиги — ҳар қандай ҳолатда жазо тайинлаш дегани эмас. Бу, аввало, жиноят содир этган ва айби қонуний тартибда исботланган шахснинг жавобгарликдан четда қолмаслигини таъминлашдир.

 

Шу билан бирга, айбсиз шахснинг асоссиз жавобгарликка тортилишига йўл қўймаслик ҳам одил судловнинг ажралмас талабидир.

 

Янги қонуннинг муҳим жиҳатларидан бири коррупцияга оид жиноятларнинг ҳуқуқий доирасини аниқлаштириш билан боғлиқ.

 

Бу, ўз навбатида, ҳуқуқни қўллаш амалиётида ягона ёндашувни шакллантириш, коррупциявий хусусиятга эга қилмишларни аниқ фарқлаш ва уларга нисбатан қонуний ҳуқуқий баҳо бериш имконини кенгайтиради.

 

Коррупциядан олинган ноқонуний даромадларни яшириш ёки уларни қонунийлаштиришга қаратилган ҳаракатларни ҳам коррупцияга қарши курашиш тизимидан четда қолдирмаслик муҳимдир.

 

Чунки коррупцияга қарши курашиш фақат пора бериш ёки олиш ҳолатини аниқлаш билан чекланмаслиги керак. У коррупция орқали орттирилган манфаат ва маблағларнинг кейинги ҳаракатига ҳам дахлдор бўлиши лозим.

 

Коррупцияга қарши курашишда жавобгарлик муқаррарлиги принципи алоҳида ўрин тутади.

 

Янги қонунчиликда айрим коррупциявий хусусиятга эга қилмишлар учун жавобгарликнинг кучайтирилиши ҳам айнан шу мақсадга хизмат қилади.

 

Айниқса, мансабдор шахсларнинг хизмат ваколатларидан фойдаланиши билан боғлиқ қилмишларга ҳуқуқий баҳо беришда аниқ мезонларнинг белгиланиши муҳим.

 

Мансабдор шахсга берилган ваколат — шахсий имтиёз эмас, балки жамият олдидаги масъулиятдир.

 

Шунинг учун хизмат ваколатидан қонунга зид равишда фойдаланиш нафақат муайян шахсга, балки давлат органига бўлган ишончга ҳам зарар етказади.

 

Замонавий ёндашув коррупция содир бўлгандан кейин унга қарши чора кўриш билан чекланмаслиги керак.

 

Коррупциявий хавф-хатарларни олдиндан аниқлаш, манфаатлар тўқнашувининг олдини олиш, давлат органлари ва ташкилотларида ички назоратни кучайтириш — профилактиканинг муҳим воситаларидир.

 

Шу жиҳатдан янги қонун билан коррупцияга қарши ички назорат ва комплаенс механизмларини кучайтиришга қаратилган ёндашувлар алоҳида аҳамият касб этади.

 

Коррупциявий хавф-хатарларни аниқлаш ва баҳолаш, уларни минималлаштириш чораларини ишлаб чиқиш, ташкилотларда коррупцияга қарши ички назоратни такомиллаштириш — ҳуқуқбузарлик содир бўлгандан кейин уни бартараф этишдан кўра самаралироқ профилактик ёндашувдир.

 

Чунки коррупцияга қарши курашишнинг энг яхши натижаси кўрилган жиноят ишларининг кўплигида эмас, балки жиноят содир этилишига имкон берувчи шароитларнинг камайишида намоён бўлади.

 

Коррупцияга қарши курашишда яна бир муҳим ёндашув — коррупциявий хавф-хатарларни ҳудудлар ва соҳалар кесимида аниқлашдир.

 

Бундай ёндашув коррупцияга қарши чораларни умумий тарзда эмас, балки аниқ хавф мавжуд бўлган соҳалар ва жараёнларга йўналтириш имконини беради.

 

Давлат харидлари, рухсат бериш, лицензиялаш, ер муносабатлари, бюджет маблағларидан фойдаланиш, кадрлар билан боғлиқ қарорлар каби соҳалардаги коррупциявий хавфларни тизимли таҳлил қилиш уларнинг олдини олишда муҳим аҳамият касб этади.

 

Шу маънода коррупцияга қарши курашишда статистика фақат содир этилган жиноятларни ҳисоблаш воситаси эмас, балки келгусидаги профилактика чораларини белгилаш учун муҳим манба бўлиши керак.

 

Коррупцияга қарши самарали курашишда фуқаролик жамиятининг иштироки ҳам муҳим.

 

Коррупция ҳолати ҳақида хабар берган шахснинг ҳуқуқлари ҳимоя қилинмаса, бундай ҳолатлар ҳақида хабар беришга нисбатан ишончсизлик пайдо бўлиши мумкин.

 

Шу боис коррупция ҳақида хабар берувчи шахсларни ҳуқуқий ҳимоя қилиш, уларни таъқибдан асраш ва қонунчиликда белгиланган тартибда рағбатлантириш механизмларини кучайтириш муҳим қадамдир.

 

Бироқ бу ерда ҳам асосий ҳуқуқий мезон — холислик.

 

Коррупция ҳақидаги ҳар қандай хабар ваколатли органлар томонидан қонун доирасида текширилиши лозим. Хабар беришнинг ўзи шахснинг айбдорлигини англатмайди.

 

Айбдорлик фақат қонунда белгиланган тартибда исботлангандагина ҳуқуқий оқибат келтириб чиқаради.

Коррупцияга қарши курашишда қонунчилик чоралари билан бир қаторда инсон омили ҳам ҳал қилувчи аҳамиятга эга.

 

Ҳалоллик, виждонан меҳнат қилиш, хизмат ваколатидан шахсий манфаат йўлида фойдаланмаслик каби қадриятлар жамиятда қанчалик мустаҳкам бўлса, коррупция учун шунчалик кам имконият қолади.

 

Айниқса, ёш авлодда коррупцияга нисбатан муросасиз муносабатни шакллантириш муҳим.

 

Ёшларга коррупциянинг ҳуқуқий оқибатларини тушунтириш билан бирга, уларга ҳалолликнинг қадрини англатишимиз керак. Зеро, коррупцияга қарши иммунитет жазо қўрқувидан эмас, қонунга ҳурмат ва ҳалоллик эътиқодидан шаклланади.

Судья учун коррупцияга қарши курашиш — фақат жиноятга жазо тайинлаш эмас.

 

Бу — ҳар бир ишда қонун устуворлигини таъминлаш, шахснинг ҳуқуқ ва эркинликларини ҳимоя қилиш, далилларга холис баҳо бериш ва адолатли қарор қабул қилиш демакдир.

 

Суднинг ҳар бир қонуний ва асосли қарори жамиятда қонунга бўлган ишончни мустаҳкамлайди.

 

Шунинг учун судьянинг масъулияти фақат қарор қабул қилиш билан чекланмайди. Унинг ҳар бир қарори ортида инсон тақдири, жамиятнинг адолатга бўлган ишончи ва қонун устуворлиги туради.

 

Коррупцияга оид жиноят ишларида суднинг холислиги ва мустақиллиги айниқса муҳим. Суд жамоатчиликдаги талабни эмас, қонунни мезон қилиши лозим.

 

Зеро, қатъийлик — қонунийликдан, адолат эса холисликдан бошланади.

2026 йил 22 июнда қабул қилинган мазкур қонун коррупцияга қарши курашишнинг ҳуқуқий асосларини янада мустаҳкамлаш, коррупцияга оид жиноятлар учун жавобгарлик муқаррарлигини таъминлаш, профилактика механизмларини кучайтириш ва жамиятда коррупцияга нисбатан муросасиз муносабатни шакллантиришга хизмат қилади.

 

Бироқ қонун қанчалик мукаммал бўлмасин, унинг самараси амалиётда қандай қўлланишига боғлиқ.

 

Коррупцияга қарши курашишда давлат органлари, судлар, ҳуқуқни муҳофаза қилувчи органлар, фуқаролик жамияти институтлари ва ҳар бир фуқаронинг ўрни бор.

 

Менинг судья сифатидаги қатъий ишончим шуки: қонун ҳамма учун бир хил ишлаган жойда адолат қарор топади; адолат қарор топган жамиятда эса коррупцияга ўрин қолмайди.

 

Шу боис коррупцияга қарши курашишнинг энг кучли қуроли — нафақат жазо, балки қонун устуворлиги, очиқлик, ҳалоллик ва одил судловга бўлган ишончдир.

 

 

Ерполат БЕРДИЕВ,

Жиноят ишлари бўйича Қўнғирот тумани суди раиси

24Iyul Янгиликлар

ИЖТИМОИЙ ТАРМОҚЛАРДА ТАРҚАЛГАН ФУҚАРО КАЛЖАНОВА ВЕНЕРА КАЛЕНДАРОВНАНИНГ НУКУС ШАҲРИДАГИ ТУРАР ЖОЙИ БУЗИЛИШИ БИЛАН БОҒЛИҚ МУРОЖААТИ ЮЗАСИДАН

 

Фуқаролик ишлари бўйича Нукус туманлараро судида Кадастр агентлиги Қорақалпоғистон Республикаси Нукус шаҳри бўлимининг даъвоси асосида фуқаро В.Калжановага нисбатан фуқаролик иши кўриб чиқилган.

 

Иш материалларига кўра, 2024 йил 18 сентябрь куни Кадастр агентлиги Нукус шаҳри бўлими мутахассислари томонидан ўтказилган текширув давомида В.Калжанова Нукус шаҳрининг «Саманбай» МФЙ ҳудудида қонуний ҳуқуқий асосларсиз 89 кв.метр ер майдонида турар жой биноси қургани аниқланган ва бу ҳақда тегишли далолатнома расмийлаштирилган.

 

Шунингдек, ушбу қонунбузилишни ихтиёрий бартараф этиш мақсадида жавобгарга 2024 йил 18 сентябрь куни ер майдонини аввалги ҳолатига келтириш ҳақида огоҳлантириш хати берилган. Бироқ мазкур талаб ихтиёрий равишда бажарилмаган.

 

Натижада Кадастр агентлиги Қорақалпоғистон Республикаси Нукус шаҳри бўлими судга даъво аризаси билан мурожаат қилган.

Фуқаролик ишлари бўйича Нукус туманлараро судининг 2024 йил 5 декабрдаги ҳал қилув қарори билан даъво қаноатлантирилиб, жавобгар В.Калжанова томонидан Ноқонуний эгалланган 89 кв.метр ер майдонида қурилган турар жой биносини мажбурий бузиш, ер майдонини фойдаланиш учун яроқли ҳолатга келтириш ҳамда давлат фойдасига 750 000 сўм давлат божини ундириш белгиланган. Иш сиртдан иш юритиш тартибида кўриб чиқилган.

 

Суд қарорини қабул қилишда Ўзбекистон Республикаси Фуқаролик кодексининг 212-моддаси биринчи қисми талабларидан келиб чиқилган. Мазкур нормага мувофиқ, қурилиш мақсадлари учун ажратилмаган ер участкасида ёки тегишли рухсатномаларсиз, шунингдек архитектура ва қурилиш қоидаларини жиддий бузган ҳолда қурилган объект ўзбошимчалик билан қурилган иморат деб ҳисобланади.

 

Маълумот учун, мазкур фуқаролик иши бўйича қабул қилинган ҳал қилув қарори апелляция ёки кассация тартибида юқори инстанция судлари томонидан қайта кўриб чиқилмаган.

Қорақалпоғистон Республикаси судининг матбуот хизмати