AYOL SHA’NI VA BOLA HUQUQLARI — QONUNNING OLIY HIMOYASIDA

AYOL SHA’NI VA BOLA HUQUQLARI — QONUNNING OLIY HIMOYASIDA

 

O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining 2026 yil 3 martdagi PF-33-sonli Farmoni mamlakatda ayollar va bolalar huquqlarini himoya qilish tizimini tubdan kuchaytirish hamda ularga nisbatan zo‘ravonlik holatlariga chek qo‘yishga qaratilgan muhim tarixiy hujjatdir. Mazkur Farmon jamiyatda sog’lom muhitni shakllantirish va zo‘ravonlikning har qanday ko‘rinishiga nisbatan murosasizlik kayfiyatini mustahkamlashni maqsad qilgan.

 

Jamiyatning sog’lomligi va kelajagi ayollar hamda bolalarning qanchalik xavfsiz va baxtli yashashi bilan belgilanadi. Shu bois, davlatimiz tomonidan inson qadrini ulug’lash, ayniqsa, xotin-qizlar va voyaga etmaganlarning huquqiy himoyasini kuchaytirish borasida qat’iy choralar ko‘rilmoqda. 2026 yil 3 mart kuni qabul qilingan Prezident Farmoni bu boradagi islohotlarni yangi, yuqori bosqichga olib chiqdi.

 

Farmonning asosiy ustuvor yo‘nalishlari va maqsadlari:

 

Erta nikohlarning oldini olish: Nikoh yoshiga etmagan shaxslar bilan haqiqatda oilaviy munosabatlarga kirishish holatlariga chek qo‘yish va ota-onalarning mas’uliyatini oshirish.
Yosh oilalarni rag’batlantirish: Ikkala taraf ham kamida 21 yoshga to‘lib, birinchi marta nikoh qurganda davlat tomonidan alohida imtiyozlar va Ijtimoiy reestrdagi oilalar uchun 1,5 baravar oshirilgan moliyaviy ko‘maklar (subsidiya, grantlar) berish tizimi joriy etiladi.

Zo‘ravonlikka qarshi raqamli himoya: Himoya orderi berilgan xotin-qizlarning telefonlariga zudlik bilan xabar berishni ta’minlovchi «SOS» chaqiruv («my.ihma.uz») mobil ilovasi o‘rnatiladi.
Ta’limda «Ikkinchi imkoniyat»: Homilador talaba-qizlar va 3 yoshgacha farzandi bor talabalarga akademik ta’til davrida masofaviy o‘qish hamda ta’limni tiklash bo‘yicha engilliklar beriladi.
Yangi jinoiy javobgarliklar: Xalqaro standartlar asosida femitsid (jinsi sababli o‘ldirish), stalking (ta’qib qilish), kiberzo‘ravonlik va onlayn gruming (internet orqali bolaning ishonchiga kirish) kabi zamonaviy tahdidlar uchun qonuniy javobgarlik belgilash vazifasi qo‘yildi.

Professional tergov va sudlov: 2027 yil 1 yanvardan boshlab ayollar va bolalarga nisbatan zo‘ravonlik ishlari faqat maxsus tayyorgarlikdan o‘tgan tergovchi va sudyalar tomonidan ko‘rib chiqiladi.

 

Xulosa o‘rnida, mazkur hujjat yurtimizda xotin-qizlar va bolalar daxlsizligini ta’minlash, oila institutini maishiy zo‘ravonliklardan holi tarzda mustahkamlash yo‘lidagi eng kompleks va sobitqadam qadamdir. Zero, ayol va bola himoyalangan yurtning kelajagi hamisha farovon va qudratli bo‘ladi.

 

 

 Janat AYMAGANBETOVA,

 Qoraqalpog’iston Respublikasi ma’muriy sudi sudyasi