ODAM SAVDOSI VA BOLALAR MEHNATI: INSON QADRIGA TAHDID
Inson qadri, uning huquq va erkinliklarini ta’minlash har qanday huquqiy davlatning eng muhim vazifalaridan hisoblanadi. Ammo bugungi kunda dunyoda inson qadriga rahna solayotgan og’ir jinoyatlardan biri — odam savdosi va bolalar mehnatidan noqonuniy foydalanish holatlaridir.
Tasavvur qiling, yaxshi ish, yuqori maosh yoki munosib turmush va’da qilinib, inson aldanadi. Uning hujjatlari tortib olinadi, erkin harakatlanish huquqi cheklanadi va mehnat qilishga majbur qilinadi. Afsuski, bunday holatlar bugun ham dunyoda uchrab turibdi.
Odam savdosi — bu shunchaki qonunbuzarlik emas. Bu inson taqdiri, uning orzu-umidlari va erkinligiga qarshi qaratilgan og’ir jinoyatdir.
Shuning uchun ham O‘zbekiston Respublikasi Jinoyat kodeksining 135-moddasida odam savdosi uchun jinoiy javobgarlik belgilangan. Qonun bu kabi jinoyatlarni sodir etgan shaxslarga nisbatan qat’iy jazo choralarini nazarda tutadi.
Inson huquqlari haqida gap ketganda, bolalar huquqlarini himoya qilish masalasi alohida ahamiyat kasb etadi. Chunki har bir bola baxtli bolalikka, bilim olishga va sog’lom muhitda voyaga etishga haqli.
Bolaning qo‘lida og’ir mehnat qurollari emas, kitob bo‘lishi kerak. Uning vaqti mehnat maydonida emas, ta’lim muassasasida o‘tishi lozim.
Shu bois mamlakatimiz qonunchiligida bolalar mehnatining zararli va xavfli shakllariga qarshi qat’iy choralar belgilangan. Jinoyat kodeksining 148¹ va 148²-moddalariga muvofiq, shaxslarni majburiy mehnatga jalb qilish yoki voyaga etmaganlarni ularning sog’lig’i va rivojlanishiga zarar etkazishi mumkin bo‘lgan ishlarga jalb qilish javobgarlikka sabab bo‘ladi.
Muhimi, odam savdosi yoki majburiy mehnat qurboniga aylanib qolmaslik uchun har bir fuqaro ogoh bo‘lishi zarur. Ayniqsa, xorijda ishlash niyatida bo‘lgan shaxslar taklif etilayotgan ish joyi haqida rasmiy manbalar orqali ma’lumot olishlari, mehnat shartnomalarini diqqat bilan o‘rganishlari va shubhali takliflarga ishonmasliklari lozim.
Odam savdosi va bolalar mehnatiga qarshi kurashish — faqat huquqni muhofaza qiluvchi organlar yoki sudlarning vazifasi emas. Bu butun jamiyatning mas’uliyatidir. Har birimiz befarq bo‘lmasak, qonunlarga hurmat bilan yondashsak va inson qadrini ulug’lasak, bunday illatlarga qarshi samarali kurasha olamiz.
Zero, inson qadri ustuvor bo‘lgan joyda adolat qaror topadi. Bolalarning kulgisi yangragan, inson huquqlari himoya qilingan jamiyat esa barqaror taraqqiyot sari intiladi.
Nag’ima BALTABAEVA,
Nukus tumanlararo iqtisodiy sudi raisining o‘rinbosari