JASLAR HÁM SUD-HUQÍQ REFORMALARÍ: ZAMANAGÓY SUD, SANLASTÍRÍW

JASLAR HÁM SUD-HUQÍQ REFORMALARÍ: ZAMANAGÓY SUD, SANLASTÍRÍW

Innovaciyalıq texnologiyalar universitetinde studentlerdiń qatnasıwında sud-huqıq tarawında ámelge asırılıp atırǵan reformalar, korrupciyaǵa qarsı gúresiw ilajları hám sudlarda engizilgen interaktiv xızmetler haqqında maǵlıwmat beriw maqsetinde ushırasıw shólkemlestirildi.

Onda Qaraqalpaqstan Respublikası hákimshilik sudınıń sudyaları J.Aymaganbetova, K.Xojamuratov hám A.Imatov, Nókis rayonlar aralıq hákimshilik sudınıń sudyası K.Babanazarov, universitettiń professor-oqıtıwshıları hám student-jasları qatnastı.

Ilaj dawamında sudyalar mámlekette korrupciyaǵa qarsı ámelge asırılıp atırǵan reformalar haqqında hár tárepleme maǵlıwmat berdi. Atap aytqanda, Korrupciyaǵa qarsı gúresiw agentligi hám nızamshılıq tiykarları bekkemlengeni, mámleketlik basqarıwda ashıq-aydınlıq, mápler soqlıǵısıwın tártipke salıw hám mámleketlik satıp alıwlardı sanlastırıwǵa qaratılǵan ilajlar izbe-iz ámelge asırılıp atırǵanı atap ótildi. Sud sistemasında da «Sanlı sud» principi engizilip, isler elektron túrde júrtiledi, sud isleri avtomat túrde bólistiriw sisteması arqalı qalıs tárizde kórip shıǵıladı, keleshekte jasalma intellekt imkaniyatları da qollanıladı. Sonday-aq, my.sud.uz portalı arqalı puqaralar hám isbilermenler shaǵım arzaların hám shaǵımlardı onlayn jiberiwi, tólemlerdi ámelge asırıwı hám videokonferencbaylanıs arqalı aralıqtan qatnasıw imkaniyatı jaratılǵan. Bul bolsa sudlarǵa múrájat etiwde ashıq-aydınlıqtı támiyinlep, sud hákimiyatına bolǵan isenimdi bekkemlewge xızmet etpekte.

Ushırasıwda studentler ózlerin qızıqtırǵan sorawlarǵa tolıq hám anıq juwaplar aldı, sud sistemasındaǵı jańalıqlar, elektron xızmetler hám korrupciyaǵa qarsı mexanizmler boyınsha ózleri ushın áhmiyetli hám ámeliy kónlikpelerge iye boldı.

TEORIYA HÁM ÁMELIYAT KESILISKEN JER

Qaraqalpaqstan awıl xojalıǵı hám agrotexnologiyalar institutı Awıl xojalıǵın mexanizaciyalaw hám suw xojalıǵı fakultetinde studentler ushın ámeliy áhmiyetke iye seminar-ushırasıw shólkemlestirildi. Onda Qaraqalpaqstan Respublikası sudınıń sudyası U.Sabirov hám sudya aǵa járdemshisi A.Ajibekov, professor-oqıtıwshılar hám yurisprudenciya baǵdarınıń studentleri qatnastı.

Ilajda shıǵıp sóylegenler Ózbekstan Respublikasınıń jańa redakciyadaǵı Konstituciyasında sud hákimiyatı boyınsha belgilengen normalar, onıń ǵárezsizligin támiyinlewge qaratılǵan konstituciyalıq kepillikler hám ámeliyattaǵı áhmiyetine hár tárepleme toqtap ótti. Atap ótilgenindey, sud hákimiyatınıń ashıq-aydınlıǵı hám ádil sudlawdı támiyinlew búgingi reformalardıń tiykarǵı baǵdarlarınan biri bolıp esaplanadı.

Sudya U.Sabirov tárepinen Ózbekstan Respublikası Joqarǵı sudı Plenumınıń 2025-jıl 23-iyundegi «Ekonomikalıq sudlar tárepinen «Tólewge qábiletsizlik haqqında»ǵı Nızam normaların qollanıwdıń ayırım máseleleri haqqında»ǵı 13-sanlı qararınıń mazmun-mánisi keńnen túsindirildi. Sonday-aq, keyingi jılları sud-huqıq tarawına baylanıslı qabıl etilgen párman hám qararlar, olardıń ámeliyatqa engiziliwi boyınsha túsinikler berildi. Bayanat studentlerde sud ámeliyatına baylanıslı anıq túsinik qáliplestiriwge xızmet etti.

Ushırasıwdıń eń belsendi bólimi soraw-juwap procesi boldı. Studentler sud sistemasınıń iskerligi, ekonomikalıq tartıslardı kórip shıǵıw tártibi, tólewge qábiletsizlik haqqınadǵı islerdi kóriwdiń ózine tán ózgesheligi boyınsha qızıqtırǵan sorawlarına qánigelerden tolıq juwaplar aldı.

Bunday ámeliy ushırasıwlarr jaslardıń huqıqıy sanası hám kásiplik kónlikpelerin bekkemlewde úlken áhmiyetke iye ekenin atap ótiw orınlı.

KÓSHPELI SUD – JÍNAYATQA JAZA, JÁMIYETSHILIKKE HUQÍQÍY SABAQ

Shımbay rayonı Ádillik bólimi imaratında Jınayat isleri boyınsha Shımbay rayonı sudınıń baslıǵı A.Uspanov basshılıǵında kóshpeli ashıq sud májilisi ótkerildi.

Kóshpeli sud májilisinde Ózbekstan Respublikası Jınayat kodeksiniń 248-statyası 1-bóliminde názerde tutılǵan jınayattı islegenlikte ayıplanıp atırǵan P.D. hám I.B., sonday-aq, Jınayat kodeksiniń 238-statyası 3-bólimi «b» bánti hám basqa da statyalarında názerde tutılǵan jınayatlarda ayıplanıp atırǵan A.A.ǵa jınayat isleri kórip shıǵıldı.

Sud dodalawı dawamında P.D. hám I.B. óz ayıpların tolıq tán alıp, qılmıslarınan pushayman ekenliklerin bildirdi. Sud húkimine bola, olar Jınayat kodeksiniń 248-statyası 1-bóliminde názerde tutılǵan jınayattı islegenlikte ayıplı dep tabılıp, usı statya sankciyası sheńberinde járiyma jazası tayınlandı.

Sonday-aq, A.A. da óz ayıbın tolıq moyınlap, jetkerilgen materiallıq zıyan tolıq qaplanǵanın málim etti. Sud tárepinen ol Jınayat kodeksiniń 238-statyası 3-bólimi «b» bánti hám basqa da statyalarında názerde tutılǵan jınayatlardı islegenlikte ayıplı dep tabılıp, 3 jıl 7 ay múddetke erkin sheklew jazası tayınlandı.

Sud májilisiniń juwmaǵında sud baslıǵı tárepinen elimizde sud-huqıq tarawında ámelge asırılıp atırǵan reformalar, sonıń ishinde, Ózbekstan Respublikası Prezidentiniń sud sistemasına baylanıslı jaqında qabıl etilgen pármanlarınıń mazmun-mánisi boyınsha huqıqıy túsinikler berildi.

Kóshpeli sud májilisleri tek ǵana jınayat islerin kórip shıǵıw emes, al xalıq arasında huqıqıy mádeniyattı arttırıwǵa da xızmet etip atırǵanı atap ótildi.

KOMMUNAL XÍZMETLER HÁM NÍZAM ÚSTINLIGI: HÁKIMSHILIK SUD ÁMELIYATÍ TÁJRIYBESI

Qaraqalpaqstan Respublikası hákimshilik sudı menen birgelikte Qaraqalpaqstan Respublikası prokuraturasında videokonferenciya baylanıs rejiminde shólkemlestirilgen náwbettegi oqıw-seminarı hákimshilik sudlarda kommunallıq xızmetler – gaz támiynatı, elektr energiyası hám ishimlik suwı tarawında júzege kelip atırǵan tartıslardı kórip shıǵıw ámeliyatına baǵıshlandı.

Qaraqalpaqstan Respublikası hákimshilik sudınıń sudyaları G.Baynazarova hám A.Imatovlar tarawda ushırasıp atırǵan mashqalalar, ásirese, esap-sanaqlardıń durıslıǵın anıqlaw, qayta esaplaw máseleleri, shártnamalıq qatnasıqlardan kelip shıǵatuǵın tartıslar, támiynattı nızamsız úzip qoyıw jaǵdayları hám tutınıwshılardıń huqıqların támiyinlew menen baylanıslı jaǵdaylardı hár tárepleme dodaladı.

Bul baǵdardaǵı tartıslar sanınıń artıp baratırǵanı tarawda sistemalı analizlewdi talap etpekte. Atap aytqanda, xızmet kórsetiwshi shólkemlerdiń qarar hám háreketleriniń nızamlılıǵına huqıqıy baha beriw, tutınıwshılarǵa jetkerilgen zıyandı anıqlaw hám ádil sheshiw, esaplaw úskeneleriniń jaǵdayı hám dálillerdiń isenimliligin tekseriw, nızamshılıqta belgilengen tártip-qaǵıydalarǵa ámel etilgenin úyreniw sıyaqlı máseleler ayrıqsha áhmiyetke iye.

Seminar dawamında sud ámeliyatında ushırasıp atırǵan túrli talqılawlar hám tartıslı jaǵdaylar boyınsha pikir alısılıp, birden-bir huqıqtı qollanıw ámeliyatın qáliplestiriw zárúrligi atap ótildi. Óytkeni, kommunallıq xızmetler xalıqtıń turmısınıń ajıralmas bólegi hám sociallıq turaqlılıqtıń tiykarǵı faktorlarınan biri ekenin esapqa alǵan halda, bul jóneliste nızamlılıqtı támiyinlewde prokuratura uyımları da ayrıqsha orın iyeleydi.

Ilaj juwmaǵında qatnasıwshılar tárepinen bir qatar ámeliy usınıslar islep shıǵıldı.

PLENUM QARARÍ – BIRDEN-BIR SUD ÁMELIYATÍ KEPILI

Jınayat isleri boyınsha Nókis rayonı sudınıń imaratında Ózbekstan Respublikası Joqarǵı sudı Plenumınıń 2025-jıl 24-noyabrdegi «Ózbekstan Respublikası Joqarǵı sudı Plenumınıń 2006-jıl 3-fevraldaǵı «Sudlar tárepinen jınayat ushın jaza tayınlaw ámeliyatı haqqında»ǵı 1-sanlı qararına ózgerisler hám qosımshalar kirgiziw haqqında»ǵı qararınıń mazmun-mánisin úyreniwge baǵıshlanǵan oqıw-seminar bolıp ótti.

Bul ilajdan gózlengen tiykarǵı maqset – jınayat isleri boyınsha sudlarda jaza tayınlaw ámeliyatın bunnan bılay da jetilistiriw, nızam normalarınıń durıs hám bir túrde qollanılıwın támiyinlew, sonday-aq, Plenum qararına kirgizilgen ózgerisler menen qosımshalardıń mazmun-mánisin sudyalar hám huqıq qorǵaw uyımlarınıń xızmetkerlerine jetkeriwden ibarat boldı.

Seminarǵa jınayat isleri boyınsha Nókis rayonı sudınıń baslıǵı G.Bisenova, tergew sudyası G.Utepbergenova, sonday-aq, huqıq qorǵaw uyımlarınıń wákilleri qatnastı.

Ilaj dawamında sud baslıǵı  Plenum qararına kirgizilgen jańalıqlar, atap aytqanda, jaza tayınlawda jınayattıń awırlıq dárejesi, shaxstıń ayıpdarlıq túri, islengen qılmıstıń jámiyetlik qáwiplilik dárejesi, jeńillestiriwshi hám awırlastırıwshı jaǵdaylardı esapqa alıw máseleleri boyınsha túsinink berdi. Sonday-aq, sud ámeliyatında ushırasıp atırǵan ayırım mashqalalı tárepler tallanıp, birden-bir huqıqıy qatnastı qáliplestiriw zárúr ekenligi atap ótti.

Qatnasıwshılar tárepinen jınayat ushın jaza tayınlawda ádillik, nızamshılıq hám adamgershilik principlerine qatań ámel etiw áhmiyetli ekeni ayrıqsha atap ótildi. Óytkeni, jańa ózgerisler hám qosımshalar sud ámeliyatında jazalardıń teń salmaqlılıǵın támiyinlew, shaxstıń huqıqları menen nızamlı máplerin qorǵaw jáne ádil sudlawdıń sapasın arttırıwǵa xızmet etedi.

Bunday sáwbetlesiw hám óz-ara tájiriybe almasıwlar sud ámeliyatın jetilistiriw, ádillik hám nızamlılıq principlerin bekkemlew jáne huqıq qorǵaw uyımlarınıń jumıs nátiyjeliligin arttırıwda úlken áhmiyetke iye.

SUD ÁMELIYATÍ HÁM TERGEW SAPASÍ: NÁTIYJELILIKKE BAǴDARLANǴAN SÁWBETLESIW

Qaraqalpaqstan Respublikası prokuraturası hám Qaraqalpaqstan Respublikası sudı tárepinen tastıyıqlanǵan reje-keste tiykarında sudyalar hám prokuratura xızmetkerleriniń bilim hám tájriybesin arttırıw, kásiplik kónlikpelerin bekkemlewge qaratılǵan oqıw-seminarları turaqlı túrde shólkemlestirilmekte.

Bul ilajdıń tiykarǵı maqseti – tergewdiń sapasın hám nátiyjeliligin bunnan bılay da arttırıw, tergew hám sud processlerinde nızam normaların durıs hám birdey qollanıwdı támiyinlew, sol arqalı puqaralardıń huqıqları menen nızamlı máplerin isenimli qorǵawdan ibarat. Sonday-aq, ámeldegi nızamshılıqqa kirgizilip atırǵan ózgerisler hám qosımshalardıń mazmun-mánisin huqıq qorǵaw uyımlarınıń xızmetkerlerine hár tárepleme jetkeriw, huqıqbuzarlıqlardıń aldın alıw tiykarǵı wazıypalar sıpatında belgilengen.

Qaraqalpaqstan Respublikası prokuraturasında ótkerilgen náwbettegi seminar jınayat isleri boyınsha sudlarda hákimshilik huqıqbuzarlıqlarǵa baylanıslı isler boyınsha qáliplesken sud ámeliyatı hám islerdi kórip shıǵıwda itibar qaratılıwı zárúr bolǵan áhmiyetli táreplerge baǵıshlandı.

Ilajda sud ámeliyatındaǵı áhmiyetli máseleler – nızam normaların izbe-iz hám birdey qollanıw, dálillerdi qalıs bahalaw, huqıqbuzarlıq quramın durıs kvalifikaciyalaw sıyaqlı tárepler hár tárepleme dodalandı. Sol arqalı jámiyetlik tártipti támiyinlew hám puqaralardıń huqıqların isenimli qorǵawda sudlardıń juwapkershiligi hám ornı jáne bir márte atap ótildi.

Seminarǵa Nókis qalası sudınıń tergew sudyası D.Srajatdinov hám Moynaq rayonı sudınıń tergew sudyası B.Dosımbetov qatnasıp, ámeliyatta ushırasıp atırǵan ayırım mashqalalı jaǵdaylar boyınsha pikir alıstı. Atap aytqanda, Ózbekstan Respublikasınıń Hákimshilik juwapkershilik haqqındaǵı kodeksinde názerde tutılǵan 59²-statya (shańaraqlıq, yaǵnıy turmıslıq zorlıq), 60-statya (tábiyǵıy resurslarǵa iyelik etiw huqıqın buzıw), 61-statya (az muǵdarda talan-taraj etiw), 131-statya (transport quralların más halda basqarıw) larına baylanıslı isler boyınsha qáliplesken sud ámeliyatı tallandı. Anıq mısallar tiykarında huqıqıy jantasıwlar kórip shıǵılıp, birden-bir sud ámeliyatın qáliplestiriw máseleleri dodalandı.

Ilaj juwmaǵında bunday oqıw-seminarlar nızam ústinligin támiyinlew hám ádil sudlawdıń sapasın arttırıwda úlken áhmiyetke iye ekeni ayrıqsha atap ótildi.

KORRUPCIYAǴA QARSÍ GÚRES: HUQÍQÍY MÁMLEKETTIŃ BEKKEM TIYKARÍ

Korrupciya huqıqıy mámleket hám puqaralıq jámiyetin qurıw jolındaǵı eń úlken qáwiplerden biri bolıp esaplanadı. Ol mámleketlik hákimiyat uyımları jumısınıń nátiyjeliligine zıyan jetkeredi, nızam ústinligi principin ázziletedi hám puqaralardıń huqıqları menen erkinliklerin ámelge asırıwǵa unamsız tásir kórsetedi. Sonlıqtan korrupciyanıń huqıqıy tábiyatın tereń úyreniw, onıń kelip shıǵıw faktorların tallaw hám oǵan qarsı gúresiwdiń nátiyjeli nızamlı mexanizmlerin jetilistiriw búgingi kúnniń áhmiyetli wazıypalarınan biri.

Ózbekstan Respublikasınıń «Korrupciyaǵa qarsı gúresiw haqqında»ǵı Nızamına muwapıq, korrupciya – shaxstıń óz xızmet lawazımınan jeke yamasa basqa shaxslar mápi jolında nızamǵa qayshı túrde paydalanıwı, sonday-aq, bunday paydalanıw ushın nızamsız payda alıwı yamasa usınıwı bolıp tabıladı. Ol para alıw hám beriw, xızmet wákilliginen paydalanıw, lawazım qálbekiligi, mápler soqlıǵısıwı sıyaqlı túrli kórinislerde kórinedi. Korrupciyalıq huqıqbuzarlıqlardıń huqıqıy sıpatlaması Jınayat kodeksi, Hákimshilik juwapkershilik haqqındaǵı kodeks hám basqa tarawlıq nızam hújjetlerinde bekkemlengen.

Jınayat-huqıqıy sharalar korrupciyaǵa qarsı gúresiwdiń tiykarǵı mexanizmlerinen biri bolıp esaplanadı. Jınayat kodeksinde para alıw, para beriw, dáldalshılıq etiw, lawazım wákilliginen paydalanıw sıyaqlı qılmıslar ushın qatań juwapkershilik belgilengen. Jazanıń sózsizligi principi korrupciyalıq jınayatlardıń aldın alıwda úlken áhmiyetke iye. Biraq tek ǵana jaza sharaları menen sheklenip qalıw jeterli emes. Hákimshilik hám intizamıy juwapkershilik, mápler soqlıǵısıwın saplastırıw, deklaraciya sistemasın engiziw sıyaqlı profilaktikalıq mexanizmler de korrupciya qáwpin azaytıwǵa xızmet etedi.

Korrupciyaǵa qarsı gúresiwde nızam ústinligi principi sheshiwshi orın iyeleydi. Konstituciyada barlıq puqaralar nızam aldında teń ekenligi belgilep qoyılgan. Eger huqıqtı qollanıw ámeliyatında teńlik támiyinlenbese, korrupciya sistemalı xarakterge iye boladı. Usı kózqarastan, sud hákimiyatınıń erkinligi, sudyalardıń qol qatılmaslıǵı hám qalıslıǵı ádil sudlawdı támiyinlewdiń tiykarǵı kepillikleri bolıp esaplanadı. Sudlar tárepinen korrupciyaǵa baylanıslı islerdiń nızamlı, tiykarlı hám qalıs kórip shıǵılıwı jámiyette huqıqıy isenimdi bekkemleydi.

Korrupciyaǵa qarsı gúresiwdiń institucionallıq tiykarları da bekkemlenbekte. Korrupciyaǵa qarsı gúresiw agentligi mámleketlik siyasattaǵı muwapıqlastırıwshı uyım sıpatında profilaktika, tallaw hám monitoring wazıypaların ámelge asıradı. Normativlik-huqıqıy hújjetlerdi korrupciyaǵa qarsı ekspertizadan ótkeriw ámeliyatı bolsa nızam dóretiwshiligi procesinde-aq korrupciyalıq faktorlardı anıqlaw imkaniyatın bermekte. Bul qatnas reaktiv emes, al preventiv mexanizm sıpatında áhmiyetli.

Zamanagóy sharayatta mámleketlik xızmetlerdi sanlastırıw korrupciyaǵa qarsı gúresiwdiń nátiyjeli qurallarınan birine aylanbaqta. Elektron húkimet sisteması, onlayn mámleketlik xızmetler, avtomatlastırılǵan málimleme platformaları insan faktorın qısqartıp, qarar qabıl etiw processleriniń ashıq-aydınlıǵın arttıradı. Sanlı qadaǵalaw mexanizmleri qarjılardıń háreketin baqlaw hám mámleketlik satıp alıwlarda ashıq-aydınlıqtı támiyinlew imkaniyatın beredi. Bul bolsa korrupciya qáwpin sezilerli dárejede azaytadı.

Juwmaqlap aytqanda, korrupciyaǵa qarsı gúresiw tek ǵana jınayıy jaza qollanıw menen sheklenbeydi. Ol huqıqıy, institucionallıq hám shólkemlestiriwshilik ilajlardıń óz-ara úylesimli sistemasın talap etedi. Nızam ústinligi, sud erkinligi, ashıq-aydın basqarıw hám sanlı transformaciya sıyaqlı faktorlar korrupciyaǵa qarsı gúresiwdiń bekkem huqıqıy tiykarın jaratadı. Ádil hám ashıq-aydın jámiyet qurıw jolında hár bir mámleketlik uyım hám lawazımlı shaxs óz juwapkershiligin tereń ańlawı zárúr.

Jasurbek BALTABAEV,

 Jınayat isleri boyınsha Ámiwdárya rayonı sudınıń baslıǵı

«ÁDILLIK – INSAN ZIYNETI»: NAWAYÍ HÁM BABUR MIYRASÍ BÚGINGI SUD SISTEMASÍ NÁZERINDE

Fevral ayı xalqımızdıń ruwxıy turmısında ayrıqsha orın iyeleydi. Sebebi, 9-fevral kúni ullı oyshıl hám mámleketlik ǵayratker Áliysher Nawayı, 14-fevral kúni bolsa patsha hám shayır, ullı sárkarda Zahiriddin Muhammed Babur tuwılǵan.

Usı sáne múnásibeti menen Qaraqalpaqstan Respublikası hákimshilik sudında ruwxıy-aǵartıwshılıq saatı shólkemlestirildi. Oǵan sudyalar, sud apparatı xızmetkerleri, alımlar hám ǵalaba xabar qurallarınıń wákilleri qatnastı.

Ilajdı Qaraqalpaqstan Respublikası hákimshilik sudınıń baslıǵı M.Eshimbetov ashıp berdi hám ullı ata-babalarımızdıń biytákirar dóretiwshiligi, olar jaratqan shıǵarmalar aradan ásirler ótiwine qaramastan búgingi kúnde de óz áhmiyetin joǵaltpaǵan biybaha ruwxıy miyras ekenin ayrıqsha atap ótti. Sonday-aq, olardıń ádillik, hadallıq, adamgershilik hám nızam ústinligine baylanıslı ideyaları zamanagóy sud sistemasınıń iskerligi ushın áhmiyetli teńsiz mánawiy qollanba bolıp xızmet etip atırǵanın atap ótti.

Ilajda Berdaq atındaǵı Qaraqalpaq mámleketlik universitetiniń filologiya ilimleri boyınsha filosofiya doktorı, docent Latofat Tojiboeva bayanat jasap, Nawayı hám Babur miyrasınıń ádillik, hadallıq hám adamgershilik ideyaları menen qanshelli bay ekenligin mazmunlı mısallar arqalı sáwlelendirip berdi.

Atap ótilgenindey, Áliysher Nawayı «Ádillik penen álem abat» degen ideyanı alǵa qoyıp, ádillikti jámiyet rawajlanıwınıń eń tiykarǵı shárti sıpatında kórgen. Onıń shıǵarmalarında basshı shaxs hadal, hújdanlı hám xalıqtıń dártine biyparıq bolmawı kerek ekenligi qayta-qayta atap ótiledi. Nawayı ushın ádalat — tek huqıqıy túsinik emes, al insan ziyneti, ruwxıy páklik ólshemi.

Zahiriddin Muhammed Babur bolsa óziniń «Baburnama» shıǵarmasında ádil basqarıw, haqıyqatlıq hám insap haqqında tereń pikirler bildirgen. Ol zulımlıqtı qaralap, mámlekettiń bekkem kúsh-qúdireti ádillikke baylanıslı ekenin atap ótedi. Babur kózqaraslarında insan ar-namısı hám qádirin saqlaw — hár qanday húkimniń tiykarǵı ólshemi sıpatında kózge taslanadı.

Ilaj dawamında qatnasıwshılar ullı babalar miyrasındaǵı huqıqıy hám ádep-ikramlılıq kózqaraslar búgingi sud-huqıq reformaları menen únles ekenin ayrıqsha atap ótti. Zamanagóy sud sistemasınıń tiykarǵı maqseti de — nızam ústinligin támiyinlew, insan huqıqları menen erkinliklerin qorǵaw, jámiyette ádillik ortalıǵın elede bekkemlewden ibarat.

Qızǵın soraw-juwaplar hám pikir alısıwlar menen dawam etken ilajda qatnasıwshılar tárepinen ádillik hám hadallıq principleri sudya hám sud xızmetkerleriniń iskerliginde eń tiykarǵı ólshem hám qádiriyat ekeni atap ótildi.

Juwmaqlap aytqanda, bunday aǵartıwshılıq ilajlar tek ǵana tariyxıy miyrasımızdı tereń ańlaw emes, al hár bir xızmetkerdiń kásiplik juwapkershiligin hám ruwxıy úylesimliligin jáne de bekkemlewge xızmet etedi.

Óytkeni, ádillik – bul tek ǵana sud qararlarında emes, al bárinen burın insan qálbinde qáliplesedi. Nawayı hám Baburdıń miyrası bolsa, mine usı ádil júrekti tárbiyalaytuǵın haqıyqıy mánawiyat mektebi.

PUQARANÍŃ MÚRÁJATÍ – SUDTÍŃ ITIBARÍNDA

Jınayat isleri boyınsha Beruniy rayonı sudınıń baslıǵı R.Kamalova tárepinen rayondaǵı «Altınsay» máhállesi turǵınları ushın kóshpeli qabıllaw shólkemlestirildi. Bul qabıllawdan gózlengen tiykarǵı maqset – puqaralardıń sud-huqıq tarawına baylanıslı múrájatların tikkeley tıńlaw, olarǵa nızamshılıq sheńberinde ámeliy hám huqıqıy túsinikler beriwden ibarat.

Kóshpeli qabıllaw dawamında puqaralar tárepinen túrli máseleler boyınsha múrájatlar bildirildi. Atap aytqanda, aliment óndiriw tártibi, sud tárepinen tayınlanǵan jazanı jeńiliregi menen almastırıw, kadastr hújjetlerin rásmiylestiriw, sonday-aq, jer uchastkaların nızamsız ózlestiriwdiń huqıqıy aqıbetleri menen baylanıslı máselelerde kóp múrájatlar boldı.

Múrájatlardı kórip shıǵıw procesinde sud baslıǵı tárepinen hár bir máseleniń nızamshılıq tiykarları tolıq túsindirildi. Ásirese, sudqa tiyisli máselelerdiń belgilengen múddetlerde hám tiyisli sud instanciyalarında kórip shıǵılıwı zárúrligi, sonday-aq, múrájatlar boyınsha sud dodalawına aralasıw múmkin emes ekenligi boyınsha puqaralarǵa anıq huqıqıy túsinikler berildi.

Sonday-aq, kóshpeli qabıllaw dawamında puqaralardıń múrájatların kórip shıǵıwdıń huqıqıy tártibi, sud islerin júritiwde nızamlılıq hám qalıslıq principlerine qatań ámel etiliwi, sonday-aq, korrupciyalıq jınayatlardıń aldın alıw, olarǵa mawasasız múnásibetti qáliplestiriw máseleleri boyınsha da huqıqıy úgit-násiyat jumısları alıp barıldı.

Bunday kóshpeli qabıllawlar xalıqtıń huqıqıy sanası hám mádeniyatın arttırıw, sud organları iskerliginiń ashıq-aydınlıǵın támiyinlew, sonday-aq, puqaralardıń sudlarǵa bolǵan isenimin jáne de bekkemlewge xızmet etedi.

JALǴAN XABARLAR ARTÍNDAǴÍ JUWAPKERSHILIK: NÍZAM NENI TALAP ETEDI?

Arqa-batıs áskeriy okrugine qaraslı áskeriy bólimde internet hám sociallıq tarmaqlarda milliy armiyamız haqqında tarqatılıp atırǵan jalǵan, dálillenbegen hám dóhmet kórinisindegi xabarlardıń aldın alıw, sonday-aq, áskeriy xızmetkerlerdiń huqıqıy bilimlerin arttırıwǵa qaratılǵan úgit-násiyat ilajı bolıp ótti.

Ózbekstan Respublikası Qorǵanıw ministrligi janındaǵı Jámiyetlik keńestiń Qaraqalpaqstan Respublikası aymaqlıq bólimi tárepinen Ózbekstan Jurnalistler awqamı Qaraqalpaqstan bólimi menen birgelikte shólkemlestirilgen ilajǵa jınayat isleri boyınsha Nókis qalası sudınıń sudyası Azamat Shınıbekov ta qatnasıp, qánigeler sociallıq tarmaqlar arqalı tiykarsız hám jalǵan málimleme tarqatıwdıń unamsız aqıbetleri, sonday-aq, bunday háreketler ushın nızamshılıqta belgilengen juwapkershilik sharaları haqqında keń túrde sóz etti.

Atap ótilgenindey, búgingi kúnde málimleme texnologiyaları jámiyetlik turmıstıń ajıralmas bólegine aylanǵan. Internet hám sociallıq tarmaqlar arqalı málimleme alıw imkaniyatları keńeygen bir waqıtta, tilekke qarsı, jalǵan hám tiykarsız xabarlar da tez pát penen tarqalmaqta. Bunday málimlemeler tek ǵana ayırım shaxslardıń abırayına emes, al sociallıq turaqlılıqqa da úlken qáwip salıwı múmkin.

Jınayat  isleri boyınsha Nókis qalası sudınıń sudyası Azamat Shınıbekov óziniń shıǵıp sóylegen sózinde internette tiykarsız málimleme tarqatıw tek ǵana ádep-ikramlılıq mashqala emes, al nızam buzılıwshılıq, ayırım jaǵdaylarda bolsa jınayat sıpatında bahalanatuǵının atap ótti. Sonday-aq, Ózbekstan Respublikası Jınayat kodeksiniń tiyisli normalarında jalǵan málimleme tarqatıw, aqıretlew hám kiberhújimler ushın juwapkershilik belgilengeni atap ótildi.

Sonıń menen birge, kiberjınayatlarǵa qarsı gúresiwde sud organlarınıń roli ayrıqsha ekeni atap ótildi. Sudlar tek ǵana jaza tayınlaw menen sheklenip qalmastan, xalıqtıń huqıqıy sanasın arttırıw, kiberqáwipsizlik tarawında xabardarlıqtı kúsheytiwge de xızmet etetuǵınına itibar qaratıldı.

Sud ámeliyatındaǵı mısallar tiykarında jalǵan málimleme tarqatıw arqalı shaxslar hám shólkemlerge úlken ruwxıy hám materiallıq zıyan jetkerilip atırǵanı aytıldı. Sonlıqtan, hár bir internet paydalanıwshısı tarqatıp atırǵan málimlemesiniń haqıyqatlıǵına juwapkershilik penen qatnas jasawı, nızam sheńberinde háreket etiwi kerek ekenligi atap ótildi.

Bunnan tısqarı, milliy armiyamız haqqında dálillenbegen hám jalǵan málimlemelerdi tarqatıw mámleketlik hám jámiyetlik qáwipsizlikke úlken qáwip salıwı, áskeriy turaqlılıqqa unamsız tásir kórsetiwi múmkin. Sol sebepli, málimleme tarqatıwǵa baylanıslı nızamsız háreketler Ózbekstan nızamshılıǵında jınayat sıpatında belgilengen.

Ilaj sońında qatnasıwshılar ózlerin qızıqtırǵan sorawlarına qánigelerden hár tárepleme juwap aldı.