KÓSHPELI QABÍLLAW: XALÍQTÍŃ MÚRÁJATLARÍ ITIBARDA

 

 

Nókis rayonı «Arbashı» APJ aymaǵında kóshpeli qabıllaw ótkerildi. Onda jınayat isleri boyınsha Nókis rayonı sudınıń baslıǵı G.Bisenova, puqaralıq isleri boyınsha Nókis rayonlararalıq sudınıń sudyası J.Baltabaeva hám Nókis rayonlararalıq ekonomikalıq sudınıń sudyası Z.Xasanova qatnastı.

 

Kóshpeli qabıllaw dawamında puqaralardıń sud-huqıq tarawına baylanıslı múrájatları tıńlanıp, olardı qıynap kiyatırǵan máseleler boyınsha huqıqıy túsinikler berildi.

 

Puqaralar ózlerin qızıqtırǵan sorawlarǵa tolıq juwap alıp, sheshim tabılmay atırǵan mashqalalar boyınsha ámeliy másláhátlerge iye boldı.

 

 

 

KONSTITUCIYA – HUQÍQ HÁM ÁDILLIKTIŃ BEKKEM TIYKARÍ

 

 

Ájiniyaz atındaǵı Nókis mámleketlik pedagogikalıq institutında Qaraqalpaqstan Respublikası Konstituciyası qabıl etilgeniniń 33 jıllıǵına baǵıshlanǵan saltanatlı ilaj bolıp ótti.

 

 

Ilajda Qaraqalpaqstan Respublikası Joqarǵı Keńesi Baslıǵınıń orınbasarı Radjapbay Nurazizov, Qaraqalpaqstan Respublikası sudınıń baslıǵı Kamal Tarixov, respublika prokurorınıń orınbasarı Tolqin Nurmetov, professor-oqıtıwshılar, student-jaslar hám ǵalaba xabar qurallarınıń wákilleri qatnastı.

 

Saltanatlı ilaj mámleketlik gimnlerdiń atqarılıwı menen baslandı.

 

 

Ilaj dawamında shıǵıp sóylegenler Qaraqalpaqstan Respublikası Konstituciyasınıń qabıl etiliwi tariyxı, onıń mámleketlik hám jámiyetlik turmıstaǵı áhmiyeti, insan huqıqları menen erkinliklerin támiyinlewdegi ornı haqqında sóz etti.

 

Atap ótilgenindey, Konstituciya – demokratiyalıq reformalardı ámelge asırıwdıń bekkem huqıqıy tiykarı, insan huqıqları menen mápleriniń isenimli kepili bolıp esaplanadı. Bas Nızamda «insan – jámiyet – mámleket» principi tiykarǵı etip belgilengen.

 

 

Sonday-aq, sońǵı jılları mámleketimizde nızam ústinligin támiyinlew, puqaralardıń huqıqları menen máplerin qorǵaw, bilimlendiriw tarawın rawajlandırıw baǵdarında ámelge asırılıp atırǵan jumıslar ayrıqsha atap ótildi.

 

Ilaj sheńberinde bayanatlar tıńlanıp, jaslardıń sanasında huqıqıy mádeniyattı arttırıw, Konstituciya normalarına húrmet ruwxın bekkemlew áhmiyetli wazıypa ekeni atap ótildi.

 

Saltanatlı ilaj mádeniy baǵdarlama menen juwmaqlandı.

 

 

 

KIMGE QANDAY IMKANIYAT? MIYNETTE TEŃLIK MÁSELESI

 

 

Mámleketimiz ǵárezsizlikke eriskennen soń ámelge asırılıp atırǵan keń kólemli huqıqıy reformalar nátiyjesinde jámiyette bazar ekonomikası talaplarına say jańa huqıqıy pikirlew qáliplespekte. Bul ózgerisler nızamshılıq sistemasında da óz kórinisin tawıp, ásirese, miynet qatnasıqların tártipke salıw tarawında zamanagóy principler qarar tappaqta.

 

Sonıń ishinde, jańa redakciyadaǵı Miynet kodeksiniń qabıl etiliwi hám miynetke baylanıslı basqa da nızam hújjetleriniń jetilistiriliwi nátiyjesinde bul tarawda insan huqıqları menen máplerin ústin qoyatuǵın jańa huqıqıy qatnaslar qáliplesti.

 

Miynet huqıqı huqıq sistemasında áhmiyetli orın iyeleydi. Ol miynet bazarında júzege keletuģın jámiyetlik qatnasıqlardı, atap aytqanda, jallanba miynetten paydalanıw hám oni shólkemlestiriw procesin huqıqıy jaqtan tártipke saladı.

 

Ózbekstan Respublikası Konstituciyasınıń 42-statyasına muwapıq, hár bir insan múnásip miynet etiw, kásip hám jumıs túrin erkin tańlaw, qáwipsiz hám gigienalıq talaplarǵa juwap beretuǵın sharayatlarda islew, kemsitiwlersiz ádalatlı miynet haqı alıw hám jumıssızlıqtan nızam tiykarında qorǵalıw huqıqına iye.

 

Miynetke haqı tólewdiń eń kem muǵdarı insannıń múnásip turmıs dárejesin támiyinlew maqsetinde belgilenedi. Sonıń menen birge, hámiledarlıǵı yamasa balası barlıǵı sebepli hayal-qızlardı jumısqa qabıl etiwden bas tartıw, olardı jumıstan bosatıw yamasa miynet haqısın azaytıw nızam menen qadaǵan etiledi.

 

Miynet kodeksiniń 4-statyasına bola, hár kim miynet huqıqların ámelge asırıw hám qorǵawda teń imkaniyatlarǵa iye. Miynet hám bántlik tarawında hár qanday kemsitiw qatań qadaǵan etiledi.

 

Sonıń ishinde, jınısı, jası, rasası, milleti, tili, sociallıq kelip shıǵıwı, múlk jaǵdayı, lawazım dárejesi, jasaw ornı, dinge múnásibeti, isenimi yamasa basqa da jeke belgilerge qarap tikkeley yamasa tikkeley emes sheklewler ornatıw yamasa jeńillikler beriw kemsitiw dep bahalanadı.

 

Biraq ayırım jaǵdaylarda, miynettiń ózgesheligi yamasa ayırım kategoriyadaǵı shaxslardıń sociallıq qorǵawǵa mútájligi esapqa alınıp, nızam sheńberinde belgilengen ayırmashılıqlar kemsitiw esaplanbaydı. Máselen, jas óspirimler, mayıplıǵı bolǵan shaxslar, hámiledar hayallar yamasa shańaraqlıq wazıypalardı atqarıp atırǵan shaxslarǵa qosımsha kepillikler beriliwi usılardıń qatarına kiredi.

 

Ózin miynet tarawında kemsitilgen dep esaplaǵan shaxs belgilengen tártipte shaǵım etiw, sonıń ishinde, sudqa múrájat etiw, jetkerilgen materiallıq hám ruwxıy zıyandı qaplap beriw huqıqına iye.

 

Miynet etiw huqıqı insannıń tiykarǵı huqıqlarınan biri bolıp, onıń qorǵalıwı mámleket tárepinen kepillenedi. Atap aytqanda, sud arqalı huqıqlardı qorǵaw imkaniyatı úlken áhmiyetke iye. Sud qararı tiykarında jumısqa tiklengen xızmetkerdiń buzılǵan huqıqları tolıq tiklenedi hám májbúriy jumıs islemegen dáwiri ushın haqı tólenedi.

 

Puqaralardıń miynet etiw huqıqın buzǵan lawazımlı shaxslar nızamshılıqqa muwapıq intizamiy, hákimshilik, materiallıq, ayırım jaǵdaylarda bolsa jınayıy juwapkershilikke tartıladı.

 

Sonday-aq, «Xalıqtı jumıs penen támiyinlew haqqında»ǵı nızamǵa muwapıq, puqaralardıń jumıssızlıqtan qorǵalıw huqıqı kepillengen.

 

Ulıwma alǵanda, miynetke baylanıslı nızam hújjetleri xızmetkerler hám jumıs beriwshilerdiń máplerin teń salmaqlı támiyinlew, ádil hám qáwipsiz miynet sharayatların jaratıw, miynet ónimdarlıǵın arttırıw jáne xalıqtıń turmıs dárejesin jaqsılawǵa xızmet etedi.

 

 

Saodat KAIPNAZAROVA,

Qaraqalpaqstan Respublikası sudınıń sudyası

JAZADAN DÚZELIWGE: KÓSHPELI SUDTA INSAN TAǴDIRINE BAYLANÍSLÍ QARARLAR

Ámiwdárya rayonı «Beruniy» mákan puqaralar jıyını imaratında jınayat isleri boyınsha Ámiwdárya rayonı sudınıń baslıǵı Jasurbek Baltabaevtıń basshılıǵında gezektegi ashıq kóshpeli sud májilisi bolıp ótti.

Májilis dawamında Ózbekstan Respublikası Jınayat kodeksiniń 73-statyasına muwapıq jazanı ótewden múddetinen aldın shártli azat etiwge baylanıslı isler kórip shıǵıldı. Sud tárepinen jazanı ótew dawamında ózin unamlı tárepten kórsetken, nızam talaplarına ámel etken hám dúzeliw jolına ótken 13 sudlanıwshıǵa jazanıń ótelmey qalǵan bóleginen múddetinen aldın shártli azat etiw haqqında uyǵarıw shıǵarıldı.

Sonıń menen birge, sudlanıwshılarǵa nızam ústinligi hám juwapkershilik máseleleri boyınsha túsinikler de berildi. Atap aytqanda, shártli azat etilgen shaxslar tárepinen jańa jınayat islengen jaǵdayda, nızamshılıqta belgilengen tártipte jaza awırlastırılatuǵını ayrıqsha atap ótildi.

Ilaj qatnasıwshılarına Ózbekstan Respublikası Prezidentiniń 2026-jıl 3-marttaǵı «Hayal-qızlar hám balalar huqıqlarınıń qorǵalıwın kúsheytiw jáne olarǵa bolǵan basım hám zorlıq jaǵdaylarınıń aldın alıw boyınsha qosımsha shólkemlestiriwshilik-huqıqıy ilajlar haqqında»ǵı Pármanınıń mazmun-mánisi keń hám hár tárepleme túsindirildi.

Bul párman sheńberinde hayal-qızlar hám balalardı hár qanday basım hám zorlıqtan qorǵaw, olardıń huqıqları menen máplerin támiyinlew, shańaraqta salamat ortalıqtı qáliplestiriwge qaratılǵan anıq mexanizmler belgilep berilgen. Sonday-aq, zorlıq jaǵdayların erte anıqlaw, olardıń aldın alıw hám jábirleniwshilerdi sociallıq qollap-quwatlaw sistemasın bunnan bılay da jetilistiriwge ayrıqsha itibar qaratılǵanı atap ótildi.

Pármanda mámleketlik uyımlar hám jámiyetlik institutlardıń óz-ara birge islesiwin kúsheytiw, profilaktika jumısların sistemalı shólkemlestiriw hám hár bir jaǵdayǵa mawasasız múnásibetti qáliplestiriw tiykarǵı wazıypa sıpatında belgilengen.

Bul hújjet mámleketimizde sociallıq ádillikti qarar taptırıw, shańaraq ortalıǵın salamatlandırıw hám jámiyettiń eń qorǵawǵa mútáj qatlamları bolǵan hayal-qızlar hám balalardıń huqıqların isenimli támiyinlew jolındaǵı áhmiyetli hám strategiyalıq qádem sıpatında bahalandı.

Ótkerilgen kóshpeli sud májilisi hám huqıqıy úgit-násiyatlaw ilajı xalıq arasında huqıqıy sana-sezim hám mádeniyattı arttırıw, sonday-aq, jınayatshılıqtıń aldın alıwda úlken áhmiyetke iye boldı.

JOL HÁREKETI QÁWIPSIZLIGI – HÁR BIR INSAN ÓMIRI MENEN BAYLANÍSLÍ MÁSELE

 

Ámeliyat sonı kórsetpekte, bul túrdegi jınayatlar tiykarınan transport basqarıwshılardıń biypárwalıǵı, tezlikke ámel etpew, qaǵıydalardı mensinbew hám juwapkershiliksizligi aqıbetinde júz bermekte.

 

Hár bir qaǵıydabuzarlıq artında insan táǵdiri turǵanın umıtpaw kerek. Sonlıqtan, jol háreketi qáwipsizligin támiyinlew, bárinen burın, hár bir puqaranıń huqıqıy sawatlılıǵı hám jeke juwapkershiligine baylanıslı.

 

Nókis rayonı «Samanbay» APJ aymaǵında jınayat isleri boyınsha Nókis rayonı sudınıń baslıǵı G.Bisenova tárepinen aymaq turǵınları menen ushırasıw ótkerildi.

 

Ushırasıw dawamında transport quralların basqarıw hám olardan paydalanıw qáwipsizligi qaǵıydaların buzıw menen baylanıslı jınayat isleri boyınsha sud ámeliyatı tallandı.

 

Tallawlarǵa bola, 2025-jıl dawamında sud is júritiwinde 9 shaxsqa qarata 9 jınayat isi kelip túsken. Sonnan 2 shaxsqa ayıplaw húkimi shıǵarılǵan, qalǵan 7 is bolsa táreplerdiń óz-ara jarasıwı tiykarında saplastırılǵan.

 

Ayıplaw húkimleri boyınsha 2 shaxsqa belgili bir huqıqtan ayırıw hám  azatlıqtı sheklew jazaları tayınlanǵan.

 

Usı kózqarastan, jol háreketi qáwipsizligin támiyinlew tek ǵana qadaǵalaw yamasa jazalaw menen emes, al hár bir aydawshı hám puqaranıń huqıqıy sawatlılıǵı, tártibi hám jeke juwapkershiligin arttırıw arqalı támiyinlenedi. Sebebi, nızamǵa húrmet hám ómirge izzet – qáwipsiz jámiyettiń eń bekkem tiykarı bolıp esaplanadı.

 

Ilaj sońında puqaralar ózlerin qızıqtırǵan sorawlarǵa juwaplar aldı.

SUD SISTEMASÍNDA INTERAKTIV XÍZMETLER: ASHÍQLÍQ HÁM ÁDILLIKKE QARAY ÁHMIYETLI QÁDEM

 

 

Búgingi kúnde mámleketimizde ámelge asırılıp atırǵan sud-huquq reformalarınıń orayında insan qádiri hám onıń huquqların qorǵaw máselesi turıptı. Bul boyınsha sud iskerligin sanlastırıw, tarawǵa zamanagóy málimleme texnologiyaların engiziw eń baslı baǵdarlardıń birine aylandı. Mámleketimiz basshısınıń tiyisli Párman hám qararları orınlanıwın támiyinlew maqsetinde, sud sistemasında artıqsha qaǵazbazlıqtan waz keshilip, tolıq elektron is júrgiziwge ótilmekte. Jańalanǵan protsessual kodeksler sud májilislerin aralıqtan turıp, videokonferensbaylanıs rejiminde ótkeriwge huquqıy jol ashıp berdi. Bul tek ǵana puqaralardıń waqtın tejep qoymastan, bálki artıqsha áweregershiliklerdiń aldın aladı.

 

 

Ózbekstan Respublikası Joqarǵı sudı tárepinen iske túsirilgen my.sud.uz birden-bir interaktiv xizmetler portalı puqaralarǵa keń imkaniyatlar jaratpaqta:

 

Endilikde elektron múrájat, yaǵnıy dаwa arzaları hám shaǵımlardı úyden shıqpastan, onlayn jiberiw imkaniyatı bar. Sonday-aq, Mámleketlik bajılardı elektron tólew sistemaları arqalı tólew hám kvitansiyalardı sistemada biriktiriw jolǵa qoyılǵan. Aralıqtan baqlaw (monitoring), yaǵnıy hár bir múrájattıń kórip shıǵılıw basqıshı, tayınlanǵan sud májilisiniń waqtı hám ornı haqqındaǵı maǵlıwmatlardı real waqıt rejiminde gúzetip barıw múmkin.

 

 

Sudlarda is júrgiziwdiń «Adolat» málimleme sistemaları kompleksine ótkeriliwi insan faktorın kemeytiw hám korruptsiya qáwpini saplastırıwda úlken áhmiyetke iye bolmaqta. Islerdiń sudyalar ortasında insan qatnasısız, avtomatikalıq túrde bólistiriliwi — bul ádillik hám biytárepliktıń tiykarǵı ólshemi esaplanadı. Sistema kelip túsken islerdi sudyalar ortasında olardıń is kólemi hám qánigelesiwin esapqa alǵan halda avtomatikalıq túrde bólistiredi. Bul bolsa korruptsiya qáwpini saplastırıwdıń eń nátiyjeli quralı. Sistema arqalı puqaralar óz arzalarınıń jaǵdayın gúzetip, sud qararların elektron formatta alıwları múmkin. Sonday-aq, sud májilisleriniń audio hám video jazıp alınıwı qatnasıvshılardıń huquqları qorǵalıwına hám sud májilisi bayannamalarınıń haqıyqıylıǵına xızmet etedi.

 

 

Juwmaqlap aytqanda, sudlardaǵı interaktiv xizmetler puqaralardıń ádil sudlawǵa bolǵan isenimin bekkemlewge qaratılǵan. Sanlastırıw protsessleri sud sistemasın jáne de ashıq, ayqın hám xalıqqa jaqın bolıwın támiyinleydi. Sebebi, ádillik tez hám hámme ushın ashıq bolıwı shárt.

 

 

Gúlzada BERDIEVA,

Nókis rayonlararalıq hákimshilik sudınıń sudya járdemshisi

 

ATA-ANALÍQ HUQÍQÍNAN AYÍRÍW HÁM TIKLEW SHÁRTLERI

Balalardıń huqıqları menen nızamlı máplerin, sonıń ishinde, shańaraqlıq-huqıqıy tarawda qorǵaw dárejesin arttırıw mámleketimiz siyasatınıń tiykarǵı baǵdarlarınan biri bolıp esaplanadı. Házirgi waqıtta mámleketlik shańaraq siyasatı jámiyet turmısında júz berip atırǵan obektiv ózgerisler tásirinde qáliplespekte. Sonlıqtan, respublikamız kóleminde shańaraqlardı qollap-quwatlaw hám sociallıq mashqalalardıń sebeplerin saplastırıwǵa qaratılǵan maqsetli ilajlar ámelge asırılmaqta.

Tilekke qarsı, ayırım shańaraqlarda ata-analar qıyın turmıslıq jaǵday sebepli perzentlerine zárúr ǵamxorlıq kórsete almaydı. Bul, sonıń ishinde, balalarǵa fizikalıq hám ruwxıy zorlıq, sonday-aq, múlk huqıqlarınıń buzılıwı da baqlanadı. Tiykarǵı sebepler qatarında kámbaǵallıq, alkogolizm, náshebentlik, ata-ana minnetlemelerine juwapkershiliksiz múnásibet hám shańaraqlıq jáne ádep-ikramlılıq qádiriyatlarınıń tómen dárejesi kórsetiledi. Bul jaǵdaylar shańaraqlıq qatnasıqlardıń turaqsızlıǵına hám sociallıq mashqalalardıń kúsheyiwine alıp keledi.

 

Ata-analıq huqıqınan ayırıw – bul ata-analardıń perzentlerine ayıplı huqıqbuzarlıq islegen jaǵdayları ushın qollanılatuǵın aqırǵı qatań sankciya bolıp esaplanadı. Nızamǵa bola, ata-analıq huqıqınan ayırıw tek ǵana sud qararı menen ámelge asırıladı hám bul balanıń máplerin qorǵaw maqsetinde qollanıladı.

Ámelde, ata-analıq huqıqınan ayırıw tek tómendegi jaǵdaylarda ǵana múmkin:

Ata-analıq minnetlemelerin orınlawdan bas tartıw, sonıń ishinde, aliment tólewden bas tartıw;

Balanı emlew, tárbiyalaw yamasa sociallıq qorǵaw mákemelerinen alıwdan óz erki menen bas tartıw;

Ata-analıq huqıqın paydalanıw hám balalarǵa miyrimsiz qatnasta bolıw;

Turaqlı alkogol ónimlerin ishiwshilik yaki náshebentlikke beyimlilik;

Balanıń yamasa shańaraq aǵzalarınıń ómiri hám densawlıǵına qarsı qastan jınayat islew.

 

Ata-ananıń huqıqın tiklew múmkin bolıp, bul tek ǵana olardıń minez-qulqın hám bala tárbiyasına múnásibetin ózgertken jaǵdayda hám sud qararı tiykarında ámelge asırıladı. 10 jasqa tolǵan balalardıń razılıǵı ata-analıq huqıqın tiklewde tiykarǵı shárt bolıp esaplanadı.

Solay etip, ata-analıq huqıqınan ayırıw institutları tek ǵana juwapkershilik ilajı sıpatında emes, al balanıń huqıqların qorǵaw hám shańaraqta tárbiyalıq ortalıqtı saqlaw quralı sıpatında da nızamshılıqta óz ornına iye. Bul processte tiykarǵı maqset – balanıń nızamlı máplerin támiyinlew hám onıń keleshegin qorǵaw bolıp esaplanadı.

Saodat KAIPNAZAROVA, 

Qaraqalpaqstan Respublikası sudınıń sudyası

ATA-ANA QADAǴALAWÍSÍZ QALÍP ATÍRǴAN BALALAR: HUQÍQÍY JUWAPKERSHILIK HÁM QÁWIPSIZLIK MÁSELESI

Búgingi kúnde ayırım ata-analardıń bántligi sebepli balalar qadaǵalawsız qalıp atırǵan jaǵdaylar ushırasıp turadı. Geyde balalar qońsılarǵa yamasa tuwısqanlarǵa tapsırıladı, ayırım jaǵdaylarda bolsa olar ulıwma qadaǵalawsız qalıp, kóshe, bazar, transport quralları yamasa basqa da jámiyetlik orınlarda jalǵız júriwge májbúr boladı. Sırtqı kóriniste ápiwayı bolıp kóringen bunday jaǵdaylar tiykarında balanıń ómiri hám densawlıǵı ushın úlken qáwip tuwdırıwı múmkin.

Ámeliyat sonı kórsetedi, erjetpegenler qatnasıwındaǵı kóplegen huqıqbuzarlıqlar, jol-transport hádiyseleri hám hár qıylı kewilsiz hádiyseler kóbinese áyne ata-ana qadaǵalawınıń jetispewshiligi menen baylanıslı. Kishi jastaǵı balanıń kóshede jalǵız júriwi, biytanıs shaxslar menen baylanısıwı yamasa transport qatnawı tıǵız bolǵan orınlarda háreketleniwi onıń ómiri ushın tikkeley qáwip tuwdıradı.

 

Ózbekstan Respublikası Shańaraq kodeksiniń 73-statyasına bola, balanı tárbiyalaw, onıń qáwipsizligin támiyinlew hám hár tárepleme rawajlanıwı ushın ǵamxorlıq etiw ata-ananıń tiykarǵı minneti esaplanadı. Bul minnetlemeni zárúr dárejede orınlamaw hár qıylı huqıqıy aqıbetlerge alıp keliwi múmkin.

Sonday-aq, Ózbekstan Respublikası Hákimshilik juwapkershilik haqqındaǵı kodekstiń 47-statyasında ata-analar yamasa olardıń ornın basıwshı shaxslar tárepinen erjetpegen balalardı tárbiyalaw hám olarǵa bilim beriw baǵdarındaǵı minnetlemelerdi orınlamaǵanı ushın hákimshilik juwapkershilik belgilengen. Bunday jaǵdaylar júz bergen jaǵdayda járiyma qollanılıwı, qaytadan júz bergen jaǵdayda bolsa juwapkershilik jáne de kúsheytiliwi múmkin.

 

Usı kodekstiń 47¹  hám 47²-statyalarında bolsa ata-ana qaramaǵınan ayırılǵan balalar haqqındaǵı maǵlıwmatlardı tiyisli uyımlarǵa óz waqtında jetkermegenlik yamasa bunday balalardı jaylastırıw procesinde nızam hújjetleri talapların buzǵanı ushın da hákimshilik juwapkershilik názerde tutılǵan. Bul normalar tek ata-analar emes, al máhálle belsendileri, bilimlendiriw mákemeleriniń basshıları hám balalar menen isleytuǵın basqa da juwapker shaxslarǵa da tiyisli.

Sonlıqtan, jas óspirimlerdiń qáwipsizligin támiyinlew máselesine ata-analar ayrıqsha juwapkershilik penen qatnas jasawı zárúr. Balanıń jası hám jetikligin esapqa alǵan halda onı qadaǵalawsız qaldırmaw, ásirese kishi jastaǵı balalardıń kóshede jalǵız júriwine jol qoymaw áhmiyetli.

 

Bunnan tısqarı, máhálle, mektep hám jámiyetshiliktiń birge islesiwin kúsheytiw de úlken áhmiyetke iye. Kóshede yamasa jámiyetlik orınlarda qadaǵalawsız qalǵan balalardı kórgen puqaralar tiyisli shólkemlerge xabar beriw arqalı olardıń qáwipsizligin támiyinlewge óz úlesin qosıwı múmkin.

Juwmaqlap aytqanda, balalardıń qáwipsizligin támiyinlew – tek ata-analardıń emes, al pútkil jámiyettiń áhmiyetli wazıypası bolıp esaplanadı. Nızamlarda belgilengen talap hám minnetlemelerge ámel etiw arqalı biz balalarımızdıń salamat, qáwipsiz hám turaqlı keleshegin támiyinlewimiz múmkin.

 

Zuxra AYAPOVA, 

Jınayat isleri boyınsha Bozataw rayonı sudınıń baslıǵı

ÁDALAT JOLÍNDA JAZÍLǴAN 75 JÍLLÍQ IBRAT

 

Ómirler bar – bir jasaǵanday. Ómirler bar – máńgi jasaytuǵın. Sonday ómir iyeleri bar, olardıń ómir jolı tek ǵana jeke táǵdir emes, al bir dáwirdiń ruwxıy kelbetine aylanadı. Mine, usınday insanlardan biri – «Qaraqalpaqstanda xızmet kórsetken yurist,» «Do’stlik» ordeni hám «Sodiq xizmatlari uchun» medalınıń iyesi, sud nuraniyi Paraxat Aytniyazov bıyıl 75 jasın qarsı aldı.

 

 

Nókis qalasında ótkerilgen saltanatlı ánjuman tek ǵana yubiley emes, al pútkil ómirlik sadıqlıq, erk-ıqrar hám ádillikke baǵıshlanǵan ómirdiń tán alınıwı sıpatında ótti. Ilajda Paraxat Aytniyazovtıń kásiplesleri, shákirtleri, keń jámiyetshilik wákilleri jıynaldı. Bul ortalıqta tek ǵana qutlıqlawlar emes, shın kewilden izzet, ustazǵa bolǵan sheksiz húrmet húkim súrdi.

 

 

Ánjumanda Ózbekstan Sudyalar associaciyasınıń baslıǵı, Ózbekstanda xızmet kórsetken yurist Ubaydulla Mingboevtıń bayanatı oqıp esittirildi. Bayanatta ol Paraxat Aytniyazovtıń ómir jolın «tosınnan emes, al anıq maqset, bekkem erk-ıqrar hám ádillikke bolǵan tereń isenim tiykarında qurılǵan ibratlı jol» dep sıpatladı.

 

 

 

Haqıyqatında da, yubilyardıń miynet jolı huqıqtanıw tarawında óz aldına ayrıqsha betlerdi quraydı. Ol Nókis qalası sudınıń sudyasınan baslap Qońırat rayonı sudınıń baslıǵı, Qaraqalpaqstan Respublikası Ádillik ministriniń orınbasarı, burınǵı awqam dáwirinde SSSR Ádillik ministrliginiń aǵa másláhátshisi sıyaqlı juwapker lawazımlarda isledi. Ǵárezsizliktiń dáslepki jıllarında bolsa nızamshılıq hám huqıq qorǵaw komitetine basshılıq etip, jańa mámleketshilik tiykarın bekkemlewge múnásip úles qostı.

 

 

Keyin ala oǵan isenim bildirilip, Qaraqalpaqstan Respublikası Joqarǵı sudınıń baslıǵı lawazımı tapsırıldı. Bul jerde on bes jıl dawamında ádil sudlawdı támiyinlew, nızam ústinligin qarar taptırıw, insan huqıqları menen erkinliklerin qorǵaw jolında sabırlılıq hám batıllıq penen miynet etti.

 

 

Paraxat Aytniyazov tek ǵana basshı emes, al ustaz sıpatında da júzlegen jas yuristlerge de haqıyqıy ómir, tájriybe mektebi boldı. Búgin onıń shákirtleri túrli juwapker lawazımlarda ádillik dástúrlerin dawam ettirmekte. Bul – ustaz miynetiniń eń úlken nátiyjesi.

 

 

Ilajda Ózbekstan Respublikası Joqarǵı sudınıń baslıǵı B.Islamovtıń qutlıqlawı da oqıp esittirildi. Yubilyardıń jámiyetlik rawajlanıwǵa qosqan úlesi, joqarı adamgershilik pazıyletleri ayrıqsha atap ótildi.

 

 

 

Qaraqalpaqstan haqqında sóz bolǵanda el qálbinde qalǵan ullı atlar eske alındı: Ibrayım Yusupov, Musa Erniyazov, Qallibek Kamalov. Áne, usınday el ardaqlaǵan insanlar qatarında Paraxat Aytniyazovtıń atı da múnásip orın iyeleytuǵını ayrıqsha maqtanısh penen atap ótildi.

 

 

Búgin ol elege shekem belsendi – Qaraqalpaqstan Respublikası Konstituciyalıq baqlaw komitetiniń baslıǵı sıpatında jumıs alıp barmaqta. Bul isenim – onıń jıllar dawamında arttırǵan tájiriybesi hám joqarı abırayınıń ayqın dálili.

 

 

Saltanat juwmaǵında ustazdıń ómir jolı ibrat sıpatında tilge alındı. Ol haqqında «Bul adam shınarday – tamırları tereń, sayası keń» dep táriyp berildi.

 

Haqıyqatında da, ayırım insanlar bar, olardıń ómiri jıllar menen emes, jaqsı adamgershilik pazıyletleri menen ólshenedi. Paraxat Aytniyazov áne usınday máńgi jasaytuǵın ómir iyelerinen desek asıra aytqan bolmaymız.

 

 

75 jas – bul tek ǵana bir sáne emes, al ádillikke baǵıshlanǵan ómirdiń jáne bir nurlı mánzili. Tamırları tereń, sayası keń shınarday bul ómir jolı ele kóplerge pana, onıń bay tájiriybesi bolsa jas huqıqtanıwshılar ushın jol kórsetiwshi jolshı juldız bolıp xızmet etedi. Sebebi haqıyqıy ustazdıń ómiri jıllar menen emes, tárbiyalaǵan shákirtleri, qaldırǵan dástúrleri hám jámiyette qaldırǵan izi menen ólshenedi. Paraxat Aytniyazov mine usınday insanlardan – tek ǵana ádillikke xızmet etken ǵayratker emes, al pútin bir huqıqtanıw mektebin jaratqan ustaz sıpatında el húrmetinde aziyz hám qádirli.

 

KORRUPCIYAǴA QARSÍ GÚRESIWDE «AYRÍQSHA JAǴDAY»

 

 

Korrupciya – paraxorlıq, tanıs-bilislik hám lawazımnan paydalanıw arqalı jeke máp kóriw jaǵdayları bolıp, Ol tek ǵana mámleket rawajlanıwına keri tásir etip qoymastan, al insan huqıqlarına, jámiyette ádillik hám isenim ortalıǵına da ayrıqsha zıyan jetkeredi.

 

Korrupciyaǵa qarsı gúresiw tarawında jaratılǵan huqıqıy tiykarlar hám ámelge asırılıp atırǵan reformalar mámleket hám jámiyettiń turaqlı rawajlanıwına xızmet etip atır, atap aytqanda, 2025-jıl 26-dekabr kúni Ózbekstan Respublikası Prezidenti tárepinen Oliy májlis hám xalqımızǵa jollaǵan Murájatnamada ayrıqsha atap ótilgen mámlekettiń rawajlanıwına tosqınlıq etetuǵın qatań qáwip, yaǵnıy korrupciya illetine qarsı 2026-jılı járiyalanǵan «ayrıqsha jaǵday»dı mámleketimizde korrupciyaǵa qarsı gúresiwdiń jańa sisteması sıpatında túsiniw orınlı boladı.

 

Ózbekstan Respublikası Prezidenti Shavkat Mirziyoev Murojaatnamada mámlekettiń hár bir sum qarjısı, resursi boyınsha jeke juwapkershilik kúsheytiletuǵını, qalaberdi, «ayrıqsha jaǵday» jılında «lawazım, ataǵım bar, maǵan hesh kim tiymeydi,» degenler qátelesedi. Nızam aldında hámme teń! Ishki isler, prokuratura, salıq, bajıxana, qarjı, bank, iri mámleketlik kompaniyalar, ministrlikler hám hákimlikler, bir sóz benen aytqanda, birde-bir uyım hám shólkem qadaǵalawdan shette qalmaydı. Komplaens xızmetiniń jumısına tosqınlıq etkenler – korrupciyaǵa sherik dep bahalanadı hám juwapkershilik soǵan jarasa boladı.» dep atap ótti.

 

Korrupciyaǵa qarsı komplaens qadaǵalawı – mámleketlik hám xojalıq basqarıw uyımları, xojalıq júrgiziwshi subektlerdiń jumısın korrupciyaǵa qarsı gúresiw tarawındaǵı xalıqaralıq standartlar, nızam hám basqa da normativlik huqıqıy hújjetlerge muwapıq shólkemlestiriwshi, korrupciya qáwip-qáterleri, mápler soqlıǵısıwın óz waqtında anıqlaw hám saplastırıw, nızam buzılıwı hám korrupciyaǵa baylanıslı huqıqbuzarlıqlar haqqında xabar beriwdi ózinde jámlegen profilaktikalıq sistema bolıp esaplanadı.

 

Hár bir sistemada óz jumısın hadal islemeytuǵın shaxslardı anıqlaw, sonday-aq, byudjet qarjıları talan-taraj etiliwi hám lawazımınan paydalanıw jaǵdaylarınıń aldın alıw boyınsha tásirsheń qadaǵalaw ornatıw arqalı «ayrıqsha jaǵday» járiyalanıwı múnásibeti menen búgin barlıq uyımlarda komplaens hám korrupciyaǵa qarsı ishki qadaǵalawǵa juwapker orınbasar lawazımı engizilmekte hámde Prezident aldında esap beriw tártibi májbúriy etip belgileniwi arqalı Esap palatasınıń wákili jumısınıń jolǵa qoyılatuǵını belgilendi.

 

2026-jıl «ayrıqsha jaǵday»da mámleket hám jámiyettiń dushpanı bolǵan korrupciya illetine qarsı gúresiw bul tek ǵana mámleket basshısı yamasa huqıq qorǵaw uyımlarınıń jumısı bolıp qalmawı kerek, bul jumıs pútkil jámiyet aǵzalarınıń, keleshegine biypárwa bolmaǵan hár bir puqaranıń kúndelikli wazıypasına aylanıwı kerek.

 

Barlıq uyımlarda komplaens hám korrupciyaǵa qarsı ishki qadaǵalaw sisteması korrupciya qáwip-qáterlerin óz waqtında anıqlaw hám shek qoyıw, olardıń aqıbetlerin, olarǵa imkaniyat beretuǵın sebepler menen sharayatlardı saplastırıw jáne olardı minimal dárejege túsiriwge xızmet etedi.

 

Sárbinaz ABDIKARIMOVA, 

Qaraqalpaqstan Respublikası hákimshilik sudınıń sudya aǵa járdemshisi

Skip to content