SUD ÁMELIYATÍ HÁM TERGEW SAPASÍ: NÁTIYJELILIKKE BAǴDARLANǴAN SÁWBETLESIW

SUD ÁMELIYATÍ HÁM TERGEW SAPASÍ: NÁTIYJELILIKKE BAǴDARLANǴAN SÁWBETLESIW

Qaraqalpaqstan Respublikası prokuraturası hám Qaraqalpaqstan Respublikası sudı tárepinen tastıyıqlanǵan reje-keste tiykarında sudyalar hám prokuratura xızmetkerleriniń bilim hám tájriybesin arttırıw, kásiplik kónlikpelerin bekkemlewge qaratılǵan oqıw-seminarları turaqlı túrde shólkemlestirilmekte.

Bul ilajdıń tiykarǵı maqseti – tergewdiń sapasın hám nátiyjeliligin bunnan bılay da arttırıw, tergew hám sud processlerinde nızam normaların durıs hám birdey qollanıwdı támiyinlew, sol arqalı puqaralardıń huqıqları menen nızamlı máplerin isenimli qorǵawdan ibarat. Sonday-aq, ámeldegi nızamshılıqqa kirgizilip atırǵan ózgerisler hám qosımshalardıń mazmun-mánisin huqıq qorǵaw uyımlarınıń xızmetkerlerine hár tárepleme jetkeriw, huqıqbuzarlıqlardıń aldın alıw tiykarǵı wazıypalar sıpatında belgilengen.

Qaraqalpaqstan Respublikası prokuraturasında ótkerilgen náwbettegi seminar jınayat isleri boyınsha sudlarda hákimshilik huqıqbuzarlıqlarǵa baylanıslı isler boyınsha qáliplesken sud ámeliyatı hám islerdi kórip shıǵıwda itibar qaratılıwı zárúr bolǵan áhmiyetli táreplerge baǵıshlandı.

Ilajda sud ámeliyatındaǵı áhmiyetli máseleler – nızam normaların izbe-iz hám birdey qollanıw, dálillerdi qalıs bahalaw, huqıqbuzarlıq quramın durıs kvalifikaciyalaw sıyaqlı tárepler hár tárepleme dodalandı. Sol arqalı jámiyetlik tártipti támiyinlew hám puqaralardıń huqıqların isenimli qorǵawda sudlardıń juwapkershiligi hám ornı jáne bir márte atap ótildi.

Seminarǵa Nókis qalası sudınıń tergew sudyası D.Srajatdinov hám Moynaq rayonı sudınıń tergew sudyası B.Dosımbetov qatnasıp, ámeliyatta ushırasıp atırǵan ayırım mashqalalı jaǵdaylar boyınsha pikir alıstı. Atap aytqanda, Ózbekstan Respublikasınıń Hákimshilik juwapkershilik haqqındaǵı kodeksinde názerde tutılǵan 59²-statya (shańaraqlıq, yaǵnıy turmıslıq zorlıq), 60-statya (tábiyǵıy resurslarǵa iyelik etiw huqıqın buzıw), 61-statya (az muǵdarda talan-taraj etiw), 131-statya (transport quralların más halda basqarıw) larına baylanıslı isler boyınsha qáliplesken sud ámeliyatı tallandı. Anıq mısallar tiykarında huqıqıy jantasıwlar kórip shıǵılıp, birden-bir sud ámeliyatın qáliplestiriw máseleleri dodalandı.

Ilaj juwmaǵında bunday oqıw-seminarlar nızam ústinligin támiyinlew hám ádil sudlawdıń sapasın arttırıwda úlken áhmiyetke iye ekeni ayrıqsha atap ótildi.

KORRUPCIYAǴA QARSÍ GÚRES: HUQÍQÍY MÁMLEKETTIŃ BEKKEM TIYKARÍ

Korrupciya huqıqıy mámleket hám puqaralıq jámiyetin qurıw jolındaǵı eń úlken qáwiplerden biri bolıp esaplanadı. Ol mámleketlik hákimiyat uyımları jumısınıń nátiyjeliligine zıyan jetkeredi, nızam ústinligi principin ázziletedi hám puqaralardıń huqıqları menen erkinliklerin ámelge asırıwǵa unamsız tásir kórsetedi. Sonlıqtan korrupciyanıń huqıqıy tábiyatın tereń úyreniw, onıń kelip shıǵıw faktorların tallaw hám oǵan qarsı gúresiwdiń nátiyjeli nızamlı mexanizmlerin jetilistiriw búgingi kúnniń áhmiyetli wazıypalarınan biri.

Ózbekstan Respublikasınıń «Korrupciyaǵa qarsı gúresiw haqqında»ǵı Nızamına muwapıq, korrupciya – shaxstıń óz xızmet lawazımınan jeke yamasa basqa shaxslar mápi jolında nızamǵa qayshı túrde paydalanıwı, sonday-aq, bunday paydalanıw ushın nızamsız payda alıwı yamasa usınıwı bolıp tabıladı. Ol para alıw hám beriw, xızmet wákilliginen paydalanıw, lawazım qálbekiligi, mápler soqlıǵısıwı sıyaqlı túrli kórinislerde kórinedi. Korrupciyalıq huqıqbuzarlıqlardıń huqıqıy sıpatlaması Jınayat kodeksi, Hákimshilik juwapkershilik haqqındaǵı kodeks hám basqa tarawlıq nızam hújjetlerinde bekkemlengen.

Jınayat-huqıqıy sharalar korrupciyaǵa qarsı gúresiwdiń tiykarǵı mexanizmlerinen biri bolıp esaplanadı. Jınayat kodeksinde para alıw, para beriw, dáldalshılıq etiw, lawazım wákilliginen paydalanıw sıyaqlı qılmıslar ushın qatań juwapkershilik belgilengen. Jazanıń sózsizligi principi korrupciyalıq jınayatlardıń aldın alıwda úlken áhmiyetke iye. Biraq tek ǵana jaza sharaları menen sheklenip qalıw jeterli emes. Hákimshilik hám intizamıy juwapkershilik, mápler soqlıǵısıwın saplastırıw, deklaraciya sistemasın engiziw sıyaqlı profilaktikalıq mexanizmler de korrupciya qáwpin azaytıwǵa xızmet etedi.

Korrupciyaǵa qarsı gúresiwde nızam ústinligi principi sheshiwshi orın iyeleydi. Konstituciyada barlıq puqaralar nızam aldında teń ekenligi belgilep qoyılgan. Eger huqıqtı qollanıw ámeliyatında teńlik támiyinlenbese, korrupciya sistemalı xarakterge iye boladı. Usı kózqarastan, sud hákimiyatınıń erkinligi, sudyalardıń qol qatılmaslıǵı hám qalıslıǵı ádil sudlawdı támiyinlewdiń tiykarǵı kepillikleri bolıp esaplanadı. Sudlar tárepinen korrupciyaǵa baylanıslı islerdiń nızamlı, tiykarlı hám qalıs kórip shıǵılıwı jámiyette huqıqıy isenimdi bekkemleydi.

Korrupciyaǵa qarsı gúresiwdiń institucionallıq tiykarları da bekkemlenbekte. Korrupciyaǵa qarsı gúresiw agentligi mámleketlik siyasattaǵı muwapıqlastırıwshı uyım sıpatında profilaktika, tallaw hám monitoring wazıypaların ámelge asıradı. Normativlik-huqıqıy hújjetlerdi korrupciyaǵa qarsı ekspertizadan ótkeriw ámeliyatı bolsa nızam dóretiwshiligi procesinde-aq korrupciyalıq faktorlardı anıqlaw imkaniyatın bermekte. Bul qatnas reaktiv emes, al preventiv mexanizm sıpatında áhmiyetli.

Zamanagóy sharayatta mámleketlik xızmetlerdi sanlastırıw korrupciyaǵa qarsı gúresiwdiń nátiyjeli qurallarınan birine aylanbaqta. Elektron húkimet sisteması, onlayn mámleketlik xızmetler, avtomatlastırılǵan málimleme platformaları insan faktorın qısqartıp, qarar qabıl etiw processleriniń ashıq-aydınlıǵın arttıradı. Sanlı qadaǵalaw mexanizmleri qarjılardıń háreketin baqlaw hám mámleketlik satıp alıwlarda ashıq-aydınlıqtı támiyinlew imkaniyatın beredi. Bul bolsa korrupciya qáwpin sezilerli dárejede azaytadı.

Juwmaqlap aytqanda, korrupciyaǵa qarsı gúresiw tek ǵana jınayıy jaza qollanıw menen sheklenbeydi. Ol huqıqıy, institucionallıq hám shólkemlestiriwshilik ilajlardıń óz-ara úylesimli sistemasın talap etedi. Nızam ústinligi, sud erkinligi, ashıq-aydın basqarıw hám sanlı transformaciya sıyaqlı faktorlar korrupciyaǵa qarsı gúresiwdiń bekkem huqıqıy tiykarın jaratadı. Ádil hám ashıq-aydın jámiyet qurıw jolında hár bir mámleketlik uyım hám lawazımlı shaxs óz juwapkershiligin tereń ańlawı zárúr.

Jasurbek BALTABAEV,

 Jınayat isleri boyınsha Ámiwdárya rayonı sudınıń baslıǵı

«ÁDILLIK – INSAN ZIYNETI»: NAWAYÍ HÁM BABUR MIYRASÍ BÚGINGI SUD SISTEMASÍ NÁZERINDE

Fevral ayı xalqımızdıń ruwxıy turmısında ayrıqsha orın iyeleydi. Sebebi, 9-fevral kúni ullı oyshıl hám mámleketlik ǵayratker Áliysher Nawayı, 14-fevral kúni bolsa patsha hám shayır, ullı sárkarda Zahiriddin Muhammed Babur tuwılǵan.

Usı sáne múnásibeti menen Qaraqalpaqstan Respublikası hákimshilik sudında ruwxıy-aǵartıwshılıq saatı shólkemlestirildi. Oǵan sudyalar, sud apparatı xızmetkerleri, alımlar hám ǵalaba xabar qurallarınıń wákilleri qatnastı.

Ilajdı Qaraqalpaqstan Respublikası hákimshilik sudınıń baslıǵı M.Eshimbetov ashıp berdi hám ullı ata-babalarımızdıń biytákirar dóretiwshiligi, olar jaratqan shıǵarmalar aradan ásirler ótiwine qaramastan búgingi kúnde de óz áhmiyetin joǵaltpaǵan biybaha ruwxıy miyras ekenin ayrıqsha atap ótti. Sonday-aq, olardıń ádillik, hadallıq, adamgershilik hám nızam ústinligine baylanıslı ideyaları zamanagóy sud sistemasınıń iskerligi ushın áhmiyetli teńsiz mánawiy qollanba bolıp xızmet etip atırǵanın atap ótti.

Ilajda Berdaq atındaǵı Qaraqalpaq mámleketlik universitetiniń filologiya ilimleri boyınsha filosofiya doktorı, docent Latofat Tojiboeva bayanat jasap, Nawayı hám Babur miyrasınıń ádillik, hadallıq hám adamgershilik ideyaları menen qanshelli bay ekenligin mazmunlı mısallar arqalı sáwlelendirip berdi.

Atap ótilgenindey, Áliysher Nawayı «Ádillik penen álem abat» degen ideyanı alǵa qoyıp, ádillikti jámiyet rawajlanıwınıń eń tiykarǵı shárti sıpatında kórgen. Onıń shıǵarmalarında basshı shaxs hadal, hújdanlı hám xalıqtıń dártine biyparıq bolmawı kerek ekenligi qayta-qayta atap ótiledi. Nawayı ushın ádalat — tek huqıqıy túsinik emes, al insan ziyneti, ruwxıy páklik ólshemi.

Zahiriddin Muhammed Babur bolsa óziniń «Baburnama» shıǵarmasında ádil basqarıw, haqıyqatlıq hám insap haqqında tereń pikirler bildirgen. Ol zulımlıqtı qaralap, mámlekettiń bekkem kúsh-qúdireti ádillikke baylanıslı ekenin atap ótedi. Babur kózqaraslarında insan ar-namısı hám qádirin saqlaw — hár qanday húkimniń tiykarǵı ólshemi sıpatında kózge taslanadı.

Ilaj dawamında qatnasıwshılar ullı babalar miyrasındaǵı huqıqıy hám ádep-ikramlılıq kózqaraslar búgingi sud-huqıq reformaları menen únles ekenin ayrıqsha atap ótti. Zamanagóy sud sistemasınıń tiykarǵı maqseti de — nızam ústinligin támiyinlew, insan huqıqları menen erkinliklerin qorǵaw, jámiyette ádillik ortalıǵın elede bekkemlewden ibarat.

Qızǵın soraw-juwaplar hám pikir alısıwlar menen dawam etken ilajda qatnasıwshılar tárepinen ádillik hám hadallıq principleri sudya hám sud xızmetkerleriniń iskerliginde eń tiykarǵı ólshem hám qádiriyat ekeni atap ótildi.

Juwmaqlap aytqanda, bunday aǵartıwshılıq ilajlar tek ǵana tariyxıy miyrasımızdı tereń ańlaw emes, al hár bir xızmetkerdiń kásiplik juwapkershiligin hám ruwxıy úylesimliligin jáne de bekkemlewge xızmet etedi.

Óytkeni, ádillik – bul tek ǵana sud qararlarında emes, al bárinen burın insan qálbinde qáliplesedi. Nawayı hám Baburdıń miyrası bolsa, mine usı ádil júrekti tárbiyalaytuǵın haqıyqıy mánawiyat mektebi.

PUQARANÍŃ MÚRÁJATÍ – SUDTÍŃ ITIBARÍNDA

Jınayat isleri boyınsha Beruniy rayonı sudınıń baslıǵı R.Kamalova tárepinen rayondaǵı «Altınsay» máhállesi turǵınları ushın kóshpeli qabıllaw shólkemlestirildi. Bul qabıllawdan gózlengen tiykarǵı maqset – puqaralardıń sud-huqıq tarawına baylanıslı múrájatların tikkeley tıńlaw, olarǵa nızamshılıq sheńberinde ámeliy hám huqıqıy túsinikler beriwden ibarat.

Kóshpeli qabıllaw dawamında puqaralar tárepinen túrli máseleler boyınsha múrájatlar bildirildi. Atap aytqanda, aliment óndiriw tártibi, sud tárepinen tayınlanǵan jazanı jeńiliregi menen almastırıw, kadastr hújjetlerin rásmiylestiriw, sonday-aq, jer uchastkaların nızamsız ózlestiriwdiń huqıqıy aqıbetleri menen baylanıslı máselelerde kóp múrájatlar boldı.

Múrájatlardı kórip shıǵıw procesinde sud baslıǵı tárepinen hár bir máseleniń nızamshılıq tiykarları tolıq túsindirildi. Ásirese, sudqa tiyisli máselelerdiń belgilengen múddetlerde hám tiyisli sud instanciyalarında kórip shıǵılıwı zárúrligi, sonday-aq, múrájatlar boyınsha sud dodalawına aralasıw múmkin emes ekenligi boyınsha puqaralarǵa anıq huqıqıy túsinikler berildi.

Sonday-aq, kóshpeli qabıllaw dawamında puqaralardıń múrájatların kórip shıǵıwdıń huqıqıy tártibi, sud islerin júritiwde nızamlılıq hám qalıslıq principlerine qatań ámel etiliwi, sonday-aq, korrupciyalıq jınayatlardıń aldın alıw, olarǵa mawasasız múnásibetti qáliplestiriw máseleleri boyınsha da huqıqıy úgit-násiyat jumısları alıp barıldı.

Bunday kóshpeli qabıllawlar xalıqtıń huqıqıy sanası hám mádeniyatın arttırıw, sud organları iskerliginiń ashıq-aydınlıǵın támiyinlew, sonday-aq, puqaralardıń sudlarǵa bolǵan isenimin jáne de bekkemlewge xızmet etedi.

JALǴAN XABARLAR ARTÍNDAǴÍ JUWAPKERSHILIK: NÍZAM NENI TALAP ETEDI?

Arqa-batıs áskeriy okrugine qaraslı áskeriy bólimde internet hám sociallıq tarmaqlarda milliy armiyamız haqqında tarqatılıp atırǵan jalǵan, dálillenbegen hám dóhmet kórinisindegi xabarlardıń aldın alıw, sonday-aq, áskeriy xızmetkerlerdiń huqıqıy bilimlerin arttırıwǵa qaratılǵan úgit-násiyat ilajı bolıp ótti.

Ózbekstan Respublikası Qorǵanıw ministrligi janındaǵı Jámiyetlik keńestiń Qaraqalpaqstan Respublikası aymaqlıq bólimi tárepinen Ózbekstan Jurnalistler awqamı Qaraqalpaqstan bólimi menen birgelikte shólkemlestirilgen ilajǵa jınayat isleri boyınsha Nókis qalası sudınıń sudyası Azamat Shınıbekov ta qatnasıp, qánigeler sociallıq tarmaqlar arqalı tiykarsız hám jalǵan málimleme tarqatıwdıń unamsız aqıbetleri, sonday-aq, bunday háreketler ushın nızamshılıqta belgilengen juwapkershilik sharaları haqqında keń túrde sóz etti.

Atap ótilgenindey, búgingi kúnde málimleme texnologiyaları jámiyetlik turmıstıń ajıralmas bólegine aylanǵan. Internet hám sociallıq tarmaqlar arqalı málimleme alıw imkaniyatları keńeygen bir waqıtta, tilekke qarsı, jalǵan hám tiykarsız xabarlar da tez pát penen tarqalmaqta. Bunday málimlemeler tek ǵana ayırım shaxslardıń abırayına emes, al sociallıq turaqlılıqqa da úlken qáwip salıwı múmkin.

Jınayat  isleri boyınsha Nókis qalası sudınıń sudyası Azamat Shınıbekov óziniń shıǵıp sóylegen sózinde internette tiykarsız málimleme tarqatıw tek ǵana ádep-ikramlılıq mashqala emes, al nızam buzılıwshılıq, ayırım jaǵdaylarda bolsa jınayat sıpatında bahalanatuǵının atap ótti. Sonday-aq, Ózbekstan Respublikası Jınayat kodeksiniń tiyisli normalarında jalǵan málimleme tarqatıw, aqıretlew hám kiberhújimler ushın juwapkershilik belgilengeni atap ótildi.

Sonıń menen birge, kiberjınayatlarǵa qarsı gúresiwde sud organlarınıń roli ayrıqsha ekeni atap ótildi. Sudlar tek ǵana jaza tayınlaw menen sheklenip qalmastan, xalıqtıń huqıqıy sanasın arttırıw, kiberqáwipsizlik tarawında xabardarlıqtı kúsheytiwge de xızmet etetuǵınına itibar qaratıldı.

Sud ámeliyatındaǵı mısallar tiykarında jalǵan málimleme tarqatıw arqalı shaxslar hám shólkemlerge úlken ruwxıy hám materiallıq zıyan jetkerilip atırǵanı aytıldı. Sonlıqtan, hár bir internet paydalanıwshısı tarqatıp atırǵan málimlemesiniń haqıyqatlıǵına juwapkershilik penen qatnas jasawı, nızam sheńberinde háreket etiwi kerek ekenligi atap ótildi.

Bunnan tısqarı, milliy armiyamız haqqında dálillenbegen hám jalǵan málimlemelerdi tarqatıw mámleketlik hám jámiyetlik qáwipsizlikke úlken qáwip salıwı, áskeriy turaqlılıqqa unamsız tásir kórsetiwi múmkin. Sol sebepli, málimleme tarqatıwǵa baylanıslı nızamsız háreketler Ózbekstan nızamshılıǵında jınayat sıpatında belgilengen.

Ilaj sońında qatnasıwshılar ózlerin qızıqtırǵan sorawlarına qánigelerden hár tárepleme juwap aldı.

NIZAMDI DURÍS QOLLANÍW – ÁDILLIK KEPILLIGI

Jınayat isleri boyınsha Xojeli rayonı sudınıń baslıǵı S.Davletmuratov basshılıǵında rayon prokuraturası, ishki isler bólimi hám tiyisli taraw wákilleriniń qatnasıwında ámeliy seminar ótkerildi.

Bul seminardıń tiykarǵı maqseti jınayat isleri boyınsha tergewdiń sapasın bunnan bılay da arttırıw, tergew hám sud processlerinde ámeldegi nızamshılıq normaların durıs, anıq hám izbe-iz qollanıw, sonday-aq, shaxslardıń huqıqları menen nızamlı máplerin isenimli qorǵawdan ibarat. Sonıń menen birge, hár qanday nızam buzılıw jaǵdaylarınıń aldın alıw, processual kemshiliklerge jol qoymaw hám huqıqtı qollanıw ámeliyatında birden-bir kózqarastı qáliplestiriw máselelerine ayrıqsha itibar qaratıldı.

Seminar dawamında jınayat islerin tergew hám sudta kórip shıǵıw processlerinde ushırasıp atırǵan ayırım mashqalalı tárepler, ámeliyatta baqlanıp atırǵan qáte-kemshilikler dodalanıp, olardı saplastırıw boyınsha anıq usınıslar bildirildi. Sonday-aq, nızam hújjetlerine kirgizilip atırǵan ózgerisler hám qosımshalardıń mazmun-mánisi taraw xızmetkerlerine hár tárepleme túsindirildi.

Atap aytqanda, Ózbekstan Respublikası Joqarǵı sudı Plenumınıń 2025-jıl 24-noyabrdegi «Ózbekstan Respublikası Joqarǵı sudı Plenumınıń 2006-jıl 3-fevraldaǵı «Sudlar tárepinen jınayat ushın jaza tayınlaw ámeliyatı haqqında»ǵı 1-sanlı qararına ózgerisler hám qosımshalar kirgiziw haqqında»ǵı Qararınıń mazmunı tolıq túsindirildi. Bul qarar jaza tayınlaw ámeliyatında ádillik, nızamshılıq hám adamgershilik principlerin jáne de bekkemlewge qaratılǵanı atap ótildi.

Seminar sońında qatnasıwshılar arasında ashıqtan-ashıq sóylesiw ótkerilip, ámeliyatqa baylanıslı sorawlarǵa qánigeler tárepinen tolıq juwaplar berildi. Bunday ilajlar huqıq qorǵaw uyımları hám sudlar arasında birge islesiwdi bekkemlew, jınayat islerin kórip shıǵıwda nızam ústinligin támiyinlewge xızmet etetuǵını atap ótildi.

KORRUPCIYAǴA MAWASASÍZ MÚNÁSIBET – TIYKARǴÍ WAZÍYPA

Qaraózek rayonında milliy nızamshılıqtaǵı jańa ózgerisler hám korrupciyaǵa qarsı gúresiw máselelerine baǵıshlanǵan ushırasıw bolıp ótti. Oǵan jınayat isleri boyınsha Qaraózek rayonı sudınıń baslıǵı B.Urumbayev hám tergew sudyası R.Matkurbanov, rayon prokuraturası, ishki isler hám ádillik bólimleriniń basshıları qatnastı.

Ilajda sudyalar tárepinen Ózbekstan Respublikasınıń «Korrupciyaǵa qarsı gúresiw haqqında»ǵı Nızamınıń mazmun-mánisi hár tárepleme dodalanıp, korrupciya jámiyettiń rawajlanıwına, nızam ústinligine hám puqaralardıń mámleketlik uyımlarǵa bolǵan isenimine úlken qáwip tuwdıratuǵın unamsız illet ekeni ayrıqsha atap ótildi.

Sonday-aq, Prezidentimiz Oliy Majlis hám xalqımızǵa jollaǵan Múrájatında korrupciya mámleket rawajlanıwına eń úlken qáwip sıpatında atap ótilgeni esletip ótildi. Oǵan qarsı gúresiw maqsetinde 2026-jıldan baslap barlıq tarawlarda korrupciyaǵa qarsı ilajlardı jáne de kúsheytiw, hár bir mámleketlik uyımda komplaens hám ishki qadaǵalaw sistemaların engiziw belgilengeni aytıldı. Mámleketlik qarjılardıń hár bir sumı ushın jeke juwapkershilikti arttırıw, nızam aldında hámmeniń teńligin támiyinlew tiykarǵı wazıypa etip belgilendi.

Bul wazıypalardıń orınlanıwın támiyinlewde sudlarǵa ayrıqsha juwapkershilik júklenetuǵını atap ótildi. Ásirese, korrupciyaǵa baylanıslı jınayat isleri boyınsha nızam talapların qatań hám ádil qollanıw, jaza tayınlawda ádillik hám turaqlılıq principlerine ámel etiw, sonday-aq, sud processleriniń ashıq-aydınlıǵın támiyinlew arqalı jámiyette nızam ústinligine bolǵan isenimdi jáne de bekkemlew úlken áhmiyetke iye ekeniligine itibar qaratıldı.

Ilaj dawamında Ózbekstan Respublikası Joqarǵı sudı Plenumınıń 2025-jıl 24-noyabrde qabıl etilgen 22-sanlı qararınıń mazmun-mánisi de keń túrde túsindirildi Bul qarar menen jınayat ushın jaza tayınlawda teń salmaqlılıq principi, sud ámeliyatında birden-bir jantasıw hám jazalardı qollanıwda anıq normalar jáne de bekkemlendi. Sonday-aq, probaciya sisteması, májbúriy jámiyetlik isler, ayıpqa ıqrarlıq haqqındaǵı kelisimler hám ayırım kategoriyadaǵı shaxslarǵa jaza tayınlaw ámeliyatı jetilistirilgeni atap ótildi.

Ushırasıw korrupciyaǵa qarsı gúresiw mámleketlik siyasattıń tiykarǵı baǵdarı ekenin jáne bir márte tastıyıqladı. Bul baǵdarda barlıq birge islesiwshi uyımlar qatarında sudlardıń jumısı da sheshiwshi áhmiyetke iye ekeni, nızam ústinligin támiyinlew hám jámiyette ádillik principlerin qarar taptırıwda sistemalı hám mawasasız qatnas jasaw zárúr ekenligi ayrıqsha atap ótildi.

HÁKIMSHILIK SUDTA BIR KÚN: JASLAR USHÍN ASHÍQ SÁWBETLESIW

Qaraqalpaqstan Respublikası hákimshilik sudında student-jaslar qatnasıwında «Ashıq esikler kúni» ilajı shólkemlestirildi. Bul baslama jaslardı sud-huqıq sistemasınıń iskerligi menen jaqınnan tanıstırıw, sud islerin sanlastırıw arqalı insan faktorın azaytıw, ashıq-aydınlıqtı támiyinlew, sonday-aq, sud sistemasında korrupciyaǵa qarsı gúresiwge qaratılǵan reformalardı keń jámiyetshilikke jetkeriw maqsetinde ótkerildi.

Ilaj dawamında sudyalar tárepinen hákimshilik sudlardıń tiykarǵı wazıypaları, puqaralar hám yuridikalıq shaxslardıń huqıqların qorǵawdaǵı ornı, sonday-aq, sudlarǵa múrájat etiwde jaratılǵan zamanagóy qolaylıqlar haqqında hár tárepleme maǵlıwmatlar berildi. Ásirese, sud sistemasında engizilgen interaktiv xızmetler, elektron múrájatlar, sanlı sud processleriniń abzallıqları haqqında tolıq túsinikler berildi.

Sonday-aq, qatnasıwshılar sud zalları, keńse, arxiv hám basqa da xızmet bólmeleri menen tanısıp, sud jumıslarınıń ámelde qalay shólkemlestirilip atırǵanına gúwa boldı. Bul bolsa jaslarda sudlarǵa isenim hám qalıs qatnastı qáliplestiriwge xızmet etti.

Ashıqtan-ashıq sóylesiwler dawamında studentler ushın interaktiv oyın ótkerilip, onda sudyalar tárepinen berilgen huqıqıy sorawlarǵa jaslar juwap beriw menen birge, olardan tolıq maǵlıwmatlar alıw imkaniyatına iye boldı. Belsendi, bilimi hám qızıǵıwshılıǵı menen ajıralıp turǵan studentlerge bolsa ruwxıy-aǵartıwshılıq áhmiyetke iye bolǵan hár qıylı kitaplar sawǵa etildi.

«Ashıq esikler kúni» ilajı jaslardıń huqıqıy sanası hám mádeniyatın arttırıw, sud iskerligine bolǵan ashıq-aydınlıq principlerin bekkemlewde úlken áhmiyetke iye boldı.

SUDYALAR HÁM STUDENT JASLAR USHÍRASÍWÍ

Berdaq atındaǵı Qaraqalpaq mámleketlik universitetiniń Yuridika fakultetinde student-jaslardıń huqıqıy sanası, huqıqıy mádeniyatı hám kásiplik kózqarasın arttırıw maqsetinde sudyalar qatnasıwında ushırasıw shólkemlestirildi. Bul ilaj jaslardı nızamǵa húrmet, ádillik hám hadallıq ruwxında tárbiyalaw, sonday-aq, sud-huqıq sistemasında ámelge asırılıp atırǵan reformalardıń mazmun-mánisin keń jámiyetshilikke jetkeriwge qaratıldı.

Ushırasıwǵa Nókis rayonlar aralıq ekonomikalıq sudınıń baslıǵı Q.Xojamuratov hám sudyaları B.Baymuratov, B.Bekmuratov jáne fakultettiń oqıw isleri boyınsha dekan orınbasarı A.Reyimbaev qatnastı. Sudyalar óz bayanatlarında sudyanıń biyǵárezligi, qalıslıǵı hám hadallıǵı ádil sudlawdıń áhmiyetli principleri ekenin atap ótip, sudya kásibine qoyılatuǵın joqarı ádep-ikramlılıq hám huqıqıy talaplar haqqında sóz etti.

Ilaj dawamında korrupciyaǵa qarsı gúresiw, sud sistemasındaǵı reformalar hám nızam ústinligin támiyinlew máseleleri hár tárepleme dodalandı. Atap aytqanda, sońǵı jılları mámleketimizde korrupciyaǵa qarsı gúresiw baǵdarında qabıl etilgen nızamlar, Prezident párman hám qararları, sonday-aq, mámleketlik baǵdarlamalardıń mazmun-mánisi boyınsha tolıq túsinikler berildi. Atap ótilgenindey, «Korrupciyaǵa qarsı gúresiw haqqında»ǵı nızam jáne «Mámleketlik puqaralıq xızmeti haqqında»ǵı nızam mámleketlik uyımlardıń jumısında ashıq-aydınlıq hám esap beriwdi támiyinlewdiń áhmiyetli huqıqıy tiykarı bolıp xızmet etpekte.

Sonıń menen birge, Prezidenttiń 2025-jıl 26-dekabr kúni Parlament hám Ózbekstan xalqına jollaǵan Múrájatında korrupciyaǵa qarsı gúresiw máselesine ayrıqsha itibar qaratılǵanı atap ótildi. Múrájatta korrupciya reformalarǵa qıyanet ekeni ayrıqsha atap ótilip, 2026-jılı bul illetke qarsı gúresiw boyınsha ayrıqsha ilajlar kóriliwi belgilengen.

Sonıń ishinde, barlıq mámleketlik uyım hám shólkemlerde komplaens hám korrupciyaǵa qarsı ishki qadaǵalaw ushın juwapker basshınıń orınbasarı lawazımın engiziw, byudjet qarjılarınan paydalanıwda jeke juwapkershilikti kúsheytiw, sonday-aq, lawazım hám lawazımına qaramastan, nızam aldında hámmeniń teńligi principin qatań támiyinlew wazıypaları belgilep berilgeni atap ótildi.

Atap ótilgenindey, korrupciyaǵa qarsı gúresiwde hesh bir uyım yamasa lawazımlı shaxs qadaǵalawdan shette qalmaydı, komplaens xızmetiniń jumısına tosqınlıq etiw bolsa korrupciyaǵa sheriklik sıpatında bahalanadı. Bul qatnas jámiyetshilikte korrupciyaǵa mawasasız múnásibetti qáliplestiriw hám nızam ústinligin bekkemlewde ayrıqsha áhmiyetke iye.

Ushırasıw juwmaǵında student-jaslar tárepinen berilgen sorawlarǵa sudyalar tolıq juwap berip, yurist kásibiniń juwapkershiligi, sud sistemasında jumıs alıp barıw talapları hám kásiplik hadallıqtıń áhmiyeti boyınsha óz pikirlerin bildirdi. Bunday ushırasıwlar jaslardıń huqıqıy sanasın arttırıw, olardı korrupciyaǵa qarsı mawasasız ruwxta tárbiyalawǵa xızmet etetuǵını atap ótildi.

SANLÍ SUD ÁMELIYATÍ HÁM KORRUPCIYAǴA QARSÍ GÚRESIW MÁSELELERI DODALANDÍ

Berdaq atındaǵı Qaraqalpaq mámleketlik universitetiniń yuridika fakulteti professor-oqıtıwshıları hám studentleri menen sudyalar qatnasıwında ushırasıw ótkerildi. Ilajda sud sistemasın sanlastırıw, korrupciyaǵa qarsı gúresiw hám Ózbekstan Respublikası Joqarǵı sudı Plenumı qararlarınıń mazmun-mánisi jaslarǵa túsindirildi.

Ushırasıwda Qaraqalpaqstan Respublikası hákimshilik sudınıń sudyası A.Imatov sud sistemasında korrupciyanıń aldın alıw, mámleketlik xızmetlerdi sanlastırıw hám jasalma intellekt texnologiyaların engiziw boyınsha ámelge asırılıp atırǵan reformalar haqqında maǵlıwmat berdi. Atap ótilgenindey, sud processleriniń elektronlasıwı ashıq-aydınlıqtı arttırıp, insan faktorın azaytıwǵa xızmet etedi.

Sonday-aq, Nókis rayonlararalıq hákimshilik sudınıń sudyası Q.Babanazarov 2025-jıl 24-noyabrde qabıl etilgen Ózbekstan Respublikası Joqarǵı sudı Plenumınıń 23-sanlı qararınıń mazmun-mánisin jarıtıp, bul qarar sud ámeliyatında birden-bir qatnastı támiyinlewge qaratılǵanın atap ótti.

Sudyalar óz bayanatlarında sud jiskerligin sanlastırıw puqaralardıń sudlarǵa múrájat etiwin ápiwayılastıratuǵının, aralıqtan qatnasıw, elektron arza beriw hám sud hújjetlerin onlayn alıw imkaniyatların jáne de keńeytetuǵının atap ótti. Bul óz gezeginde ádil sudlawǵa erisiw dárejesin arttırıwǵa xızmet etedi.

Ilaj sońında studentler ózlerin qızıqtırǵan sorawlarǵa juwap alıp, sud sistemasında ámelge asırılıp atırǵan reformalar boyınsha pikir alıstı.