EKOLOGIYA – NÍZAM QORǴAWÍNDA

 

Adamzattıń rawajlanıwı hám sanaattıń rawajlanıwı turmıs dárejesin jaqsılaw menen bir qatarda, tábiyat hám qorshaǵan ortalıqqa ayrıqsha tásir kórsetpekte. Búgingi kúnde hawanıń pataslanıwı, suwdıń tam-tarıslıǵı, shólleniw processleri, shań boranları sıyaqlı ekologiyalıq mashqalalardı saplastırıwda tek ǵana ruwxıy emes, al huqıqıy juwapkershilik te úlken áhmiyetke iye.

 

Ózbekstan Respublikası Konstituciyasınıń 62-statyasında puqaralar qorshaǵan tábiyǵıy ortalıqqa itibarlı qatnasta bolıwǵa minnetli ekenligi belgilep qoyılǵan. Sonday-aq, 68-statyaǵa muwapıq jer, jer astı baylıqları, suw, ósimlik hám haywanat dúnyası ulıwma milliy baylıq esaplanadı hám mámleket qorǵawı astında turadı.

 

Mine, usı normalardan kelip shıǵıp, mámleketimizde áhmiyetli bolǵan «Tábiyattı qorǵaw haqqında»ǵı, «Ekologiyalıq ekspertiza haqqında»ǵı, «Ayrıqsha qorǵalatuǵın tábiyǵıy aymaqlar haqqında»ǵı nızamlar qabıl etildi.

 

Ózbekstan Respublikası Jınayat kodeksiniń XIV babı (193-204-statyalar) nda qorshagan ortalıqtı qorǵaw hám tábiyattan paydalanıw tarawındaǵı jınayatlar ushın juwapkershilik názerde tutılǵan. Sonıń ishinde, jer hám suw resursların pataslaw, nızamsız terek kesiw yamasa haywanat dúnyasına zıyan jetkeriw, jerlerdiń ónimdarlıǵın joǵaltıw, olardı zıyanlaw, sanaat shıǵındıların nızamǵa qayshı túrde taslaw sıyaqlı qılmıslar awır jınayat esaplanadı hám olar ushın nızamshılıqta qatań jaza sharaları belgilengen.

 

Bunnan tısqarı, Hákimshilik juwapkershilik haqqındaǵı kodekstiń VIII babı(65-96-statyalar)nda ekologiya hám tábiyattan paydalanıw tarawındaǵı huqıqbuzarlıqlar ushın jaza sharaları kórsetilgen. Máselen, jerlerden oysızlarsha paydalanıw yamasa olardı jaramsız halǵa keltiriw, suw, hawa hám qorshaǵan ortalıqtı pataslaw, ósimlik hám haywanat dúnyasına zıyan jetkeriw ushın hákimshilik járiymalar hám basqa da ilajlar belgilengen.

 

Huqıqıy tiykarlardan kórinip turǵanınday, tábiyatqa jetkerilgen hár bir zıyan ushın juwapkershilik sózsiz. Bul bolsa mámleketimiz qorshaǵan ortalıqtı qorǵaw máselesine úlken áhmiyet qaratıp atırǵanın kórsetedi.

 

Sonlıqtan, tábiyatqa abaylı múnásibette bolıw – tek ǵana puqaralıq minnetimiz emes, al nızam aldındaǵı juwapkershilik bolıp tabıladı.

 

 

Alisher Ametov,
Qaraqalpaqstan Respublikası sudınıń sudyası

MÁMLEKETLIK XIZMETKER – NÍZAM QORǴAWÍNDA

 

Ózbekstanda mámleketlik puqaralıq xızmetin jańa basqıshqa alıp shıǵıw jolında reformalar izbe-iz dawam etpekte. 2022-jıl 10-noyabrden kúshke kirgen «Mámleketlik puqaralıq xızmeti haqqında»ǵı Nızam bul baǵdardaǵı áhmiyetli qádemlerden biri boldı.

 

Nızamǵa bola, mámleketlik xızmetkerler ushın anıq huqıq hám minnetlemeler belgilendi, sonıń menen birge olardıń máplerin qorǵawdıń jańa huqıqıy mexanizmleri engizildi.

Eger mámleketlik uyım qabıl etken qarar nızamǵa qayshı bolsa yamasa lawazımlı shaxstıń háreketi (yamasa háreketsizligi) aqıbetinde xızmetkerdiń huqıqları buzılsa, ol endi qol qawsırıp otırıwı shárt emes. Nızam xızmetkerge úsh joldan birin tańlaw imkaniyatın beredi yaǵnıy joqarı turıwshı mámleketlik uyımǵa shaǵım etiw, arnawlı wákillikli mámleketlik uyımǵa múrájat etiw, sud arqalı óz huqıqın talap etiw.

 

Ásirese, «Hákimshilik sud islerin júritiw haqqında»ǵı Kodeks mámleketlik xızmetkerler ushın úlken imkaniyat bolıp esaplanadı. Bul kodeks arqalı xızmetker óz huqıqları menen máplerin sudta nızamlı tiykarda qorǵawı múmkin.

 

Prezidenttiń 2025-jıl 19-iyundegi «Mámleketlik puqaralıq xızmetin jańa jantasıwlar tiykarında shólkemlestiriw hám professional hám nátiyjelilikke baǵdarlanǵan mámleketlik xızmetkerler korpusın qáliplestiriw is-ilajları haqqında»ǵı PP-95-sanlı Pármanı menen mámleketlik xızmetkerler lawazımlarınıń birden-bir reestri tastıyıqlandı. Bul bolsa xızmet sistemasın jáne de ashıq hám nátiyjeli etiwge xızmet etedi.

 

Mámleketlik xızmetker endi óz huqıqların qorǵay alatuǵın tolıq mexanizmge iye. Bul, bárinen burın, ádil hám nátiyjeli mámleketlik xızmetti qáliplestiriw, xızmetkerlerdiń juwapkershiligin hám jumısqa qızıǵıwshılıǵın arttırıwǵa xızmet etedi.

 

 

Kamalatdin XOJAMURATOV,
Qaraqalpaqstan Respublikası hákimshilik sudınıń sudyası

MIYNET QATNASÍQLARÍ TARAWÍNDAǴÍ TARTÍSLARDÍ SHESHIWDIŃ HUQÍQÍY MEXANIZMLERI

 

Ózbekstan Respublikası Konstituciyasınıń 42-statyasına kóre, hár kim múnásip miynet qılıw, kásip hám iskerlik túrin erkin tańlaw, qawipsizlik hám gigiena talaplarına juwap beretuǵın qolay miynet sharayatlarında islew, miyneti ushın hesh qanday kemsitiwlersiz hám de miynetke haqı tólewdiń belgilengen eń kem muǵdarınan kem bolmaǵan tárzde ádalatlı haqı alıw, sonıń menen birge jumıssızlıqtan nızamda belgilengen tártipte qorǵalıw huqıqına iye.

 

Sońǵı jıllarda sudǵa miynet huqıqıy qatnasıqlarınan kelip shıqqan dawlar boyınsha dawa arzalar kirgiziw sanı aytarlıqtay kóbeymekte.

 

Miynet dawlarınıń kóbeyiwine orınlarda miynet nızamshılıǵına hár dayım qatań ámel etpeslik, Konstituciya hám nızamshılıqta bekkemlenip qoyılǵan miynet huqıqlarınıń ayaq astı etiliwi, olardı tiykarsız sheklew hám tarawǵa tiyisli nızam astı hújjetleri talapların lazım dárejede orınlamaw sıyaqlı unamsız jaǵdaylar sebep bolmaqta.

 

Dawa talapları tiykarlı bolǵan hám miynet shártnamasın biykarlaw haqqındaǵı buyrıq nızamsız dep tabılǵan barlıq jaǵdaylarda sud xızmetkerlerdi aldınǵı islep turǵan lawazımına jumısqa qayta tiklew, májburiy progul kúnleri ushın mıynet haqı hám ruwxıy zıyandı óndiriw haqqında qararlar qabıllanbaqta.

 

Islerdi kórip shıǵıw juwmaǵı boyınsha nızambuzıwshılıq jaǵdayları anıqlanǵan jaǵdaylarda sud ayrıqsha uyǵarıw shıǵarıw jolı menen, jumıs beriwshi jáne onıń joqarı shólkemlerine jol qoyılǵan kemshiliklerdi saplastırıw ilajların kóriw talabın qoymaqta.

 

Anıqlanǵan jaǵdaylar keleshekte jumıs beriwshi tárepinen miynet nızamshılıǵı talapların tereń úyreniw, belgilengen qaǵıyda hám tártiplerge sózsiz ámel qılıw, xızmetkerler menen islew wazıypası júkletilgen juwapker adamlardıń buǵan baylanıslıǵı bilim hám kónlikpelerin turaqlı túrde asırıp barıw sıyaqlı anıq wazıypalardı orınlawdı talap etpekte.

 

Jańadan qabıl etilgen Ózbekstan Respublikasınıń Miynet kodeksi aldınǵı kodekske salıstırǵanda jetik islep shıǵılǵan bolıp, onda miynetke tiyisli qatnaslar hám olardıń qatnasıwshıları arasında, atap aytqanda, jumıs beriwshi hám xızmetker arasında payda bolatuǵın túrli jaǵdaylar keń kórsetip berildi, bunda tiykarınan xızmetkerlerdiń huqıq hám máplerin qorǵawǵa qaratıldı.

 

Miynet dawların sud tárepinen kóriwde birden-bir sud ámeliyatın engiziw maqsetinde Ózbekstan Respublikası Joqarǵi sudı Plenumınıń tiyisli qararları qabıl etilgen. Atap aytqanda, Ózbekstan Respublikası Joqarǵı sudı Plenumınıń 2023 jıl 20 noyabrde «Sud tárepinen miynet shártnamasin biykar etiwdi tártipke salıwshı nızamshılıq normaların qollaw ámeliyatı haqqında»ǵı 26 -sanli qararı qabıl etilgen.

 

Miynet haqqındaǵı nızamshılıqtı hám miynet haqqındaǵı basqa huqıqıy hújjetlerdi, miynet shártnamasın qollaw máseleleri boyınsha jeke tártipdegi miynet dawların (dawa ózgesheligine iye jeke tártipdegi miynet dawları) kórip shıǵıw tártibi Miynet kodeksinde belgilenedi, sudta miynet dawları boyınsha islerdi kóriw tártibi bolsa bunnan tısqarı Ózbekstan Respublikasınıń Puqaralıq processual kodeksi menen belgilenedi.

 

Xızmetker miynet dawın sheshiw ushın óz tańlawına kóre miynet dawları boyınsha komissiyaǵa yamasa tikkeley sudqa múrájat etiwge haqılı.

 

Hár qanday jeke tártiptegi miynet dawı miynet dawları boyınsha komissiyada yamasa sudta kórip shıǵıwdıń qálegen basqıshında, sud arnawlı xanaǵa (máslahátxanaǵa) sud hújjetin qabıllaw ushın kiriwinden aldın «Mediaciya haqqındaa»ǵı Ózbekstan Respublikası Nızamına muwapıq kórip shıǵıw ushın mediatorga ótkeriliwi múmkin.

 

Miynet nızamshılıǵında tikkeley sudta kórip shıǵılatuǵın miynet dawları da belgilengen, sonday-aq hár qanday jeke tártiptegi miynet dawları xızmetkerdiń qálewine kóre, tikkeley sudta da kórip shıǵılıwı múmkin.

 

Jeke tártiptegi miynet dawınıń kórip shıǵılıwı ushın sudqa múrájat etiwdiń tiyisli múddetleri belgilenedi.

 

Atap aytqanda, jumısqa qayta tiklew haqqındaǵı dawlar boyınsha – xızmetkerge ol menen miynet shártnaması biykar etilgenligi haqqındaǵı jumıs beriwshi buyrıǵınıń kóshirme nusqası tapsırılǵan kúnnen baslap úsh ay; xızmetker tárepinen jumıs beriwshige jetkizilgen materiallıq zıyannıń ornın qaplaw haqqındaǵı dawlar boyınsha – jumıs beriwshi zıyan jetkizilgenligin anıqlaǵan kúnnen baslap bir jıl; basqa miynet dawları boyınsha – xızmetker óziniń huqıqı buzılǵanlıǵı haqqında bilgen yamasa biliwi kerek bolǵan kúnnen baslap altı ay.

 

Xızmetkerdiń ómirine hám densawlıǵına jetkizilgen zıyannıń ornın qaplaw haqqındaǵı dawlar boyınsha, sonıń menen birge xızmetkerge jetkizilgen ruwxıy zıyandı kompensaciya qılıw haqqındaǵı dawlar boyınsha sudqa múrájat etiw múddeti belgilenbeydi.

 

Hár qanday jaǵdayda da, miynet dawlarına tiyisli dawa arzalar sud tárepinen óndiriske qabıl etilip, mazmunınan kórip shıǵıladı. Al miynet dawları boyınsha sudqa múrájat etiw ushın nızamda belgilengen múddetiniń ótip ketkenligi aqıbetinde dawa múddetin qollaw boyınsha ekinshi táreptiń arzasına tiykar ǵana sud tárepinen dawa talabına qarata dawa múddeti qollanılıwı múmkin.

 

Miynet shártnaması tiykarsız biykar etilgen, nızamsız túrde basqa jumısqa ótkerilgen, miynet shártleri ózgertirilgen yamasa jumıstan shetletilgen jaǵdaylarda jeke tártipdegi miynet dawın kórip shıǵıwshı organ xızmetkerdi aldınǵı jumısına tikleydi, sonıń menen birge aldınǵı miynet shártlerin tikleydi. Miynet shártnamasın jumıs beriwshiniń baslamasına kóre biykarlawdıń nızamlılıǵı haqqındaǵı máseleni sheship atırǵanda sud xızmetker menen miynet qatnasların tamamlawdıń tiykarlılıǵına baha beredi.

Jeke tártiptegi miynet dawın kórip shıǵıp atırǵan sud xızmetkerge májburiy proguldıń pútkil waqtı ushın ortasha miynet haqın yamasa kem miynet haqı tólenetuǵın jumıstı orınlaǵan pútkil waqtı ushın miynet haqıdaǵı parqın tólew haqqında qarar qabıl etedi.

 

Xızmetkerler jeke tártiptegi miynet qatnaslarınan kelip shıǵatuǵın talaplar boyınsha sudqa múrájat etkende sud qárejetlerinen azat etiledi.

 

 

Saodat KAYPNAZAROVA,
Qaraqalpaqstan Respublikası sudınıń sudyası

QARAÓZEKTE JASLAR MENEN ASHIQ SÁWBETLESIW HÁM KÓSHPELI SUD ÓTKERILDI

 

 

Qaraózek rayonı Jaslar orayında «Sudya hám jaslar ushırasıwı» bolıp ótti. Ushırasıwda Nókis rayonlar aralıq hákimshilik sudınıń sudyası A.Saliev hám Qaraózek rayonı prokurorınıń járdemshisi E.Sadullaev qatnasıp, jaslar menen ashıq pikirlesti.

 

 

Ilajda sudya tárepinen jaslarǵa keyingi jıllarda sud-huqıq tarawında ámelge asırılıp atırǵan reformalar, atap aytqanda, 2025-jıl 11-martta qabıl etilgen «Xalıqqa sud dodalawlarında aralıqtan turıp qatnasıw ushın jáne de qolaylı sharayatlar jaratılıwı múnásibeti menen Ózbekstan Respublikasınıń ayırım nızam hújjetlerine ózgerisler hám qosımshalar kirgiziw haqqında»ǵı Nızamı haqqında túsinikler berildi. Nızam menen puqaralardıń sudlarǵa onlayn tárizde múrájat etiwi hám aralıqtan qatnasıwı ushın jaratılǵan qolaylıqlar keńnen sáwlelendirildi.

 

Sonday-aq, ushırasıwda Ózbekstan Respublikası Prezidentiniń 2025-jıl 21-avgustta qabıl etilgen «Sudlardıń jumısına jasalma intellekt texnologiyaların engiziw arqalı ádil sudlawǵa erisiw dárejesin arttırıw hám sud sistemasınıń materiallıq-texnikalıq támiynatın jaqsılawǵa baylanıslı qosımsha ilajlar haqqında»ǵı PP-140-sanlı Pármanınıń mazmun-mánisi haqqında sóz etildi.

 

Pármanda sudlardıń jumısına jasalma intellekt hám zamanagóy sanlı texnologiyalardı engiziw, sud islerin júrgiziwde avtomatlastırıwdı bunnan bılay da rawajlandırıw, sudyalardıń jumısın jeńilletiw hám ádil sudlawdıń ashıq-aydınlıǵın támiyinlewge qaratılǵan tiykarǵı wazıypalar belgilengen. Sonday-aq, sud imaratların zamanagóy úskeneler menen támiyinlew, materiallıq-texnikalıq támiynattı jaqsılaw arqalı puqaralar ushın múnásip sud ortalıǵın jaratıw da názerde tutılǵan.

 

 

Ilajdıń dawamı sıpatında kóshpeli sud májilisi shólkemlestirildi. Onda jınayatshılıq hám huqıqbuzarlıqtıń awır aqıbetleri, jaslar arasında ushırasıp atırǵan hár qıylı nızambuzıwshılıq jaǵdayları haqqında turmıslıq mısallar keltirilgen. Ótkerilgen ilaj arqaı jaslar ámeliyat arqalı nızamnıń ústinligi, jazanıń sózsiz ekenligi hám ádil sudlaw túsiniklerin jáne de tereńirek ańladı.

 

SHAŃARAQTAǴÍ ZORLÍQQA QARSÍ NÍZAM ÚSTINLIGI: JAŃA HUQÍQÍY KEPILLIKLER ÁMELIYATTA

 

Ózbekstan Respublikasında insan huqıqları, ásirese, hayal-qızlar hám balalardıń huqıqların qorǵaw baǵdarında sistemalı hám izbe-iz jumıslar ámelge asırılmaqta. 2025-jıl 9-aprelde qabıl etilgen «Shańaraq hám hayal-qızlardı qollap-quwatlaw tarawın jetilistiriw múnásibeti menen Ózbekstan Respublikasınıń ayırım nızam hújjetlerine qosımshalar hám ózgerisler kirgiziw haqqında»ǵı Nızam usı baǵdardaǵı huqıqıy kepilliklerdi jáne de bekkemledi.

 

Usı Nızamǵa muwapıq, Shańaraq kodeksine kirgizilgen áhmiyetli qosımshalardan biri – sud tárepinen nekeden ajıratıw isleri kórilip atırǵanda shańaraqlıq (sociallıq) zorlıqtan jábirlengen shaxstıń talabı boyınsha jarasıw ushın múddet tayınlanbawı bolıp esaplanadı. Bul norma zorlıq qatnasıqlarınıń dawam etiwiniń aldın alıw, jábirleniwshi shaxstıń qáwipsizligin támiyinlew hám onıń huqıqların nátiyjeli qorǵawǵa qaratılǵan.

 

Ózbekstan Respublikası Hákimshilik juwapkershilik haqqındaǵı kodeksiniń 59-2-statyasında shańaraqlıq (sociallıq) zorlıq túsinigine huqıqıy jaqtan anıq táriyp berilgen. Oǵan bola, tómendegi háreketler shańaraqlıq zorlıq esaplanadı:

 

zayıbı, burınǵı zayıbı, birge jasaytuǵın shaxs yamasa ulıwma perzentke ie bolǵan shaxs tárepinen basqa shaxstıń bilimlendiriw, miynet, densawlıqtı saqlaw, múlk huqıqların ámelge asırıwǵa tosqınlıq etiw;

 

jeke buyımlar hám múlkke qastan zıyan jetkeriw;

 

shaxstıń abırayın kemsitiw, onı qorqıtıw, jaqın tuwısqanlarınan májbúriy ajıratıp qoyıw sıyaqlı is-háreketler.

 

Eger bul háreketlerde jınayat belgileri bolmasa, olar hákimshilik huqıqbuzarlıq sıpatında bahalanıp, 10 esesinen 20 esesine shekemgi bazalıq esaplaw muǵdarında járiyma yamasa 10 sutkaǵa shekem hákimshilik qamaqqa alıw jazası menen jazalanadı.

 

Statyanıń ekinshi bóliminde bolsa, jábirleniwshi shaxsqa jeńil dene jaraqatın jetkeriw, densawlıǵınıń jamanlasıwına alıp kelgen zorlıq háreketleri de hákimshilik juwapkershilikke sebep bolatuǵını belgilengen. Bul jaǵdaylarda járiyma muǵdarı saqlanadı, biraq hákimshilik qamaqqa alıw múddeti 15 sutkaǵa shekem arttırıladı.

 

Jańa huqıqıy ózgerisler, atap aytqanda, sud tárepinen jarasıw múddeti belgilenbewi sıyaqlı normalar shańaraqlıq zorlıqqa ushıraǵan shaxslar ushın áhmiyetli kepillik bolıp esaplanadı. Bunday huqıqıy kózqaraslar – zorlıqtı xoshametlemew, jábirleniwshilerdi tákirar zorlıqtan qorǵaw, olardıń qol qatılmaslıǵı hám abırayın tiklew sıyaqlı áhmiyetli sociallıq maqsetlerge xızmet etedi.

 

Qabıl etilgen Nızam tek ǵana shańaraqlıq zorlıqqa qarsı nátiyjeli gúresiwdi emes, al shańaraqlarda salamat ortalıq jaratıw, hayal-qızlar hám balalardıń huqıqıy qorǵalıwın támiyinlewde úlken áhmiyetke iye.

 

Sonlıqtan, hár bir puqara, atap aytqanda, hayal-qızlar hám jaslar óz huqıqların biliwi hám qorǵaw mexanizmlerinen xabardar bolıwı jámiyet turaqlılıǵı ushın áhmiyetli shártlerden biri bolıp esaplanadı.

 

 

Janat AYMAǴANBETOVA

Qaraqalpaqstan Respublikası hákimshilik sudınıń sudyası

SANLI SUD: NIZAM ÚSTINLIGINE ZAMANAGÓY JANTASÍW

Shımbay rayonındaǵı «Doslıq» mákan puqaralar jıyınında aymaq turǵınla penen ushırasıw ótkerildi. Ilajǵa Shımbay rayonlararalıq ekonomikalıq sudınıń baslıǵı B.Bekmuratov hám jınayat isleri boyınsha Shımbay rayonı sudınıń tergew sudyası R.Kaukishev qatnastı.

 

Ushırasıwda sudyalar tárepinen puqaralarǵa Prezidentimizdiń 2025-jıl 21-avgustta qabıl etilgen «Sudlardıń jumısına jasalma intellekt texnologiyaların engiziw arqalı ádil sudlawǵa erisiw dárejesin arttırıw hám sud sistemasınıń materiallıq-texnikalıq támiynatın jaqsılawǵa baylanıslı ilajlar haqqında»ǵı PP-140-sanlı Pármanı jáne «Ádil sudlaw tarawında joqarı mamanlıqtaǵı kadrlar tayarlaw sistemasın túp-tiykarınan jetilistiriw ilajları haqqında»ǵı PP-141 sanlı Pármanınıń mazmun-mánisi keńnen túsindirip berildi.

 

 

Atap ótilgenindey, Prezidentimizdiń usı jıl 21-avgusttaǵı PP-140-sanlı Pármanı sud sistemasında sanlastırıwdı jańa basqıshqa alıp shıqtı. Usı pármanǵa bola, endi sud islerin elektron tárizde júrgiziw imkaniyatları keńeytiledi, jasalma intellekt tiykarında isleytuǵın tallaw platformaları engizilip, «aqıllı sud zalları» hám onlayn múrájat sistemaları keń kólemde jumıs baslaydı, sud qararlarınıń ashıq-aydınlıǵın támiyinlew ushın ashıq maǵlıwmatlar bazası jaratıladı.

Sonday-aq, puqaralar ushın sudlarǵa múrájat etiw, jumıslardı baqlaw hám qararlar menen tanısıw procesi biraz jeńillestiriledi.

Joqarıda atap ótilgen pármanlar arqalı sud sistemasında jańa basqısh baslanbaqta. Atap aytqanda, jasalma intellekt texnologiyalarınıń engiziliwi, sud imaratlarınıń materiallıq-texnikalıq támiynatınıń jaqsılanıwı, sudyalardıń mamanlıǵı arttırılıwı puqaralardıń ádil sudlawǵa bolǵan isenimin bekkemleydi.

Ilaj dawamında qatnasıwshılar ózlerin qızıqtırǵan sorawlarǵa juwap aldı.

SUD ISKERLIGINE JASAMALÍ INTELLEKTTI ENGIZIW HÁM HUQÍQBUZARLÍQLARDÍŃ ALDÍN ALÍWDA JERGILIKLI UYÍMLAR MENEN BIRGE ISLESIWDIŃ ÁHMIYETI

 

Jınayat isleri boyınsha Kegeyli rayonı sudınıń baslıǵı R.Bekmuratova tárepinen rayon hákimliginiń májilisler zalında tiyisli mákeme hám shólkemlerdiń basshıları, máhálle baslıqları menen ushırasıw ótkerildi.

 

Onda usı jıldıń 21-avgust kúni qabıl etilgen «Sudlardıń jumısına jasalma intellekt texnologiyaların engiziw arqalı ádil sudlawǵa erisiw dárejesin arttırıw hám sud sistemasınıń materiallıq-texnikalıq támiynatın jaqsılawǵa baylanıslı qosımsha ilajlar haqqında»ǵı 140-sanlı Prezident Pármanı hám onıń áhmiyeti haqqında sóz boldı.

 

Atap ótilgenindey, bul Párman sud sistemasında ashıq-aydınlıq hám zamanagóy texnologiyalardan nátiyjeli paydalanıwdı támiyinlewge xızmet etedi. Ushırasıwda sud jumısına jasalma intellektti engiziw arqalı is júrgiziwde operativlik hám qalıslıqqa erisiw, puqaralardıń huqıqları menen máplerin nátiyjeli qorǵaw imkaniyatlarınıń keńeyip atırǵanı ayrıqsha atap ótildi.

 

Bul ushırasıw dawamında sud hújjetleriniń orınlanıwın támiyinlew, atap aytqanda, ayrıqsha uyǵarıwlardıń tolıq hám óz waqtında kórip shıǵılıwı boyınsha juwapker shólkemler hám máhálle basshılarına anıq wazıypalar júklendi. Sud baslıǵı R.Bekmuratova sud qararlarınıń orınlanıwın támiyinlewde hár bir basshı hám puqaralardıń huqıqıy sanası hám juwapkershiligi áhmiyetli orın iyeleytuǵının, sol arqalı jınayatshılıqtı saplastırıwda sistemalı múnásibet qáliplesetuǵının atap ótti.

 

Ushırasıw juwmaǵında, sud hám jergilikli uyımlar arasında birge islesiwdi jáne de bekkemlew, jámiyetshiliktiń qatnasıwında huqıqbuzarlıqlardıń aldın alıw boyınsha anıq ilajlar belgilendi.

ADVOKATLAR MENEN USHÍRASÍWDA JOQARÍ SUD PLENUMÍ QARARLARÍ TALQÍLANDÍ

 

Qaraqalpaqstan Respublikası hákimshilik sudınıń sudyaları R.Xudaybergenova hám J.Aymaganbetovalar tárepinen Advokatlar palatası Qaraqalpaqstan Respublikası  aymaqlıq basqarmasında advokatlar menen ushırasıw shólkemlestirildi.

 

 

Ushırasıwdıń tiykarǵı maqseti – Ózbekstan Respublikası Joqarǵı sudı Plenumı tárepinen qabıl etilgen ayırım áhmietli qararlardıń mazmunın advokatlarǵa túsindiriwden ibarat boldı.

 

Sudyalar ushırasıw dawamında Joqarǵı sud Plenumınıń «Tólewge qábiletsizlik haqqında»ǵı Ózbekstan Respublikası Nızamı normaların qollanıwdıń ayırım máseleleri haqqında»ǵı 13-sanlı qararınıń áhmietine toqtap ótti.  Sonday-aq, «Ózbekstan Respublikası joqarı sudı Plenumınıń «Dáliylerdiń maqullıǵına baylanıslı jınayat-processual nızam normaların qollanıwdıń ayırım máseleleri haqqında»ǵı 14-sanlı, «Shańaraq hám hayal-qızlardı qollap-quwatlawǵa baylanıslı nızam hújjetlerine ózgerisler hám qosımshalar kirgiziliwi múnásibeti menen Joqarı sud Plenumınıń ayırım qararlarına ózgerisler hám qosımshalar kirgiziw haqqında»ǵı 15-sanlı qararlarınıń mazmunı haqqında keń túsinikler berildi.

 

Ushırasıw dawamında advokatlar ózlerin qızıqtırǵan sorawlarǵa huqıqıy tiykarlanǵan juwaplar aldı.

MÚLKTI KONFISKACIYA ETIW TÁRTIBI

 

Múlk huqıqı shaxstıń ózine tiyisli múlkke óz qálewi menen hám óz máplerin gózlep iyelik etiw, onnan paydalanıw hám onı basqarıw, sonday-aq óziniń menshik huqıqın kim tárepinen bolsa da, hár qanday buzılıwdı saplastırıwdı talap etiw huqıqınan ibarat. Múlk huqıqı múddetsiz bolıp, múlk qol qatılmas hám nızam menen qorǵaladı.

 

Múlk iyesiniń mal-múlkin alıp qoyıwǵa, sonday-aq onıń huqıqların sheklewge tek nızamda názerde tutılǵan jaǵdaylarda ǵana jol qoyıladı.

 

Sonday-aq, nızamda názerde tutılǵan jaǵdaylarda hám tártipte múlk iyesiniń minnetlemeleri boyınsha óndiriw usı múlkke qaratılǵan jaǵdayda, sonday-aq, nacionalizaciyalaw, rekviziciyalaw hám konfiskaciyalaw tártibinde jol qoyıladı.

 

Nızamda názerde tutılǵan jaǵdaylarda mal-múlk sudtıń qararına muwapıq jınayat yamasa basqa huqıqbuzarlıq islegeni ushın haqı tólemesten múlk iyesinen alıp qoyılıwı yaǵnıy konfiskaciya etiliwi múmkin.

 

Mámleket dáramatına ótkeriletuǵın múlkti alıp qoyıw, esapqa alıw, saqlaw, bahalaw hám satıw, sonday-aq, onı joq etiw Ózbekstan Respublikası Ministrler Kabinetiniń 2009-jıl 15-iyuldegi 200-sanlı qararı menen tastıyıqlanǵan «Mámleket dáramatına ótkeriletuǵın múlkti alıp qoyıw, satıw yamasa joq etiw tártibi haqqında»ǵı Reje tiykarında ámelge asırıladı.

 

Múlkti alıp qoyıw haqqındaǵı materiallar nızamshılıqta belgilengen tártipte hám múddetlerde múlkti mámleket dáramatına ótkeriw yaki onı joq etiw haqqında qarar qabıl etiwshi tiyisli sudqa yaki uyımǵa beriliwi kerek. Bunda materialǵa mal-múlkti alıp qoyıw haqqındaǵı bayanlama, mal-múlkti saqlaw ushın qabıl etiw- tapsırıw akti, avtomototransport quralı yamasa kóshpes múlkin mámleket dáramatına ótkeriwde – kózden ótkeriw akti, 20 hám onnan kóp jıl paydalanılǵan avtomototransport quralın kózden ótkeriw aktine Ózbekstan Respublikası Ishki isler ministrligi Jol háreketi qáwipsizligi mámleketlik xızmeti uyımınıń avtomototransport quralınıń paydalanıwǵa jaramlılıǵı haqqındaǵı juwmaǵı, ekspertiza ótkeriw ushın bólekler hám úlgiler alıw haqqındaǵı akt, múlktiń tutınıw, paydalanıw yamasa qayta islew ushın jaramlılıǵı yamasa jaramsızlıǵı boyınsha ekspert juwmaǵı, májbúriy sertifikatlastırılıwı kerek bolǵan ónimge muwapıqlıq sertifikatı, múlkti bahalaw haqqındaǵı juwmaq yamasa múlkti bahalaw haqqındaǵı akt, sondy-aq, bazalıq esaplaw muǵdarınıń eki júz esesi hám onnan artıq muǵdarına teń bolǵan múlk boyınsha qosımsha túrde súwretke alıw materialları, bar bolǵanda bolsa video súwretke alıw materialları da qosımsha etiledi.

 

Múlkti mámleket dáramatına ótkeriw yamasa onı joq etip taslaw haqqında qarar qabıl etken sud yamasa basqa organ óz qararında ekspertiza ótkeriwde (sertifikaciyalawda) alınǵan hám qaytarılǵan bólekler hám úlgiler sanın kórsetken halda mámleket dáramatına ótkeriletuǵın yamasa joq etiletuǵın múlktiń bahası hám muǵdarın kórsetedi.

 

Múlkti mámleket dáramatına ótkeriw yamasa onı joq etip taslaw haqqında qarar qabıl etken sud yamasa organ ózi shıǵarǵan tiyisli qarar kúshke kirgeninen keyingi kúnnen keshikpey orınlaw hújjetin orınlaw ushın tiyisli Byuro organına jiberedi.

 

Wákillikli uyımnıń kúshke kirgen qararı, sonday-aq, múlkti mámleket dáramatına ótkeriw yamasa múlkti joq etiw haqqındaǵı kúshke kirgen sud qararı tiykarında sud tárepinen beriletuǵın orınlaw xatı orınlaw hújjeti esaplanadı.

 

Sud yamasa wákillikli uyımnıń orınlaw hújjetine usı Rejege tiykar joqarıda atap ótilgen, orınlawdı júrgiziw ushın zárúr bolǵan hújjetler qosımsha etiledi.

 

Múlkti satıwdan túsken pul qarjılarınıń mámleket dáramatına tolıq hám óz waqtında túsiwin qadaǵalaw, sonday-aq, mámleketlik uyımlarǵa biypul berilgen múlkti esapqa alıw salıq uyımları tárepinen ámelge asırıladı.

 

Múlkti alıp qoyıw, mámleket múlkine ótkeriw yamasa olardı joq etiw, bahalaw (qayta bahalaw) hám de satıw wákilligi berilgen, alınǵan pul qarjılarınıń Ózbekstan Respublikası Mámleketlik byudjetine tolıq hám óz waqtında ótkeriliwin támiyinlewshi mámleketlik basqarıw, qadaǵalaw uyımları hám lawazımlı shaxslardıń iskerliginiń nızamlılıǵı ústinen qadaǵalawdı Ózbekstan Respublikası Bas prokurorı hám oǵan boysınıwshı prokurorlar tárepinen ámelge asırıladı.

 

Reje talaplarınıń buzılıwınıń hár bir jaǵdayı boyınsha prokuratura uyımları jazanıń sózsiz ekenligin támiyinleydi hám nızamda názerde tutılǵan jınayıy juwapkershilikke shekemgi juwapkershilik ilájların kóredi.

 

Rejeniń talapları buzılǵanlıǵı ushın ayıplı bolǵan shaxslar nızamshılıqta belgilengen tártipte juwapker boladı.

 

 

 

Spartak Niyazov,

Nókis rayonlar aralıq ekonomikalıq sudı baslıǵı

BAYRAMǴA BAǴÍSHLANÍP SALTANATLÍ ILAJ SHÓLKEMLESTIRILDI

Ózbekstan Respublikası Ǵárezsizliginiń 34 jıllıǵı múnásibeti menen Joqarı sudta saltanatlı bayram ilajı bolıp ótti.

 

Ilaj Mámleketlik gimn menen baslandı. Sud sistemasınıń basshıları – Joqarı sud baslıǵı B.Islamov, Sudyalar joqarı keńesiniń baslıǵı X.Yodgorov hám Sudyalar associaciyasınıń baslıǵı U.Mingbaev jıynalǵanlardı bayram menen qutlıqlap, ǵárezsizlik xalqımızdıń erkin hám abadan turmısqa isenimin bekkemlep atırǵanın atap ótti.

 

 

 

Keyingi jıllarda sud-huqıq tarawında keń kólemli reformalar ámelge asırıldı. Sud jumısınıń ashıq hám ádil bolıwı, sudyalardıń erkinligin támiyinlew, sanlı texnologiyalardı engiziwge úlken itibar qaratılmaqta. Atap aytqanda, jaqında Prezident tárepinen qol qoyılǵan pármanlar sud sistemasında jańa basqıshtı baslap berdi.

 

 

 

Ilajda bir topar sud veteranları hám sud xızmetkerleri «Benuqson xizmati uchun» kókirek belgisi menen sıylıqlandı. Olardıń arasında Qaraqalpaqstan Respublikası hákimshilik sudınıń baslıǵı Amir Nurlipesov ta bar.

 

 

Videokonferenciya baylanıs rejiminde ótkerilgen ilajda Qaraqalpaqstan Respublikası sudınıń baslıǵı K.Tarixov usı sıylıqtı óz iyesine saltanatlı túrde tapsırdı.

 

Bunday itibar hám xoshamet sudya hám xızmetkerlerdiń óz jumısın jáne de nátiyjeli hám juwapkershilikli orınlawına úlken motivaciya boladı.

 

Skip to content