Category Archives: Yangiliklar

ADOLAT YO‘LIDA YOZILGAN 75 YILLIK IBRAT

Umrlar bor — bir yashagulik. Umrlar bor — mangu yashagulik. Shunday umr egalari borki, ularning hayot yo‘li faqat shaxsiy taqdir emas, balki bir davrning ma’naviy qiyofasiga aylanadi. Ana shunday insonlardan biri — “Qoraqalpog’istonda xizmat ko‘rsatgan yurist”, “Do‘stlik” ordeni va “Sodiq xizmatlari uchun” medali sohibi, sud faxriysi Paraxat Aytniyazov bu yil muborak 75 yoshni qarshi oldi.

Nukus shahrida o‘tkazilgan tantanali anjuman faqat yubiley emas, balki bir umrlik sadoqat, iroda va adolatga bag’ishlangan hayotning e’tirofi sifatida o‘tdi. Tadbirda yubilyarning hamkasblari, shogirdlari, keng jamoatchilik vakillari jam bo‘ldi. Zalda faqat tabriklar emas, samimiy hurmat, ustozga bo‘lgan cheksiz ehtirom hukm surardi.

Anjumanda O‘zbekiston Sudyalar assotsiatsiyasi raisi, O‘zbekistonda xizmat ko‘rsatgan yurist Ubaydulla Mingboevning ma’ruzasi o‘qib eshittirildi. U o‘z nutqida Paraxat Aytniyazovning hayot yo‘lini “tasodiflar emas, balki aniq maqsad, mustahkam iroda va adolatga bo‘lgan chuqur ishonch asosida qurilgan ibratli yo‘l” deya ta’rifladi.

Darhaqiqat, yubilyarning mehnat faoliyati huquqshunoslik sohasida alohida sahifalarni tashkil etadi. U Nukus shahar sudi sudyasidan tortib, Qo‘ng’irot tuman sudi raisi, Qoraqalpog’iston Respublikasi Adliya vaziri o‘rinbosari, sobiq ittifoq davrida SSSR Adliya vazirligi katta maslahatchisi kabi mas’ul lavozimlarda ishladi.

Mustaqillikning ilk yillarida esa qonunchilik va huquq tartibot qo‘mitasiga rahbarlik qilib, yangi davlatchilik poydevorini mustahkamlashga munosib hissa qo‘shdi.

Keyinchalik unga ishonch bildirilib, Qoraqalpog’iston Respublikasi Oliy sudi raisi lavozimi topshirildi. Ushbu maskanda o‘n besh yil davomida odil sudlovni ta’minlash, qonun ustuvorligini qaror toptirish, inson huquq va erkinliklarini himoya qilish yo‘lida sabot bilan mehnat qildi.

Paraxat Aytniyazov nafaqat rahbar, balki ustoz sifatida ham yuzlab yosh huquqshunoslarga hayot maktabi bo‘ldi. Bugun uning shogirdlari turli mas’ul lavozimlarda adolat an’analarini davom ettirishmoqda. Bu — ustoz mehnatining eng katta samarasi.

Tadbirda shuningdek, O‘zbekiston Respublikasi Oliy sudi raisi B.Islamovning tabrigi ham o‘qib eshittirildi. Yubilyarning jamiyat rivojiga qo‘shgan hissasi, yuksak insonparvarlik fazilatlari alohida e’tirof etildi.

Qoraqalpog’iston haqida so‘z ketganda el qalbida qolgan buyuk nomlar yodga olindi: Ibroyim Yusupov, Musa Erniyazov, Qallыbek Kamalov. Ana shunday el ardoqlagan insonlar safida Paraxat Aytniyazov nomi ham munosib o‘rin egallashi ta’kidlandi.

Bugun u hali-hamon faol — Qoraqalpog’iston Respublikasi Konstitutsiyaviy nazorat qo‘mitasi raisi sifatida faoliyat yuritmoqda. Bu ishonch — uning yillar davomida orttirgan tajribasi va yuksak obro‘sining yorqin dalilidir.

Tantana yakunida ustozning hayot yo‘li ibrat sifatida tilga olindi. U haqda “Bu odam huddi chinordek — ildizlari chuqur, soyasi keng” deya ta’rif berildi.

Darhaqiqat, ayrim insonlar borki, ularning umri yillar bilan emas, ezgu amallar bilan o‘lchanadi. Paraxat Aytniyazov ana shunday mangu yashagulik umr sohiblaridan.

75 yosh — bu faqat bir sana emas, balki adolatga bag’ishlangan umrning yana bir nurli manzili. Ildizlari chuqur, soyasi keng chinordek bu hayot yo‘li hali ko‘plarga panoh, uning boy tajribasi esa yosh huquqshunoslar uchun yo‘lchi yulduz bo‘lib xizmat qilishda davom etadi. Chunki haqiqiy ustozning umri yillar bilan emas, tarbiyalagan shogirdlari, qoldirgan an’analari va jamiyatda qoldirgan izi bilan o‘lchanadi. Paraxat Aytniyazov mana shunday insonlardan – nafaqat adolatga xizmat qilgan arbob, balki butun bir huquqshunoslik maktabini yaratgan ustoz sifatida el hurmatida aziz va qadrli.

“O‘ZBEKISTON — 2030” STRATEGIYASI: MA’MURIY ADLIYA — QONUN USTUVORLIGINING INSTITUTSIONAL KAFOLATI

Bugungi global jarayonlar murakkablashib borayotgan sharoitda davlat boshqaruvi samaradorligini oshirish va inson huquqlarini ishonchli himoya qilish masalasi har qanday demokratik taraqqiyotning markaziy mezoniga aylanmoqda. Mamlakatimizda izchil amalga oshirilayotgan islohotlarning bosh g’oyasi — “Inson qadri uchun” tamoyili — aynan shu strategik yondashuvning mantiqiy ifodasidir. Ushbu kontseptual yondashuv doirasida davlat va fuqaro o‘rtasidagi munosabatlarni huquqiy muvozanat asosida qayta qurishda ma’muriy adliya instituti hal qiluvchi ahamiyat kasb etmoqda.

Ilmiy-huquqiy nuqtai nazardan qaraganda, ma’muriy adliya — bu davlat organlari va mansabdor shaxslar faoliyati ustidan sud nazoratini amalga oshirish orqali shaxs huquq va erkinliklarini ta’minlovchi murakkab protsessual-huquqiy mexanizmdir. Oddiy ifoda bilan aytganda, mazkur institut fuqaro yoki tadbirkorning davlat bilan yuzaga kelgan ommaviy-huquqiy nizolarda mustaqil va xolis sud himoyasidan foydalanish imkoniyatini kafolatlaydi.

Ta’kidlash joizki, Yangi O‘zbekiston sharoitida ma’muriy sudlarning tashkil etilgani davlat-fuqaro munosabatlaridagi an’anaviy asimmetriyani bartaraf etish yo‘lida muhim institutsional qadam bo‘ldi. Agar ilgari davlat tuzilmalari bilan bahslashish amalda murakkab va samarasiz jarayon sifatida qabul qilingan bo‘lsa, bugun ma’muriy adliya mazkur munosabatlarda protsessual tenglik va adolat muvozanatini ta’minlovchi ta’sirchan vositaga aylandi.

Ma’muriy sudlovning kontseptual yangiligi, avvalo, isbotlash yukining qayta taqsimlanganligida namoyon bo‘ladi. Fuqarolik va iqtisodiy sud ish yurituvida da’vogar o‘z talablarini isbotlashi lozim bo‘lsa, ma’muriy sudlovda ma’muriy organ chiqargan qarorining qonuniyligi va asosliligini aynan shu organning o‘zi isbotlashi shart. Bu — huquqiy davlat printsiplarining amaliy ifodasi bo‘lib, fuqaroning protsessual jihatdan himoyalanganlik darajasini sezilarli ravishda oshiradi.

Mazkur yondashuv ma’muriy sudlarni faqat nizolarni hal etuvchi organ sifatida emas, balki davlat boshqaruvi tizimida qonuniylikni ta’minlovchi preventiv institut sifatida ham namoyon etmoqda. Amaliyot shuni ko‘rsatmoqdaki, mansabdor shaxs qabul qilayotgan har bir qaror yoki xatti-harakatning sud nazoratidan o‘tishi ehtimoli uni huquqiy mas’uliyatni chuqur his etgan holda ish yuritishga undaydi.

Shu nuqtai nazardan, ma’muriy adliyaning rivojlanishi korruptsiyaga qarshi institutsional mexanizmlarni kuchaytirishning eng samarali yo‘nalishlaridan biri sifatida ham namoyon etadi. Zero, mansabdor shaxs uning har bir huquqiy harakati yoki qarori sud tomonidan tekshirilishi mumkinligini anglagan sharoitda noqonuniy faoliyat sodir etish xavfi sezilarli darajada kamayadi.

Bu borada Davlatimiz rahbari Sh.Mirziyoev tomonidan sud-huquq tizimini xalqqa yaqinlashtirish bo‘yicha belgilangan ustuvor vazifalar mazkur sohadagi islohotlarning strategik yo‘nalishini belgilab berdi. Xususan, 2026 yil 16 fevralda tasdiqlangan “O‘zbekiston — 2030” strategiyasining to‘rtinchi ustuvor yo‘nalishida davlat organlari va mansabdor shaxslar faoliyati ustidan samarali sud nazoratini kuchaytirish hamda ma’muriy adliyani institutsional jihatdan yanada rivojlantirish alohida maqsad sifatida belgilab qo‘yilgan.

Ushbu strategik vazifalarning izchil amalga oshirilishi pirovardida quyidagi printsipial natijaga erishiladi: har bir mansabdor shaxs o‘z vakolatini amalga oshirishda qonun ustuvorligi va sud nazoratining muqarrarligini amalda his etadigan huquqiy muhit shakllanadi.

Xulosa qilib aytganda, ma’muriy adliya — bu zamonaviy demokratik davlatning institutsional “lakmus qog’ozi”dir. Uning samarali faoliyat yuritishi fuqarolarda davlat hokimiyatiga nisbatan ishonchni mustahkamlaydi, huquqiy madaniyatni yuksaltiradi va eng muhimi — inson qadrini amalda ta’minlaydi. Chunki, adolatli va ta’sirchan sud nazorati qaror topgan jamiyatdagina barqaror taraqqiyot va farovonlik uchun mustahkam huquqiy poydevor yaratiladi.

Azat IMATOV,
Qoraqalpog’iston Respublikasi ma’muriy sudi sudyasi

ZO‘RAVONLIKKA QARSHI HUQUQIY KAFOLATLAR KUCHAYTIRILDI

Oila — jamiyatning tayanchi. Uning mustahkamligi esa nafaqat ma’naviy qadriyatlar, balki aniq huquqiy kafolatlar bilan ham ta’minlanadi. So‘nggi yillarda mamlakatimizda oila institutini mustahkamlash, xotin-qizlarning huquq va manfaatlarini ishonchli himoya qilishga qaratilgan izchil islohotlar amalga oshirilmoqda.

O‘zbekiston Respublikasi Konstitutsiyasining 76-moddasida oila jamiyatning asosiy bo‘g’ini ekani, u jamiyat va davlat himoyasida bo‘lishi qat’iy belgilab qo‘yilgan. Shuningdek, 58-moddaga muvofiq, xotin-qizlar va erkaklar teng huquqli bo‘lib, davlat ularga jamiyat va davlat boshqaruvida hamda ijtimoiy hayotning barcha sohalarida teng imkoniyatlar yaratishni kafolatlaydi.

Bugungi kunda oilalarda sog’lom ma’naviy muhitni shakllantirish, ularning farovonligini oshirish va xotin-qizlarning jamiyatdagi faolligini kuchaytirish bo‘yicha mustahkam huquqiy poydevor yaratildi. Shu bilan birga, oilaviy (maishiy) zo‘ravonlikdan jabrlangan shaxslarning huquqlarini yanada samarali himoya qilish zarurati dolzarb vazifa sifatida kun tartibiga chiqdi.

Ana shu ehtiyojdan kelib chiqib, 2025 yil 9 aprelda qabul qilingan «Oila va xotin-qizlarni qo‘llab-quvvatlash tizimi takomillashtirilishi munosabati bilan O‘zbekiston Respublikasining ayrim qonun hujjatlariga qo‘shimcha va o‘zgartirishlar kiritish to‘g’risida» O‘zbekiston Respublikasining 1053-sonli Qonuni bilan qator muhim yangiliklar joriy etildi. Unga ko‘ra, Oila kodeksining 40-moddasi yangi qoida bilan to‘ldirildi: endilikda sud oilaviy (maishiy) zo‘ravonlikdan jabrlangan shaxs talab qilgan taqdirda yarashish uchun muddat belgilamaydi.

Bu norma amaliyotda juda muhim ahamiyatga ega. Chunki avval ayrim holatlarda yarashish muddati tayinlanishi jabrlangan shaxs xavfsizligiga salbiy ta’sir ko‘rsatishi mumkin edi. Yangi tartib esa birinchi navbatda inson xavfsizligini ustuvor qo‘yadi.

Qonun bilan Uy-joy kodeksiga ham muhim qo‘shimcha kiritildi. Endi uy-joydan foydalanishga oid nizolar ko‘rilganda sud taraflar kelishuviga asosan mulkdor zimmasiga majburiy kiritilayotgan shaxsni teng sharoitli boshqa uy-joy bilan ta’minlash yoki ijara haqini to‘lash majburiyatini yuklashi mumkin. Bu norma ayniqsa nizoli holatlarda ijtimoiy adolatni ta’minlashga xizmat qiladi.

Mazkur o‘zgartishlar sud amaliyotida bir xil qo‘llanilishini ta’minlash maqsadida Oliy sud Plenumining 2025 yil 23 iyundagi 15-son qarori bilan tegishli qarorlar ham yangilandi. Xususan, nikohdan ajratish ishlarini ko‘rish tartibiga oid qoidalar qayta ko‘rib chiqilib, zo‘ravonlikdan jabrlangan shaxs manfaatlarini ustuvor himoya qilish mexanizmlari aniq belgilab berildi.

Shu bilan birga, sudlarga oilaviy (maishiy) zo‘ravonlik holatlarini baholashda Ma’muriy javobgarlik to‘g’risidagi kodeksning 59²-moddasi va Jinoyat kodeksining 126¹-moddasi talablaridan kelib chiqish zarurligi alohida ko‘rsatib o‘tildi.

Umuman olganda, qonunchilikka kiritilgan mazkur o‘zgartish va qo‘shimchalar oilaviy zo‘ravonlikdan jabrlangan shaxslarning huquqiy himoyasini yanada kuchaytirishga, xotin-qizlarning jamiyatdagi faolligini oshirishga hamda oila institutini mustahkamlashga xizmat qiladi. Bu esa mamlakatimizda inson qadrini ulug’lash tamoyili izchil ta’minlanayotganining yana bir amaliy ifodasidir.

Erkin O‘TENIYAZOV,

Qoraqalpog’iston Respublikasi sudi fuqarolik ishlari bo‘yicha sudyasi

SUD TIZIMIDA KORRUPTSIYAGA QARSHI KURASH

O‘zbekistonda korruptsiyaga qarshi kurash davlat siyosatining ustuvor yo‘nalishlaridan biriga aylandi. Davlat rahbari Shavkat Mirziyoev faoliyatining ilk kunlaridanoq bu illatga qarshi murosasiz kurashish, huquqbuzarliklarning oldini olish hamda davlat organlari faoliyatida ochiqlik va shaffoflikni ta’minlashni ustuvor vazifa sifatida belgilab berdi.

Bu boradagi muhim huquqiy asoslardan biri — «Korruptsiyaga qarshi kurashish to‘g’risida»gi Qonunning qabul qilinishi bo‘ldi. Mazkur hujjat korruptsiya tushunchasiga aniq ta’rif berib, unga qarshi tizimli kurashning mustahkam poydevorini yaratdi. Qonunga ko‘ra, shaxsning o‘z xizmat mavqeidan shaxsiy yoki boshqalar manfaati yo‘lida qonunga xilof ravishda moddiy yoki nomoddiy naf olishi korruptsiya sifatida baholanadi. Oddiy til bilan aytganda, bu — pora olish-berish, tanish-bilishchilik va lavozimdan shaxsiy manfaat yo‘lida foydalanish holatlaridir.

So‘nggi yillarda sud tizimida korruptsiyaning oldini olish va unga qarshi kurashish borasida izchil va kompleks chora-tadbirlar amalga oshirilmoqda. Xususan, Oliy sud raisi B.Islomov rahbarligida sudlar faoliyatida ochiqlikni kuchaytirish, murojaatlar bilan ishlash tizimini takomillashtirish va jamoatchilik nazoratini kengaytirishga alohida e’tibor qaratilmoqda.

Bugungi kunda fuqarolar uchun sud tizimida korruptsiya holatlariga duch kelgan taqdirda tezkor murojaat qilish imkoniyatlari yaratilgan. Ishonch telefoni, Telegram-bot va rasmiy veb-sayt orqali murojaat yuborish mumkin. Eng muhimi, murojaat qilgan shaxsning shaxsi sir saqlanishi hamda murojaat belgilangan tartibda ko‘rib chiqilishi qonun bilan kafolatlangan.

Sud tizimida halollik muhitini mustahkamlash maqsadida Oliy sud Prezidiumining qarori bilan pora taklif etilgani haqida xabar berish va uni ko‘rib chiqish tartibi ham joriy etildi. Bu esa sudyalar va sud xodimlari faoliyatida ochiqlik standartlarini yanada kuchaytirishga xizmat qilmoqda.

2024 yil 27 dekabrda qabul qilingan «Sudlarda korruptsiyaga qarshi kurashish tizimini yanada jadallashtirish chora-tadbirlari to‘g’risida»gi buyruq esa sohada yangi bosqichni boshlab berdi. Ushbu hujjat bilan korruptsiyaga qarshi siyosat, manfaatlar to‘qnashuvini boshqarish, xavf-xatarlarni baholash, davlat xaridlari shaffofligini ta’minlash va murojaatlarni qabul qilish tartibini qamrab olgan qator muhim ichki hujjatlar tasdiqlandi.

Shuningdek, sudyalar va sud xodimlarining huquqiy ongi va mas’uliyatini oshirish maqsadida korruptsiyaga qarshi kurashish bo‘yicha maxsus o‘quv dasturlari yo‘lga qo‘yilgan. Amalda turli mavzularda ma’ruza va seminarlar muntazam o‘tkazib kelinmoqda.

Qisqasi, sud tizimida korruptsiyaga qarshi kurashish faqat jazo choralari bilan cheklanib qolmayapti. Bugun bu jarayon profilaktika, ochiqlik, raqamlashtirish va institutsional nazorat mexanizmlari orqali kompleks tarzda yo‘lga qo‘yilgan. Bu esa, o‘z navbatida, odil sudlovga bo‘lgan ishonchni mustahkamlashga xizmat qilmoqda.

Janat AYMAGANBETOVA,
Qoraqalpog’iston Respublikasi ma’muriy sudi sudyasi

QARZNI UNDIRISH HAQIDA SUDGA MUROJAAT QILISH TARTIBI

O‘zbekiston Respublikasi Fuqarolik kodeksining 732-moddasida belgilanganidek, qarz shartnomasi bo‘yicha bir taraf — qarz beruvchi ikkinchi tarafga, ya’ni qarz oluvchiga pul yoki turga xos alomatlari bilan belgilangan boshqa ashyolarni mulk qilib beradi. Qarz oluvchi esa, qarz beruvchiga bir yo‘la yoki bo‘lib-bo‘lib, o‘shancha summadagi pulni yo qarzga olingan ashyolarning xili, sifati va miqdoriga baravar ashyolarni yoxud qarz summasini qaytarib berish majburiyatini oladi.

Qarz shartnomasi shartiga ko‘ra, qiymatga ega olingan narsa shartnomada ko‘rsatilgan vaqtda qaytarilishi lozim. Bordi-yu, qaytarish muddati shartnomada ko‘rsatilmagan bo‘lsa, qarz qarzni beruvchi talab qilgan vaqtda qaytarilishi kerak.

Qarz shartnomasining boshqa shartnomalardan farqlanadigan, yuridik ahamiyatga ega o‘ziga xos xususiyatlari mavjud.

Xususan, qarz shartnomasi real bo‘lib, uning ma’nosi shundaki, shartnoma narsa, pul yoki ashyoni qarz beruvchi qarz oluvchiga topshirish paytidan vujudga keladi va xuddi shu vaqtdan shartnoma tuzilgan hisoblanadi. Qarz shartnomasi bir tomonlama shartnoma hisoblanib, bir taraf — qarz beruvchi qarz berish huquqiga ega bo‘lsa, ikkinchi tomonda qarz narsasini qaytarish majburiyati vujudga keladi. Shartnomaga ko‘ra, qarzdor olgan mulkdan foydalanib, uni boshqarish huquqi berilganligi tufayli mulkning vaqtinchalik egasi hisoblanadi. Qarz shartnomasi aksariyat hollarda tekinga tuziladi. Qonun yoki shartnomada nazarda tutilgan hollarda foizlar olishga yo‘l qo‘yiladi. Fuqarolar o‘rtasida qarz summasi eng kam ish haqining o‘n baravaridan ortiq bo‘lsa, shartnoma oddiy yozma shaklda tuzilishi shart. Shartnomadagi taraflardan biri yuridik shaxs bo‘lganida esa, summasidan qat’i nazar qarz shartnomasi yozma shaklda tuzilishi kerak.

Agar qarz oluvchining tilxati yoki unga qarz beruvchi tomonidan muayyan summa yoxud muayyan miqdordagi ashyolar topshirilganini tasdiqlaydigan boshqa hujjatlar mavjud bo‘lsa, qarz shartnomasi yozma shaklda tuzilgan hisoblanadi. Bordi-yu, qarz majburiyati qarz oluvchi tomonidan veksel, obligatsiya yoki qarz summasini va qarz beruvchining uni undirib olish huquqini belgilaydigan boshqa qimmatli qog’oz bilan tasdiqlangan bo‘lsa, bunday holda qarz shartnomasining yozma shakliga rioya qilingan hisoblanadi.

Qarz beruvchi qarzni vaqtida qaytarib ololmaganida fuqarolik ishlari bo‘yicha sudga murojaat qilish huquqi mavjud.

Qarzni undirish haqida sudga agar notarila tasdiqlangan nizosiz talab bo‘lsa sud buyrug’ini berish to‘g’risida ariza bilan yoki da’vo ariza shaklida fuqarolik ishlari bo‘yicha tumanlararo, tuman (shahar) sudlariga murojaat qilinadi.

Sudga ariza berilganda da’vo bahosining (qarz summasi) 4 foizi miqdorida davlat boji undiriladi. Agar qarz shartnomasi bo‘yicha taraflar yuridik shaxslar bo‘lsa, davlat boji da’vo bahosining 2 foizi miqdorida undiriladi.

Da’vo arizada (arizada) sudning nomi, da’vogar (arizachi) va javobgar (qarzdor) F.I.Sh va yashash manzillari, bog’lanish ma’lumotlari, rekvizitlari (agar mavjud bo‘lsa), da’vo asosi va summasi hamda talab ko‘rsatiladi va da’vogar (arizachi) yoki uning vakili tomonidan imzolanadi.

Da’vo ariza (ariza)ga uning nusxasi, da’vo talablarini tasdiqlovchi hүujjatlar, ya’ni qarz shartnomasi yoki unga tenglashtirilgan yozma hujjatlar asl nusxasi, davlat boji va pochta xarajati to‘langani to‘g’risida hүjjatlar va boshqa hujjatlar ilova qilinadi.

Qoraqalpog’iston Respublikasi fuqarolik ishlari bo‘yicha birinchi instantsiya sudlari tomonidan 2025 yil davomida qarzni undirish bilan bog’lik jami 1188 fuqarolik ishi ko‘rib tamomlangan, shundan 1030 da’vo ariza qanoatlantirilgan, 48 tasi rad etilgan, 13 ta ish ish yuritishdan tugatilgan, 97 ta ariza ko‘rmasdan qoldirilgan.

Shu o‘rinda sud amaliyotidan bir misol, da’vogar X.Axmedov sudga da’vo ariza bilan murojaat qilib, javobgar N.Kobeysinovdan 15.000.000 so‘m qarz pulini undirib berishni so‘ragan.

Sud hal qiluv qarori bilan da’vo ariza qanoatlantirilib, javobgar N.Kobeysinovdan da’vogar X.Axmedovning foydasiga 15.000.000 so‘m qarz puli va sud xarajatlari undirilgan.

Chunki, da’vogar X.Axmedov 2025 yili may oyida javobgar N.Kobeysinovga qaytarib berish sharti bilan qarzga 15.000.000 so‘m bergan. Bu haqida javobgar N.Kobeysinov til xat yozib bergan lekin qarz pulni da’vogar talab qilgan paytdan buyon qaytarmagan.

Sud majlislarida N.Kobeysinov da’vo talabini tan olib, da’vogar X.Axmedovdan qarz olganligini, lekin hozirgi kunda moddiy ahvoli tufayli qaytara olmayotganligini bildirgan.

O‘zbekiston Respublikasi Fuqarolik kodeksining 732, 733, 735-moddalariga ko‘ra, qarz shartnomasi bo‘yicha bir taraf (qarz beruvchi) ikkinchi tarafga (qarz oluvchiga) pul yoki turga xos alomatlari bilan belgilangan boshqa ashyolarni mulk qilib beradi, qarz oluvchi esa qarz beruvchiga bir yo‘la yoki bo‘lib-bo‘lib, o‘shancha summadagi pulni yoki qarzga olingan ashyolarning xili, sifati va miqdoriga baravar ashyolarni (qarz summasini) qaytarib berish majburiyatini oladi. Qarz shartnomasi pul yoki ashyolar topshirilgan paytdan boshlab tuzilgan hisoblanadi. Fuqarolar o‘rtasida qarz shartnomasi, agar bu qarzning summasi eng kam ish haqining o‘n baravaridan ortiq bo‘lsa, oddiy yozma shaklda tuzilishi shart, shartnomadagi taraflardan biri yuridik shaxs bo‘lganida esa summasidan qat’i nazar, yozma shaklda tuzilishi shart. Qarz shartnomasining yozma shakliga rioya qilmaslik ushbu Kodeksning 109-moddasida nazarda tutilgan oqibatlarga olib keladi. Agar qarz oluvchining tilxati yoki unga qarz beruvchi tomonidan muayyan summa yoki muayyan miqdordagi ashyolar topshirilganligini tasdiqlaydigan boshqa hujjat mavjud bo‘lsa, qarz shartnomasi yozma shaklda tuzilgan hisoblanadi.

Amaldagi Fuqarolik kodeksi 735-moddasining 1 va 2-qismlariga ko‘ra, qarz oluvchi olingan qarz summasini qarz shartnomasida nazarda tutilgan muddatda va tartibda qarz beruvchiga qaytarishi shart. Agar qarz summasini qaytarish muddati shartnomada belgilangan bo‘lmasa, qarz oluvchi uni qarz beruvchi qarzni qaytarish haqida talab qo‘ygan kundan boshlab o‘ttiz kun mobaynida qaytarishi kerak.

Ushbu qonun talablariga asosan sud, da’vogar X.Axmedovning da’vo arizasini qanoatlantirish haqida xulosaga kelgan.

Saodat KAIPNAZAROVA,

Qoraqalpog’iston Respublikasi sudining sudyasi

TERGOV SIFATI — ADOLAT POYDEVORI

Jinoyat ishlari bo‘yicha Bo‘zatov tumani sudining tergov sudyasi K.Kыpshakbaev rahbarligida tuman prokuraturasi, ichki ishlar bo‘limi hamda tegishli soha vakillari ishtirokida amaliy seminar tashkil etildi. Tadbir huquqni qo‘llash amaliyotini takomillashtirish va idoralararo hamkorlikni mustahkamlashga qaratildi.

Seminarning asosiy maqsadi — jinoyat ishlari bo‘yicha tergov va surishtiruv sifati hamda samaradorligini oshirish, tergov, surishtiruv va sud jarayonlarida amaldagi Konstitutsiya va qonunchilik normalarini to‘g’ri va aniq qo‘llash masalalarini muhokama qilishdan iborat bo‘ldi. Shuningdek, ma’muriy huquqbuzarlik to‘g’risidagi bayonnomalarni rasmiylashtirish va yuborish tartibi, ish materiallarini qaytarish asoslari, ma’muriy jazo qo‘llash muddatlari hamda shaxslarning huquq va qonuniy manfaatlarini ishonchli himoya qilish masalalari yuzasidan atroflicha tushuntirishlar berildi.

Tadbir davomida amaliyotda uchrayotgan ayrim muammoli jihatlar va protsessual kamchiliklar tahlil qilinib, ularning oldini olish, huquqni qo‘llashda yagona yondashuvni shakllantirish bo‘yicha aniq takliflar ilgari surildi. Qonun hujjatlariga kiritilayotgan o‘zgartish va qo‘shimchalar mazmun-mohiyati ham soha xodimlari e’tiboridan chetda qolmadi.

Seminar yakunida amaliyotga oid savollarga mutaxassislar tomonidan asosli javoblar berildi. Qayd etilganidek, bunday amaliy tadbirlar huquqni muhofaza qiluvchi organlar o‘rtasidagi o‘zaro hamkorlikni yanada kuchaytirish, ma’muriy va jinoyat ishlarini ko‘rib chiqishda qonun ustuvorligini ta’minlashga xizmat qiladi.

YOSHLAR VA SUD-HUQUQ ISLOHOTLARI: ZAMONAVIY SUD, RAQAMLASHTIRISH

Innovatsion texnologiyalar universitetida talabalar ishtirokida sud-huquq sohasida amalga oshirilayotgan islohotlar, korruptsiyaga qarshi kurashish choralari va sudlarda joriy etilgan interaktiv xizmatlar haqida ma’lumot berish maqsadida uchrashuv tashkil etildi.

Unda Qoraqalpog’iston Respublikasi ma’muriy sudi sudyalari J.Aymaganbetova, K.Xojamuratov va A.Imatov, Nukus tumanlararo ma’muriy sudi sudyasi K.Babanazarov, universitet professor-o‘qituvchilari va talaba-yoshlari ishtirok etdi.

Tadbir davomida sudyalar mamlakatda korruptsiyaga qarshi amalga oshirilayotgan islohotlar haqida batafsil ma’lumot berdi. Xususan, Korruptsiyaga qarshi kurashish agentligi va qonunchilik asoslari mustahkamlangani, davlat boshqaruvida shaffoflik, manfaatlar to‘qnashuvini tartibga solish va davlat xaridlarini raqamlashtirishga qaratilgan chora-tadbirlar izchil amalga oshirilayotgani ta’kidlandi. Sud tizimida ham «Raqamli sud» tamoyili joriy qilinib, ishlar elektron shaklda yuritiladi, sud ishlari avtomatik tarzda taqsimlash tizimi orqali xolisona ko‘rib chiqiladi, kelgusida sun’iy intellekt imkoniyatlari ham qo‘llaniladi. Shuningdek, my.sud.uz portali orqali fuqarolar va tadbirkorlar shikoyat arizalari va shikoyatlarni onlayn yuborishi, to‘lovlarni amalga oshirishi hamda videokonferentsaloqa orqali masofadan ishtirok etish imkoniyati yaratilgan. Bu esa sudlarga murojaat qilishda shaffoflikni ta’minlab, sud hokimiyatiga bo‘lgan ishonchni mustahkamlashga xizmat qilmoqda.

Uchrashuvda talabalar o‘zlarini qiziqtirgan savollarga to‘liq va aniq javoblar oldi, sud tizimidagi yangiliklar, elektron xizmatlar va korruptsiyaga qarshi mexanizmlar bo‘yicha o‘zlari uchun muhim va amaliy ko‘nikmalarga ega bo‘ldi.

NAZARIYA VA AMALIYOT TUTASHGAN NUQTA

Qoraqalpog’iston qishloq xo‘jaligi va agrotexnologiyalar instituti Qishloq xo‘jaligini mexanizatsiyalash va suv xo‘jaligi fakultetida talabalar uchun amaliy ahamiyatga ega navbatdagi seminar-uchrashuv tashkil etildi. Unda Qoraqalpog’iston Respublikasi sudi sudyasi U.Sabirov va sudya katta yordamchisi A.Ajibekov, professor-o‘qituvchilar hamda Yurisprudentsiya yo‘nalishi talabalari ishtirok etdi.

Tadbirda so‘zga chiqqanlar O‘zbekiston Respublikasining yangi tahrirdagi Konstitutsiyasida sud hokimiyatiga berilgan o‘rin, uning mustaqilligini ta’minlashga qaratilgan konstitutsiyaviy kafolatlar hamda amaliyotdagi ahamiyati haqida atroflicha to‘xtaldi. Ta’kidlanganidek, sud hokimiyatining ochiqligi va adolatli sudlovni ta’minlash bugungi islohotlarning ustuvor yo‘nalishlaridan biri hisoblanadi.

Sudya U.Sabirov tomonidan O‘zbekiston Respublikasi Oliy sudi Plenumining 2025 yil 23 iyundagi “Iqtisodiy sudlar tomonidan ‘To‘lovga qobiliyatsizlik to‘g’risida’gi Qonun normalarini qo‘llashning ayrim masalalari to‘g’risida”gi 13-sonli qarori mazmun-mohiyati keng yoritildi. Shuningdek, so‘nggi yillarda sud-huquq sohasida qabul qilingan muhim farmon va qarorlar, ularning amaliyotga tatbiqi yuzasidan tushuntirishlar berildi. Ma’ruza talabalarda sud amaliyotiga oid aniq tasavvur shakllantirishga xizmat qildi.

Uchrashuvning eng faol qismi savol-javob jarayoni bo‘ldi. Talabalar sud tizimi faoliyati, iqtisodiy nizolarni ko‘rish tartibi, to‘lovga qobiliyatsizlik ishlarining o‘ziga xos jihatlari bo‘yicha o‘zlarini qiziqtirgan savollarni berib, mutaxassislardan batafsil javoblar oldilar.

Ta’kidlash joiz, bunday amaliy muloqotlar yoshlarning huquqiy ongi va kasbiy ko‘nikmalarini mustahkamlashda muhim ahamiyat kasb etadi.

SAYYOR SUD — JINOYATGA JAZO, JAMOATCHILIKKA HUQUQIY SABOQ

Chimboy tumani Adliya bo‘limi binosida Jinoyat ishlari bo‘yicha Chimboy tuman sudining raisi A.Uspanov raisligida ochiq sayyor sud majlisi o‘tkazildi.

Sayyor sud majlisida O‘zbekiston Respublikasi Jinoyat kodeksining 248-moddasi 1-qismida nazarda tutilgan jinoyatni sodir etganlikda ayblangan P.D. va I.B., shuningdek, Jinoyat kodeksining 238-moddasi 3-qismi “b” bandi va boshqa moddalarida nazarda tutilgan jinoyatlarda ayblangan A.A.ga nisbatan jinoyat ishlari ko‘rib chiqildi.

Sud muhokamasi davomida P.D. va I.B. o‘z ayblarini to‘liq tan olib, qilmishlaridan pushaymon ekanliklarini bildirdilar. Sud hukmiga ko‘ra, ular Jinoyat kodeksining 248-moddasi 1-qismida nazarda tutilgan jinoyatni sodir etganlikda aybdor deb topilib, ushbu modda sanktsiyasi doirasida jarima jazosi tayinlandi.

Shuningdek, A.A. ham o‘z aybiga to‘liq iqror bo‘lib, etkazilgan moddiy zarar to‘liq qoplanganini ma’lum qildi. Sud tomonidan u Jinoyat kodeksining 238-moddasi 3-qismi “b” bandi va boshqa moddalarida nazarda tutilgan jinoyatlarni sodir etganlikda aybli deb topilib, 3 yil 7 oy muddatga ozodlikni cheklash jazosi tayinlandi.

Sud majlisi yakunida sud raisi tomonidan mamlakatimizda sud-huquq sohasida amalga oshirilayotgan islohotlar, shu jumladan, O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining sud tizimiga oid yaqinda qabul qilingan farmonlari mazmun-mohiyati yuzasidan huquqiy tushuntirishlar berildi.

Sayyor sud majlislari nafaqat jinoyat ishlarini ko‘rib chiqish, balki aholi o‘rtasida huquqiy madaniyatni oshirishga ham xizmat qilayotgani ta’kidlandi.