GENDER TEŃLIK – ÁDILLIK HÁM INSAN QÁDIR-QIMBATÍ ÚSTINLIGINIŃ TIYKARÍ
Búgingi kúnde gender siyasatı insan qádirin ulıǵlaw, ádalatlı jámiyet qurıw hám turaqlı rawajlanıwǵa erisiwdiń áhmiyetli faktorlarınan biri sıpatında qaralmaqta. Gender túsinigi hayal-qızlar hám er adamlar arasındaǵı qatnasıqlardıń siyasat, ekonomika, huqıq, bilimlendiriw, mádeniyat hám basqa barlıq tarawlardaǵı sociallıq tárepin bildiredi. Gender teńlik bolsa tek ǵana hayal-qızlar huqıqları menen baylanıslı másele emes, al pútkil jámiyettiń máplerine tiyisli sociallıq ádillik principi bolıp esaplanadı.
Ózbekstanda sońǵı jılları gender teńlikti támiyinlew, hayal-qızlardı zorlıq hám kemsitiwden qorǵaw mámleketlik siyasat dárejesine kóterildi. Prezidentimiz Shavkat Mirziyoev Oliy Majlis hám Ózbekstan xalqına jollaǵan múrájatında bul máselege ayrıqsha toqtap, tómendegi áhmiyetli pikirlerdi atap ótti: «Ózbekstanda – puqaralarımız, isbilermenlerimiz hám investorlarımızdı hár qanday jaǵdayda da isenimli qorǵaytuǵın mámleket bar, Konstituciya bar, nızamlar bar!»
Mámleketimiz basshısı hayal-qızlardıń qádir-qımbatın qorǵaw, balalardı zorlıqtan saqlaw ázelden xalqımız ushın ar-namıs hám maqtanısh máselesi bolıp kelgenin ayrıqsha atap ótip, jámiyetimizde hayal-qızlar hám balalarǵa zorlıq jaǵdaylarınıń bar ekenligi hasla qabıl etip bolmaytuǵın jaǵday ekenin ashıq-aydın bildirdi. Atap aytqanda, múrájatta keltiriliwinshe, sońǵı eki jılda hayal-qızlar hám balalarǵa shańaraqlıq zorlıqqa baylanıslı 2 mıńnan aslam jınayat jaǵdayı anıqlanǵan.
Prezidenttiń sózi menen aytqanda, shańaraqlıq zorlıq tek ǵana shańaraqtıń ishki isi emes, al pútkil jámiyetti táshwishke salıwı kerek bolǵan mashqala. Hayaldı óz mashqalası menen jalǵız qaldırıwǵa hesh kimniń haqısı joq. Sol sebepli, hayal-qızlar hám balalarǵa bolǵan zorlıqtıń aldın alıw boyınsha respublikalıq muwapıqlastırıwshı keńes barlıq mámleketlik uyımlar hám puqaralıq jámiyeti institutların mobilizaciya etken halda, nátiyjeli sistema jaratıw zárúr ekenligi atap ótildi. Parlament hám jámiyetshiliktiń belsene qatnasıwı bolsa bul baǵdarda unamlı nátiyjelerge alıp keletuǵını sózsiz.
Ózbekstanda gender siyasatınıń huqıqıy tiykarları bekkem qáliplesken. 2019-jılı qabıl etilgen «Hayal-qızlar hám er adamlar ushın teń huqıq jáne imkaniyatlar kepillikleri haqqında»ǵı Nızam milliy nızamshılıǵımızda gender teńlik máselesin huqıqıy jaqtan bekkemledi. Sonday-aq, «Hayal-qızlardı kúsh kórsetiw hám zorlıqtan qorǵaw haqqında»ǵı Nızam hayal-qızlardı fizikalıq, jınısıy, ruwxıy hám ekonomikalıq zorlıqtan qorǵawdıń anıq mexanizmlerin belgilep berdi.
2030-jılǵa shekem gender teńlikke erisiw strategiyası bolsa hayal-qızlardıń sociallıq, ekonomikalıq hám siyasiy belsendiligin arttırıwǵa xızmet etpekte. Gender máseleleri boyınsha respublikalıq komissiyanıń jumısı da mámleketlik siyasattı izbe-iz ámelge asırıwda áhmiyetli orın iyeleydi.
Ózbekstanda gender teńlikti támiyinlew hám zorlıqqa qarsı gúresiw boyınsha qatań siyasiy erk-ıqrar bar. Nızamlar qabıl etildi, institutlar qáliplestirildi. Endi bolsa bul huqıqıy normalardı ámeliyatqa tolıq engiziw, jámiyette mawasasız múnásibetti qáliplestiriw hár birimizden juwapkershilikti talap etedi. Sebebi, hayal-qızlardıń qádir-qımbatın qorǵaw – ádil jámiyet, bekkem shańaraq hám turaqlı rawajlanıwdıń isenimli kepili bolıp esaplanadı.
Zulfiya BABADJANOVA,
Qaraqalpaqstan Respublikası sudı sudyası