ATA-ANA QADAǴALAWÍSÍZ QALÍP ATÍRǴAN BALALAR: HUQÍQÍY JUWAPKERSHILIK HÁM QÁWIPSIZLIK MÁSELESI
Búgingi kúnde ayırım ata-analardıń bántligi sebepli balalar qadaǵalawsız qalıp atırǵan jaǵdaylar ushırasıp turadı. Geyde balalar qońsılarǵa yamasa tuwısqanlarǵa tapsırıladı, ayırım jaǵdaylarda bolsa olar ulıwma qadaǵalawsız qalıp, kóshe, bazar, transport quralları yamasa basqa da jámiyetlik orınlarda jalǵız júriwge májbúr boladı. Sırtqı kóriniste ápiwayı bolıp kóringen bunday jaǵdaylar tiykarında balanıń ómiri hám densawlıǵı ushın úlken qáwip tuwdırıwı múmkin.
Ámeliyat sonı kórsetedi, erjetpegenler qatnasıwındaǵı kóplegen huqıqbuzarlıqlar, jol-transport hádiyseleri hám hár qıylı kewilsiz hádiyseler kóbinese áyne ata-ana qadaǵalawınıń jetispewshiligi menen baylanıslı. Kishi jastaǵı balanıń kóshede jalǵız júriwi, biytanıs shaxslar menen baylanısıwı yamasa transport qatnawı tıǵız bolǵan orınlarda háreketleniwi onıń ómiri ushın tikkeley qáwip tuwdıradı.
Ózbekstan Respublikası Shańaraq kodeksiniń 73-statyasına bola, balanı tárbiyalaw, onıń qáwipsizligin támiyinlew hám hár tárepleme rawajlanıwı ushın ǵamxorlıq etiw ata-ananıń tiykarǵı minneti esaplanadı. Bul minnetlemeni zárúr dárejede orınlamaw hár qıylı huqıqıy aqıbetlerge alıp keliwi múmkin.
Sonday-aq, Ózbekstan Respublikası Hákimshilik juwapkershilik haqqındaǵı kodekstiń 47-statyasında ata-analar yamasa olardıń ornın basıwshı shaxslar tárepinen erjetpegen balalardı tárbiyalaw hám olarǵa bilim beriw baǵdarındaǵı minnetlemelerdi orınlamaǵanı ushın hákimshilik juwapkershilik belgilengen. Bunday jaǵdaylar júz bergen jaǵdayda járiyma qollanılıwı, qaytadan júz bergen jaǵdayda bolsa juwapkershilik jáne de kúsheytiliwi múmkin.
Usı kodekstiń 47¹ hám 47²-statyalarında bolsa ata-ana qaramaǵınan ayırılǵan balalar haqqındaǵı maǵlıwmatlardı tiyisli uyımlarǵa óz waqtında jetkermegenlik yamasa bunday balalardı jaylastırıw procesinde nızam hújjetleri talapların buzǵanı ushın da hákimshilik juwapkershilik názerde tutılǵan. Bul normalar tek ata-analar emes, al máhálle belsendileri, bilimlendiriw mákemeleriniń basshıları hám balalar menen isleytuǵın basqa da juwapker shaxslarǵa da tiyisli.
Sonlıqtan, jas óspirimlerdiń qáwipsizligin támiyinlew máselesine ata-analar ayrıqsha juwapkershilik penen qatnas jasawı zárúr. Balanıń jası hám jetikligin esapqa alǵan halda onı qadaǵalawsız qaldırmaw, ásirese kishi jastaǵı balalardıń kóshede jalǵız júriwine jol qoymaw áhmiyetli.
Bunnan tısqarı, máhálle, mektep hám jámiyetshiliktiń birge islesiwin kúsheytiw de úlken áhmiyetke iye. Kóshede yamasa jámiyetlik orınlarda qadaǵalawsız qalǵan balalardı kórgen puqaralar tiyisli shólkemlerge xabar beriw arqalı olardıń qáwipsizligin támiyinlewge óz úlesin qosıwı múmkin.
Juwmaqlap aytqanda, balalardıń qáwipsizligin támiyinlew – tek ata-analardıń emes, al pútkil jámiyettiń áhmiyetli wazıypası bolıp esaplanadı. Nızamlarda belgilengen talap hám minnetlemelerge ámel etiw arqalı biz balalarımızdıń salamat, qáwipsiz hám turaqlı keleshegin támiyinlewimiz múmkin.
Zuxra AYAPOVA,
Jınayat isleri boyınsha Bozataw rayonı sudınıń baslıǵı