O‘ZBEKISTONDA MA’MURIY SUDLARDA YANGI VAKOLATLAR VA TARTIBLAR
Mamlakatimizda fuqarolar va tadbirkorlik sub’ektlarining odil sudlovga erishish imkoniyatlarini yanada kengaytirish maqsadida ma’muriy sudlarga murojaat qilishda fuqarolar va tadbirkorlik sub’ektlarining huquqlari hamda qonuniy manfaatlarini himoya qilish uchun yanada qulay shart-sharoitlar yaratishga qaratilgan yangi huquqiy institutlarni amaliyotga joriy etilib, sudlarning roli yanada oshirilmoqda.
Bu borada, 2026-yil 14-avgustda qabul qilingan O‘RQ–1165-sonli qonun bilan ayrim qonun hujjatlariga o‘zgartirish va qo‘shimchalar kiritildi.
Qonunga muvofiq, m a’muriy sud ishlarini yuritish to‘g‘risidagi kodeksga ma’muriy organ mansabdor shaxsining yoki uning vakilining sudga kelmaganligi oqibatlari to‘g‘risidagi norma kiritildi.
Unga ko‘ra, ma’muriy organning qarori yoki uning mansabdor shaxsining harakati (harakatsizligi) ustidan berilgan arizani (shikoyatni) ko‘rishda mansabdor shaxsning yoki uning vakilining sud majlisidagi ishtiroki majburiy hisoblanadi. Ushbu arizani (shikoyatni) ko‘rishda mansabdor shaxs yoki uning vakili sud majlisida ishtirok etmagan taqdirda sud muhokamasi keyinga qoldiriladi.
Ma’muriy organ mansabdor shaxsining yoki uning vakilining sud muhokamasida ishtirok etmagani sud tomonidan uzrli deb topilmagan taqdirda, sud mansabdor shaxsga nisbatan sud jarimasini qo‘llashga haqli.
Ma’muriy organ mansabdor shaxsining yoki uning vakilining ishtiroki ishning har tomonlama, to‘liq va to‘g‘ri hal qilinishiga to‘sqinlik qilmagan taqdirda, ish davlat organi mansabdor shaxsining yoki uning vakilining ishtirokisiz ko‘rib chiqilishi mumkin.
Shuningdek, O‘zbekiston Respublikasining Ma’muriy javobgarlik to‘g‘risidagi kodeksi ma’muriy sud tomonidan nizolarni hal etish jarayonida ma’muriy huquqbuzarliklar to‘g‘risidagi ishlarni ko‘rib chiqish tartibini nazarda tutuvchi norma bilan to‘ldirilmoqda, ya’ni мa’muriy sudlar tomonidan nizolarni hal etish jarayonida ma’muriy huquqbuzarlik alomatlarini aniqlasa, мa’muriy javobgarlik to‘g‘risidagi kodeksning 180- va 181-moddalarida nazarda tutilgan huquqbuzarliklar bo‘yicha ishlarni ko‘rib chiqishi mumkin.
Bundan tashqari, Ma’muriy sud ishlarini yuritish to‘g‘risidagi kodeksga «ishonchning huquqiy himoyasi» prinsipi kiritildi. Unga ko‘ra, manfaatdor shaxsning ma’muriy organ qaroriga nisbatan qonun bilan qo‘riqlanadigan ishonchi himoya qilinadi.
Yana bir muhim yangilik – qonun bilan ma’muriy sudlarda dastlabki eshituv instituti joriy etildi.
Unga ko‘ra, ma’muriy organlar, fuqarolarning o‘zini o‘zi boshqarish organlari hamda ular mansabdor shaxslarining qonunchilikka mos kelmaydigan va shaxslarning huquqlari hamda qonuniy manfaatlarini buzadigan qarorlari, harakatlari yoki harakatsizligi yuzasidan nizolashish to‘g‘risidagi ishlarni sud muhokamasiga tayyorlash jarayonida dastlabki eshituv o‘tkaziladi.
Sudya dastlabki eshituvni ariza sudga kelib tushgan kundan boshlab 20 kundan kechiktirmay o‘tkazishi kerak.
Dastlabki eshituvda arizachining talablari va javobgarning e’tirozlari aniqlashtiriladi, arizadagi kamchiliklarni bartaraf etish choralari ko‘riladi. Bundan tashqari, arizachiga zarur dalillarni, javobgarga esa o‘z fikrini yozma ravishda taqdim etish bo‘yicha tushuntirishlar beriladi. Sudya arizadagi talablar va ish bo‘yicha mavjud dalillarga dastlabki huquqiy baho ham beradi.
Dastlabki eshituv yakunlari bo‘yicha sud arizani ko‘rmasdan qoldirish, kelishuv bitimini tasdiqlash yoki ishni sud muhokamasiga tayinlash to‘g‘risida ajrim chiqarishi mumkin.
Xulosa qilib aytganda, ushbu Qonun fuqarolar va tadbirkorlik sub’ektlarining huquqlari va qonuniy manfaatlarina himoya qilish kafolatlarini kuchaytirishga, sudlarga murojaat qilishda yanada qulay shart-sharoitlar yaratishga, sudlar faoliyati samaradorligini oshirishga, shuningdek davlat organlari va mansabdor shaxslarning faoliyati ustidan samarali sud nazoratini o‘rnatishga xizmat qiladi.
Sarbinaz ABDIKARIMOVA,
Qoraqalpog‘iston Respublikasi ma’muriy sudi sudya katta yordamchisi