Pirotexnika quralları sawdası menen nızamsız shuǵıllanıw jazaǵa tartıladı

KORRUPCIYAǴА QАRSI GÚRESIWGE BAǴDARLANGAN MILLIY NIZAM HÚJJETLERI

Korrupciya – bul jámiyettiń rawajlanıwına keri tásir etetuǵın qorqınıshlı illet. Ol demokratiya hám nızam ústinligi tiykarlarına zıyan keltiredi, insan huqıqlarınıń buzılıwına alıp keledi, bazar iskerligine, insanlardıń múnásip turmıs keshiriwine hám olardıń qáwipsizligine qáwip salatuǵın shólkemlesken jınayatshılıq, terrorizm usaǵan jınayatlar ushın shárayat jaratıp beredi.

Korrupciyanıń jámiyette bar bolıwı «sayadaǵı ekonomika»nıń rawajlanǵanlıǵın bildiredi. Kópshilik jaǵdaylarda mámlekettiń lawazımlı shaxsları jeke máplerin gózlep,  baylıq arttırıw maqsetinde para aladı, lawazımlarına qıyanet etedi.

Dúnyada korrupciyanıń túri de, oǵan beriletuǵın sıpatlamada kóp. Onıń kelip shıǵıw sebeplerin úyreniw, oǵan qarsı gúresiwdiń nátiyjeli jolların tabıw boyınsha ilimpazlar, túrli institutlar hám xalıqaralıq shólkemler tárepinen júzlep, mıńlap izertlewler ótkerilgen. Dúnya júzindegi hárbir mámleket óz imkaniyatlarınan kelip shıqqan halda ózine tán usıllar menen korrupciyaǵa qarsı gúres alıp barmaqta.

Ózbekstan Respublikasında korrupciyaǵa qarsı gúres alıp barıw tarawındaǵı mámleketlik siyasatınıń tiykarǵı baǵdarları tómendegiler etip belgilengen:

– Xalıqtıń huqıqıy sana hám huqıqıy mádeniyatın jetilistiriw, jámiyette korrupciyaǵa qarata jek kóriwshilik múnásibetin qáliplestiriw;

– mámleket hám jámiyetlik turmıstıń barlıq tarawlarında  korrupciyanıń aldın alıwǵa qaratılǵan is ilajlardı ámelge asırıw;

– korrupciya huqıq buzıwshılıqların óz waqtında anıqlaw, olardı boldırmaw, olardı keltirip shıǵaratuǵın sebep hám shárayatlardıń aldın alıw, korrupciya huqıq buzıwshılıqların islegeni ushın juwapkershiliktiń sózsizligin támiyinlew.

– korrupciyaǵa qarsı gúresiw máseleleri boyınsha xalıqaralıq birge islesiw.

Ózbekstanda bul illettiń sebeplerin anıqlaw hám onıń aldın alıw boyınsha keń kólemli jumıslar alıp barılmaqta, bul topardaǵı jınayatlarǵa qatal jazalar tayınlanbaqta. Mámleket tárepinen lawazımlı shaxslardıń korrupciya torına túsip qalmawı ushın qatal sharalar kórilip atır.  Prezidentimiz Sh.Mirziyoev intası menen húkimetimiz tárepinen uzaq múddetli is ilajlar dástúri islep shıǵılǵan bolıp, olardıń orınlanıwı turaqlı baqlap barıladı.

Sońǵı jıllarda, korrupciyaǵa qarsı gúresiwdiń huqıqıy mexanizmlerin jetilistiriwge qaratılǵan áhmiyetli normativ-huqıqıy hújjetler qabıl etildi. «Korrupciyaǵa qarsı gúresiw haqqında»ǵı nızam (2017-jıl 3-yanvar), Ózbekstan Respublikası Prezidentiniń  «Korrupciyaǵa qarsı gúresiw haqqında»ǵı  Ózbekstan Respublikası nızamınıń qaǵıydaların ámelge asırıw is ilajları haqqında» ǵı PK-2752-sanlı qararı (2017-jıl 2-fevral) qabıl etildi.

Korrupciyaǵa qarsı gúresiw sistemasınıń nátiyjeligin asırıw, eń joqarı dárejedegi qolay isbilermenlik ortalıǵın jaratıw, mámlekettiń xalıqaralıq maydandaǵı unamlı abıroyın asırıw maqsetinde, sonday-aq 2017-2021-jıllarda Ózbekstan Respublikasın rawajlandırıwdıń bes baǵdarı boyınsha Háreketler starategiyasında belgilengen wazıypalarǵa muwapıq, 2019-jıl 27-mayda Ózbekstan Respublikası Prezidentiniń Ózbekstan Respublikasında korrupciyaǵa qarsı gúresiw sistemasın ele de jetilistiriw is ilajları haqqında»ǵı PP-5729-san Pármanı menen tastıyıqlanǵan 2019-2020-jıllarda korrupciyaǵa qarsı gúresiw mámleketlik baǵdarlaması qabıl etildi.

Ózbekstan Respublikası Prezidenti Sh.Mirziyoevtıń 2020-jılı Oliy Majliske Múrájatında «Hadallıq vakcinası» hám korrupciyaǵa qarsı gúresiwge juwapker  bolǵan óz aldına organ shólkemlestiriw haqqında eń birinshi ret tilge alındı. Keyin ala bul pikirler 2020-jıldıń Mámleketlik baǵdarlamasında da sáwleleniwin taptı. Mámleketlik baǵdarlamanıń 53-bántine muwapıq, 2020-jıl 29-iyunde «Ózbekstan Respublikasında korrupciyaǵa qarsı gúresiw sistemasın jetilistiriw boyınsha qosımsha is ilajlar haqqında»ǵı  Prezidenttiń  Pármanı (PP-6013-san) qabıl etildi. Pármanǵa muwapıq, 2017-2021-jıllarda Ózbekstan Respublikasın rawajlandırıwdıń bes baǵdarı boyınsha Háreketler starategiyasınıń «Ilim-márifat hám sanlı ekonomikanı rawajlandırıw jılı»nda ámelge asırıwǵa tiyisli mámleketlik baǵdarlamanı ámelge asırıw, sonday-aq jámiyet hám mámleket turmısınıń barlıq tarawlarında korrupciyanıń aldın alıw hám oǵan qarsı gúresiwge qaratılǵan siyasattıń nátiyjeligin asırıw maqsetinde Ózbekstan Respublikası korrupciyaǵa qarsı gúresiw agentligi shólkemlestirildi.

Korrupciyaǵa qarsı gúresiw agentligi arnawlı wákillikli organ bolıp, korrupciyanıń aldın alıw hám oǵan qarsı gúresiw tarawında mámleketlik siyasattı qáliplestiriw hám ámelge asırıw ushın juwapker organ esaplanadı. Agentlik Prezidentke boysınadı hám Oliy Majlis palataları aldında esap beredi.

Párman menen korrupciyaǵa qarsı gúresiw Agentliginiń tiykarǵı wazıypaları hám iskerlik baǵdarları, huqıqları, agentlik xızmetkerleriniń quramın qáliplestiriw tártibi, korrupciyaǵa qarsı gúresiw boyınsha respublikalıq mákemeler ara komissiyası ham onıń aymaqlıq mákemeler ara komissiyaları Ózbekstan Respublikası korrupciyaǵa qarsı Milliy keńesi hám onıń aymaqlıq keńesleri etip qayta shólkemlestiriliwi hám onıń quramı, Agentlik Milliy keńesiniń isshi organı etip belgileniwi kórsetilgen.

Ózbekstanda korrupciyaǵa qarsı gúres alıp barıwǵa sistemalı qatnas jasalmasa, mámleket hám jámiyettiń korrupciyaǵa qarsı nátiyjeli gúres alıp  barıwı barlıq jónelislerde ámelge asırılmasa, alap barılıp atırǵan isler hesh qanday áhmiyetke iye bolmaydı. Korrupciyaǵa qarsı gúresiw boyınsha nızam hám nızam astı hújjetleriniń qabıl etiliwi bolsa normativ-huqıqıy hám institucional bazanı ele de jetilistiriw, sonday-aq korrupciyaǵa qarsı gúresiwdiń nátiyjeli mexanizmin engiziwge ámeliy járdem beredi.

Demokratiyalıq huqıqıy mámleket, ádalatlı puqaralıq jámiyette nızam hár qanday nárseniń norması bolıwın hám hár qanday máseleniń sheshiminde oǵan súyeniwdi talap etedi. Sonda ǵana, rawajlanıw, jetiskenlik boladı.

A.Abdikarimov

Qaraqalpaqstan Respublikası

sudı sudyası

Xojeli rayonı “Taskópir” MPJ imáratında kóshpeli sud májilisi ótkerildi

2022-jıl 27-may kúni jınayat isleri boyınsha Xojeli rayon sudı baslıǵı I.Allaniyazov, Xojeli rayonı “Taskópir” MPJ imaratında kɵshpeli sud májilisin ótkerip materiallıq járdemge mútáj bolgan er jetpegen perzentlerin materiallıq támiyinlewden moyın tawlaǵan shaxslarǵa Ózbekstan Respublikası hákimshilik juwapkershilik haqqındaǵı kodeksiniń 474-statyasında kɵrsetilgen huqıqbuzarlıqtı sádir etkeni ushın hákimshilik qamaq jazaları tayınlandı.

I.Allaniyazov,
jınayat isleri boyınsha Xojeli rayon sudı baslıǵı

Nızamshılıqtaǵı jańa institut jarasqanlıǵı múnásibeti menen hákimshilik juwapkershilikten azat etiw

Jarasqanlıq múnásibeti menen jazadan azat etiw ámeliyatı 2001-jılda jınayat kodeksine 661-statya sıpatında kirgizilgen edi. Bul institut ámeliyatta ózin aqladı hám búgingi kúnde hám nátiyjeli paydalanılıp kelinbekte. Jarasqanlıq institutı engizilgenligi sebepli júdá kóp puqaralar jınayı juwapkershilikten azat etildi hám azat etilmekte. Sonıń menen birge bilip-bilmey jınayat islegen puqaralar nızamshılıqta bul imkaniyattan aqılǵa uǵras paydalanıp, islegen qılmısınan pushayman bolıp, óz-ara jarasıp, durıs juwmaqlar shıǵarıp atır.

Sud statistikası maǵlıwmatları hám de jarasıw haqqındaǵı isler boyınsha sud ámeliyatın úyreniw nátiyjeleri sonı kórsetedi, jınayat nızamshılıǵına usı instituttıń kirgiziliwi jınayı huqıqıy múnásibetlerdi erkinlestiriwdi ámelge asırıwda qural boldı. Usı institut jábirleniwshilerdiń huqıqların isenimli qorǵaw, respublikada sudlanǵanlıq jaǵdayın kemeyttiriw, jınayı juwapkershilikten azat etiw institutınıń keńirek qollanılıwına imkaniyat jaratadı.

Jarasıw institutı jınayı juwapkershilikten azat etiw túri sıpatında shaxstıń aypkerligi máselesin sheshpey turıp jınayat islerin tamamlaw ushın tiykar boladı. Sınawdan unamlı tárepler menen ótken bul ámeliyat endilikte hákimshilik juwapkershilik haqqındaǵı islerge de qollanılıp atır.

2021-jıldıń 30-sentyabr kúni Ózbekstan Respublikası Oliy Májilis Senatınıń májilisinde «Ózbekstan Respublikasınıń Jınayat kodeksine hám de Ózbekstan Respublikasınıń Hákimshilik juwapkershilik haqqındaǵı kodeksine ózgerisler kirgiziw haqqında»ǵı nızamı maqullandı.

«Ózbekstan Respublikasınıń Hákimshilik juwapkershilik haqqındaǵı kodeksine qosımsha hám ózgerisler kirgiziw haqqında»ǵı 720-sanlı Ózbekstan Respublikası Nızamı 2021-jıl 4-oktyabr kúni Ózbekstan Respublikası Prezidenti tárepinen qol qoyıldı. Usı nızamǵa tiykarlanıp Hákimshilik juwapkershilik haqqındaǵı kodeksi 212-statya menen tolıqtırıldı. Bul statya jarasqanlıǵı múnásibeti menen hákimshilik juwapkershilikten azat etiw dep ataladı. Hákimshilik juwapkershilik haqqındaǵı kodekste atı atalǵan jámi 12 statya jarasıw institutına túsetuǵınlıǵı kórsetilgen.

Máselen, Hákimshilik juwapkershilik haqqındaǵı kodekstıń 40-statyası (jala jabıw), 41-statyasında (aqıretlew), 45-statyasında (puqaralardıń jasaw ornı qol qatılmaslıǵın buzıw), 46-statyasında (puqaraǵa ruwhıy yaki materiallıq zıyan jetkeriw múmkin bolǵan maǵlıwmatlardı áshkara etiw), 461– statyasında (jeke ómir qol qatılmaslıǵın buzıw), 52-statyasında (jeńil dene jaraqatın jetkeriw), hám soǵan uqsas hákimshilik huqıqbuzarlıqlardı islengen shaxs, eger ol óz aybına ıqrar bolsa, jábirleniwshi menen jarassa hám jetkerilgen zıyandı saplastırsa, hákimshilik juwapkershilikten azat etiliwi múmkin. Aldın tárepler jarasqan, óz-ara kelisken, zıyanlar qaplanıp, ortada bir-birewine kelispewshilikler qalmaǵan jaǵdaylarda hám sud hákimshilik jazaǵa tartıwǵa májbúr edi.

Sultanmurat Davletmuratov,
Qaraqalpaqstan Respublikası sudı sudyası

Hákimshilik huqıqbuzarlıq haqqındaǵı is boyınsha shıǵarılǵan qarar ústinen shaǵım etiw tártibi hám múddetleri

Ózbekstan Respublikası Hákimshilik juwapkershilik haqqında kodeksiniń 315-statyasına muwapıq, hákimshilik huqıqbuzarlıq haqqındaǵı is boyınsha qarar ústinen joqarı turıwshı organǵa (lawazımlı shaxsqa) yaki jınayat isleri boyınsha rayon (qala) sudına, yaki jınayat isleri boyınsha rayon (qala) sudınıń qararı ústinen bolsa apellyaciya instanciyası sudına shaǵım beriliwi múmkin.

Ekonomikalıq sudtıń qararı ústinen Ózbekstan Respublikası Ekonomikalıq processual kodeksinde belgilengen tártipte, puqaralıq isleri boyınsha sudtıń qararı ústinen Ózbekstan Respublikası puqaralıq processual kodeksinde belgilengen tártipte shaǵım beriliwi múmkin. Shaǵım hákimshilik huqıqbuzarlıq haqqındaǵı is boyınsha qarar qabıl qılǵan organ arqalı yaki tikkeley shaǵım jollanıp atırǵan sudqa beriledi.

Hákimshilik huqıqbuzarlıq haqqındaǵı is boyınsha qarar shıǵarǵan organ (lawazımlı shaxs) shaǵımdı alǵanan soń onı úsh kún ishinde is penen birge shaǵımdı kórip shıǵıw huqıqına iye bolǵan organǵa (lawazımlı shaxsqa) jiberedi.

Hákimshilik huqıqbuzarlıq haqkındaǵı is boyınsha qarar boyınsha shaǵım bergen shaxs mámleketlik bajı tólewden azat etiledi.

Usı kodekstiń 316-statyasına muwapıq, hákimshilik huqıqbuzarlıq haqqındaǵı is boyınsha shıǵarılǵan qarar ústinen usı qarardıń nusxası alınǵan kúnnen baslap on kún ishinde, sudtıń qararı ústinen jigirma kún ishinde shaǵım beriliwi múmkin,

Belgilengen múddetler keshirimli sebepler (nawqaslıq, xızmet saparına yaki shet elge ketkenlik h.t.b sebepler) menen ótkerilip jiberilgen jaǵdayda shaǵımdı kórip shıǵıwǵa wákillikli organ (lawazımlı shaxs) tárepinen qayta tikleniwi múmkin.

Yaǵnıy, qarar ústinen shaǵım beriw múddeti ótkerip jiberilgen jaǵdayda, shaǵım beriwshi tárepinen múddettiń ótkerip jiberiw sebepleri kórsetilip, tastıyıqlawshı hújjetlerin qosqan halda iltimasnama beriliwi tiyis.

Dawletiyar Srajatdinov,

Jınayat isleri boyınsha Taxtakópir rayonı sudı baslıǵı  

Birge islesiw hám maǵlıwmat almasıwdıń jańasha kórinisi

Qaraqalpaqstan Respublikası Bajıxana basqarmasında oqıw-seminar ótkerildi.

Seminarda Qaraqalpaqstan Respublikası sudı sudyası L.Utegenova, Jınayat isleri boyınsha Nókis qalalıq sudınıń baslıǵı Sh.Shamambetov hám basqalar shıǵıp sóylep, elimizde mámleketlik uyımlardıń óz-ara tıǵız birge islesiwin támiyinlew, olardıń elektron tárizinde onlayn waqıt rejiminde maǵlıwmat almasıw bazaların jetilistiriw baǵdarında ámelge asırılıp atırǵan jumıslar tuwralı maǵlıwmatlar berildi.

Atap aytqanda, Ózbekstan Respublikası Ministrler Kabinetiniń 2021-jıl 8-iyuldegi «Hákimshilik huqıqbuzarlıqlar haqqındaǵı islerdi júrgiziwdiń elektron sistemasın engiziw boyınsha qosımsha ilajlar haqqında»ǵı qararına muwapıq, jumıslardı birden-bir elektron is júrgiziw sisteması arqalı alıp barıw engizildi.

Seminar dawamında hákimshilik huqıqbuzarlıqlar haqqındaǵı is hújjetlerin elektron tárizde rásmiylestiriw hám olardı wákillikke iye bolǵan mámleketlik uyımlarǵa elektron tárizde jiberiw, huqıqbuzarlıqtı islegen shaxs, jábirleniwshi, gúwa hám qalıslar tuwralı maǵlıwmatlardı toplaw, saqlaw hám tallaw, wákillikli uyımlar arasında mákemeleraralıq maǵlıwmat almasıwdıń birden-bir oraylasqan elektron sistemasın júrgiziw, hákimshilik huqıqbuzarlıqlar haqqındaǵı islerdi wákillikli uyımlar tárepinen óz ornında planshet hám kompyuter járdeminde rásmiylestiriw, sonday-aq, hákimshilik bayanlama toltırıw hám jaza qollanıw haqqındaǵı qarardı elektron tárizde rásmiylestiriw tártip-qaǵıydaları boyınsha túsinikler berildi.

Seminar dawamında aldaǵı waqıtları da ashıq-aydınlıq hám jedel ámelge asırıwǵa tiykarlanǵan birge islesiwdi rawajlandırıw boyınsha pikir-usınıslar bildirilip, qatnasıwshılar ózlerin qızıqtırǵan sorawlarǵa juwap aldı.

XABARLANDÍRÍW

2022-jıl 8-iyun kúni Qaraqalpaqstan Respublikası sudı hám Qaraqalpaqstan Respublikası hákimshilik sudınıń basshıları tárepinen kóshpeli qabıllaw ótkeriledi.

Qabıllawda Nókis, Xojeli, Taqıyatas, Kegeyli rayonları hám Nókis qalası puqaralarınıń sud-huqıq tarawına baylanıslı múrájatları tıńlanadı.

Qabıllaw ótkeriletuǵın orın: Nókis rayonındaǵı 15-sanlı balalar muzıka hám kórkem-óner mektebi imaratı.

Qabıllaw waqtı: 8-iyun, saat 10:00 den 13:00 ge shekem

Ózbekstanda neke jası neshe jastan belgilengen?

Házirgi kúnde, Ózbekstan Respublikası Shańaraq kodeksiniń 15-statyasına kóre, neke jası erler hám hayallar ushın 18 jas etip belgilengen.

Kodekstiń aldıńǵı, 2019-jıl 28-avgustke shekem ámelde bolǵan redakciyasında bul norma basqasharaq yaǵnıy, neke jası erler ushın 18 jas, hayallar ushın 17 jas dep belgilengen edi.

Hámmemizge belgi, sońǵı jıllarda mámleketimizde Konstituciyada bekkemlengen halıqaralıq huqıqtıń ulıwma tán alınǵan qaǵıydaları ústinligi principin turmısqa engiziw baǵdarında refomalar kúsheyttirilmekte.

Yaǵnıy, bizdegi aldınǵı norma BMShniń 1989-jıl 20-noyabrdegi “Bala huqıqları haqqında”ǵı Konvenciyasınıń 1-statyasında belgilengen “18 jasqa jetpegen hár qanday insán zatı bala esaplanadı” degen halıqaralıq huqıq qaǵıydasına qayshı keler edi. Al, Ózbekstan bul xalıqaralıq Konvenciyaǵa 1992-jılda qosılǵan.

Sonıń menen birge aldınǵı norma Ózbekstan Respublikası “Bala huqıqlarınıń kepillikleri haqqında”ǵı Nızamında belgilengen bala – “bul on segiz jasqa tolıǵanǵa, (er jetkenge) shekem bolǵan shaxs” dep belgilengen túsinikke de qayshı keler edi.

Sonnan kelip shıqqan halda búgingi kúnde Shańaraq kodeksiniń neke jasına baylanıslı norması halıqaralıq huqıqqa muwapıqlastırılıp, bul saladaǵı milliy nızamıshılıq penen unifikaciyalandı.

Nızamshılıqtaǵı bul ózgerisler keleshek anaları bolǵan hayal-qızlarımızdıń erkinligin támiyinlewde oǵada úlken áhmiyetke iye bolıp tabıladı.

Erkin Uteniyazov,

Qaraqalpaqstan Respublikası sudınıń sudyası 

Neke shártnaması shańaraq bekkemliginiń tiykarı

Shańaraq – jámiyet tiykarı. Shańaraq turmısınıń hámme máseleleri –erli zayıplılar tárepinen óz-ara razılıq tiykarında birgelikte sheshiledi. Shańaraqtı qollap-quwatlaw hám bala máplerin qorǵawǵa qaratılǵan konstituciyalıq normalardıń ámelge asırılıwı bir qatar nızam hám nızamastı hújjetlerinde óz sáwleleniwin tapqan.

Ózbekstan Respublikasında Shańaraq haqqındaǵı nızam hújjetleriniń wazıypaları shańaraqtı bekkemlewden, shańaraq múnásebetlerin óz-ara muhabbat, isenim hám húrmet, birlik, bir-birine járdem beriw hámde shańaraq aldında onıń bárshe aǵzalarınıń juwapkershiligi sezimi tiykarında qurıwdan, kimnińdur shańaraq máselelerine ózbasımshalıq penen aralasıwına jol qoymaslıqtan, shańaraq aǵzaları óz huqıqların tosqınlıqsız ámelge asırıwın hámde bul huqıqlardıń qorǵalıwın támiyinlewden ibarat.

Tillekke qarsı házirgi kúnde puqaralıq isleri boyınsha sudlarda kórilip atırǵan islerdiń basım kópshiligin erli-zayplılardıń nekeden ajırasıw haqqındaǵı isler quramaqta. Hámmemizge belgili shańaraq múnásebetlerinen kelip shıǵatuǵın dawlar derlik barlıq jaǵdayda da biri-birinen kelip shıǵatuǵın basqada dawlar menen baylanısıp ketedi. Yaǵnıy, ajırasqan jaǵdayda erli zayıplılar ortasındaǵı ulıwma múlklerdi bóliw, hár biriniń shaxsıy múlklerin yaki balalardıń múlklerin alıp beriw, ortada perzentlerdiń kimniń tárbiyasında qalıwı máselesi, erli-zayıplılardıń óz-ara hám balalar ushın támiyinat óndiriw máseleleri h.t.b.

Usınday shańaraq múnásebetlerinen kelip shıǵatuǵın hám kópshilik jaǵdaylarda tek ǵana sud arqalı sheshiletuǵın tartıslardıń bir bul erli-zayıplardıń ortasındaǵı múlkiy dawlar bolıp tabıladı.

Puqaralarımız arasında bul saladaǵı múnásebetlerdi tártiplestiriwde nızamshılıqta belgilengen huqıqıy mexanizmlerden tuwrı paydalanılmastan, ózi bolarlıqqa salıw elede dawam etpekte.

Máselen, Ózbekstan Respublikası Shańaraq kodeksiniń 6-babı «Erli-zayıplılardıń mal-múlkiniń shártnamalıq tártibi» deb atalıp, bunda erli-zayplılır ortasında neke shártnamasın dúziw tártip-qaǵıydaları belgilep berilgen.

Yaǵnıy, nekeleniwshi shaxslardıń yaki er hám hayaldıń nekede bolǵan dáwirde hám (yaki) er hám hayal nekeden ajırasqan jaǵdayda olardıń múlkiy huqıq hámde májbúriyatların belgilewshi kelisimi neke shártnaması dep esaplanadı.

Neke shártnaması neke mámleketlik dizimge alınǵanǵa shekem de, sonday-aq neke dáwirinde de dúziliwi múmkin. Neke mámleketlik dizimge alınǵanǵa shekem dúzilgen neke shártnaması neke mámleketlik dizmige alınǵan kúnnen baslap kúshke kiredi.

Neke shártnaması jazba túrde dúziledi hám notarial tártipte tastıyqlanıwı lazım. Erli-zayıplı neke shártnamasına kóre birgeliktegi ulıwmalıq múlktiń nızamda belgilengen (usı Kodekstiń 23-st.) tártibin ózgertiriwge, er hám hayaldıń bárshe mal-múlkine, onıń ayırım túrlerine yamasa er hám hayaldan hár biriniń mal-múlkine qarata birgeliktegi, úlesli yaki óz aldına iyelik qılıw tártibin ornatıwǵa haqılı.

Neke shártnaması er hám hayaldıń bar bolǵan mal-múlkine qarata da, keleshektegi mal-múlkine qarata da dúziliwi múmkin.

Er hám hayal neke shártnamasında ózara materiallıq támiyinat beriw, shańaraq qárejetlerin kóteriw, bir-biriniń dáramatında qatnasıw, basqa shaxslar menen múlkiy shártnamalar dúziw, birgelikte isbilermenlik iskerligi menen shuǵıllanıw boyınsha óz huqıq hám májbúriyatların belgilep alıwǵa, nekeden ajıralǵanda er hám hayaldan hár birine beriletuǵın múlkti anıqlap alıwǵa, sonday-aq neke shártnamasına er hám hayaldıń múlkiy múnásebetlerine tiyisli basqa qaǵıydalar kiritiwge haqılı.

Neke shártnamasında názerde tutılǵan huqıq hám májbúriyatlar belgili múddet penen shekleniwi yaki belgili jaǵdaylardıń júzega keliwi yamasa kelmesligine baylanıslı qılıp qoyılıwı múmkin.

Neke shártnaması erli-zayıplınıń huqıq uqıplılıǵı yaki háreket uqıplılıǵı, olardıń óz huqıqların qorǵaw ushın sudqa múrájat qılıw huqıqların sheklewdi, erli-zayıplı ortasındaǵı jeke múlkiy emes múnásebetlerdi, erli-zayıplınıń balalarǵa qarata bolǵan huqıq hám májbúriyatların tártipke salıwdı, miynetke jaramsız támiyinat alıwǵa mútáj er yaki hayaldıń huqıqın sheklewshi qaǵıydalardı, er hám hayaldan birin óte qolaysız jaǵdayǵa salıp qoyıwshı yamasa shańaraq haqqındaǵı nızam hújjetleriniń normalarına qayshı keliwshi basqa shártlerdi názerde tuta almaydı.

Neke shártnamasın orınlawdan bir tárepleme bas tartıwǵa jol qoyılmaydı. Neke shártnaması erli-zayıplınıń biriniń talabı menen Ózbekstan Respublikası Puqaralıq kodeksinde belgilengen tiykarlarda hám tártiplerde sudtıń qararı menen ózgertiliwi yamasa biykar etiliwi múmkin.

Neke múnásebetleri tamamlanǵan waqıttan baslap neke shártnamasınıń ámel etiwi de tamamlanadı. Neke shártnamasında neke tamamlanǵannan keyingi waqıt ushın názerde tutılǵan májbúriyatlar bul jaǵdaylardan tısqarı.

Neke shártnaması tómendegi jaǵdaylarda haqıyqıy emes dep tabıladı. Neke shártnaması sud tárepinen Ózbekstan Respublikası Puqaralıq kodeksinde názerde tutılǵan tiykarlar boyınsha tolıq yamasa qısman haqıyqıy emes dep tabılıwı múmkin. Neke shártnaması erli-zayıplınıń nızam menen belgilengen huqıqı hám erkinliklerin buzsa sud erli-zayıplınıń biriniń talabına tiykar neke shártnamsın tolıq yamasa qısman haqıyqıy emes dep tabıwı múmkin. Erli-zayıplılar nızamda jol qoyılatuǵın barlıq múlkiy shártnamalıq múnásebetlerge óz-ara kirisiwge haqılı, erli-zayıplınıń ortalarında dúzilgen, olardıń biriniń huqıqların sheklewge qaratılǵan kelisimler haqıyqıy dep esaplanbaydı.

Juwmaqalap aytqanda erli-zayıplılar ortasında neke shártnamasınıń dúziliwi, olardıń óz-ara hám shańaraqtıń basqa aǵzaları (erli-zayıptıń ata-anaları)nıń ortasında keleshekte júzege keliwi múmkin bolǵan kóplegen tartıslardıń, óz huqıq hám minnetlemeleriniń ámelge asıwın talap etiw boyınsha áweregershiliklerdiń aldın alǵan bolar edi dep qalamız.

Erkin Uteniyazov,

Qaraqalpaqstan Respublikası sudı sudyası