MA’LUMOT OSHKOR QILGANLIK — JAVOBGARLIK: YOPIQ SUDLARDA HUQUQIY NAZORAT MUSTAHKAMLANDI
Hozirgi kunda sudlar tomonidan aksariyat ishlar ochiq sud majlislarida ko‘rib chiqiladi va hal etiladi. Biroq qonunda belgilangan hollarda, ba’zi ishlar sudning qarori bilan yopiq majlislarda ko‘rib chiqilishi mumkin. Konstitutsiyaning 137-moddasiga ko‘ra, barcha sudlar ishlari asosan ochiq bo‘lishi shart, yopiq majlislar esa faqat qonunda nazarda tutilgan hollarda amalga oshiriladi.
Shu bilan birga, yopiq sud majlislarini o‘tkazish tartibi va shartlari qat’iy belgilangan. Bu masalalar Konstitutsiya, “Sudlar to‘g’risida”, “Axborot olish kafolatlari va erkinligi to‘g’risida”, “Jurnalistik faoliyatini himoya qilish to‘g’risida”, “Davlat hokimiyati va boshqaruvi organlari faoliyatining ochiqligi to‘g’risida”gi qonunlar hamda Fuqarolik, Jinoyat, Iqtisodiy va Ma’muriy protsessual kodekslarda, shuningdek, Oliy sud Plenumining 2020 yil 21 fevraldagi 04-son qarorida mufassal tartibga solingan.
Yopiq sud majlislarida ishtirok etuvchi sudya, kotib, prokuror, da’vogar, javobgar va boshqa shaxslar ish tafsilotlarini ruxsatsiz oshkor qilishlari mumkin emas. Ilgari, qonunda bunday ma’lumotlarni oshkor qilganlik uchun javobgarlik kam yoritilgan edi.
Shu munosabat bilan, 2025 yil 26 sentyabrda qabul qilingan O‘RQ-1084-son Qonuni yopiq sud majlislari ma’lumotlari va tafsilotlarini sud ruxsatisiz oshkor qilgan shaxslar uchun jinoiy javobgarlikni belgilovchi o‘zgartirish va qo‘shimchalarni kiritdi. Xususan, Jinoyat kodeksining 239-moddasida yopiq sud majlislarida muhokama qilingan ma’lumotlarni sud ruxsatisiz oshkor qilganlik uchun jinoiy javobgarlik nazarda tutilgan.
Qonunchilikka kiritilgan bu o‘zgartirishlar yopiq sud majlislarida ko‘rilgan ishlar bo‘yicha ma’lumotlarning himoyasini ta’minlab, ishtirokchilarning huquq va qonuniy manfaatlarini ishonchli himoya qiladi. Shu bilan birga, sudlarning mustaqilligi va nufuzini mustahkamlashda muhim omil sifatida xizmat qiladi.
Azat IMATOV,
Qoraqalpog’iston Respublikasi Ma’muriy sudi sudyasi