ADAM SAWDASÍ HÁM BALALAR MIYNETI: INSAN QÁDIR-QÍMBATÍNA QÁWIP
Insan qádiri, onıń huqıq hám erkinliklerin támiyinlew hár qanday huqıqıy mámlekettiń eń áhmiyetli wazıypalarınan biri. Biraq búgingi kúnde dúnyada insan qádirine zıyan keltirip atırǵan awır jınayatlardan biri – adam sawdası hám balalar miynetinen nızamsız paydalanıw jaǵdayları bolıp esaplanadı.
Kóz aldıńızǵa keltiriń, jaqsı jumıs, joqarı aylıq yamasa múnásip turmıs wáde etilip, insan aldanadı. Onıń hújjetleri tartıp alınadı, erkin háreketleniw huqıqı sheklenedi hám miynet etiwge májbúr etiledi. Tilekke qarsı, bunday jaǵdaylar búgin de dúnyada ushırasıp atır.
Adam sawdası – bul ápiwayı nızambuzıwshılıq emes. Bul insan táǵdiri, onıń arzıw-nietleri hám erkinligine qarsı qaratılǵan awır jınayat bolıp esaplanadı.
Sonıń ushın da Ózbekstan Respublikası Jınayat kodeksiniń 135-statyasında adam sawdası ushın jınayıy juwapkershilik belgilengen. Nızam bunday jınayatlardı islegen shaxslarǵa qatań jaza sharaların názerde tutadı.
Insan huqıqları haqqında sóz bolǵanda, balalar huqıqların qorǵaw máselesi ayrıqsha áhmiyetke iye. Sebebi hár bir bala baxıtlı balalıqqa, bilim alıwǵa hám salamat ortalıqta ósiwge haqılı.
Balanıń qolında awır miynet quralları emes, kitap bolıwı kerek. Onıń waqtı miynet maydanında emes, bilimlendiriw mákemesinde ótiwi kerek.
Sol sebepli mámleketimiz nızamshılıǵında balalar miynetiniń zıyanlı hám qáwipli túrlerine qarsı qatań ilajlar belgilengen. Jınayat kodeksiniń 148-1 hám 148-2-statyalarına muwapıq, shaxslardı májbúriy miynetke tartıw yamasa jas óspirimlerdi olardıń densawlıǵı hám rawajlanıwına zıyan jetkeriwi múmkin bolǵan jumıslarǵa tartıw juwapkershilikke sebep boladı.
Áhmiyetlisi, adam sawdası yamasa májbúriy miynet qurbanına aylanıp qalmaw ushın hár bir puqara sergek bolıwı zárúr. Ásirese, sırt elde jumıs islew niyetinde bolǵan shaxslar usınıs etilip atırǵan jumıs ornı haqqında rásmiy dárekler arqalı maǵlıwmat alıwı, miynet shártnamaların dıqqat penen úyreniwi hám gúmanlı usınıslarǵa isenbewi kerek.
Adam sawdası hám balalar miynetine qarsı gúresiw – tek ǵana huqıq qorǵaw uyımları yamasa sudlardıń wazıypası emes. Bul pútkil jámiyettiń juwapkershiligi bolıp tabıladı. Hár birimiz biypárwa bolmasaq, nızamlarǵa húrmet penen qatnasta bolsaq bunday illetlerge qarsı nátiyjeli gúresiwimiz múmkin.
Naǵıyma BALTABAEVA,
Nókis rayonlararalıq ekonomikalıq sudı baslıǵınıń orınbasarı