SUDLARDA INTERAKTIV XÍZMETLER: ÁDILLIKKE ERISIWDIŃ ZAMANAGÓY MEXANIZMI
Búgingi kúnde mámleketimizde sud-huqıq sistemasın sanlastırıw, xalıqqa qolaylı hám operativ xızmetler kórsetiw jáne ádil sudlawǵa erisiw imkaniyatların keńeytiw mámleketlik siyasattıń áhmiyetli baǵdarlarınan birine aylandı. Ásirese, sudlarda interaktiv xızmetlerdiń engiziliwi puqaralar hám isbilermenlik subektleri ushın waqıt hám artıqsha qárejetlerdi azaytıw menen birge, sud sistemasınıń ashıq-aydınlıǵın támiyinlewde úlken áhmiyetke iye bolmaqta.
Keyingi jıllarda sud uyımlarınıń jumısına málimleme-kommunikaciya texnologiyaların keńnen engiziw arqalı «Elektron sud» sisteması basqıshpa-basqısh jetilistirildi. Nátiyjede puqaralar sudqa múrájat etiw, arza hám shaǵımlar jiberiw, jumıs proceslerin baqlaw, sud qararlarınan nusqa alıw sıyaqlı bir qatar xızmetlerden aralıqtan turıp paydalanıw imkaniyatına iye boldı.
Interaktiv xızmetlerdiń tiykarǵı maqseti – insan faktorın azaytıw, byurokratiyalıq tosqınlıqlardı saplastırıw hám adamlar ushın qolaylı huqıqıy ortalıq jaratıwdan ibarat. Máselen, shaǵım arzaların elektron túrde jiberiw imkaniyatı puqaralardıń sud imaratlarına artıqsha barıp-keliwin qısqartıp, múrájatlardı jedel qabıl etiwge xızmet etpekte. Sonıń menen birge, sud májilisleriniń waqtı hám sánesi haqqında SMS-xabarnamalardıń jiberiliwi táreplerdiń xabardarlıǵın támiyinlewge járdem bermekte.
Sudlarda videokonferencbaylanıs sistemasınıń engiziliwi de interaktiv xızmetlerdiń áhmiyetli baǵdarlarınan biri. Bul ásirese, basqa aymaqta jasaytuǵın puqaralar, jazanı orınlaw mákemelerinde saqlanıp atırǵan shaxslar yamasa hár qıylı sebeplerge bola sudqa keliwi qıyın bolǵan qatnasıwshılar ushın úlken qolaylıq jaratpaqta. Videokonferencbaylanıs arqalı sud processlerinde qatnasıw waqıt hám qarjını únemlew menen birge, jumıslardı jedel kórip shıǵıw imkaniyatın da beredi.
Sonday-aq, sud hújjetleriniń elektron bazası qáliplestirilgeni huqıqıy málimlemeden paydalanıw imkaniyatların jáne de keńeytti. Sud qararlarınıń elektron tárizde járiyalanıwı sudlar iskerliginiń ashıq-aydınlıǵın támiyinlew, jámiyetlik qadaǵalawdı kúsheytiw hám birden-bir sud ámeliyatın qáliplestiriwde áhmiyetli faktor bolıp xızmet etpekte.
Interaktiv xızmetler arqalı mámleketlik bajı hám sud jıyımların onlayn tólew imkaniyatı jaratılǵanı da xalıqqa qosımsha jeńillikler bermekte. Bul sistema puqaralardıń waqıt jumsalıwın azaytıw menen birge, finanslıq operaciyalardıń ashıq-aydınlıǵın támiyinlewge de xızmet etedi.
Álbette, sudlarda sanlı texnologiyalardı keńnen qollanıw tek ǵana texnikalıq jańalanıw emes, al puqaralardıń huqıqları menen erkinliklerin isenimli qorǵawǵa qaratılǵan áhmiyetli qádem. Sebebi, operativ, ashıq-aydın hám qolaylı sud xızmetleri xalıqtıń sud sistemasına bolǵan isenimin bekkemleydi.
Juwmaqlap aytqanda, sudlarda interaktiv xızmetlerdiń rawajlandırılıwı ádil sudlawdıń nátiyjeliligin arttırıw, puqaralar ushın qolaylı huqıqıy ortalıq jaratıw hám sud hákimiyatınıń ashıq-aydınlıǵın támiyinlewde úlken áhmiyetke iye. Bul bolsa óz gezeginde, huqıqıy demokratiyalıq mámleket hám kúshli puqaralıq jámiyetin qurıw jolındaǵı áhmiyetli qádemlerden biri.
Ruslan JUMABAEV,
Nókis rayonlar aralıq hákimshilik sudınıń baslıǵı
Amangeldi SALIEV,
Nókis rayonlar aralıq hákimshilik sudı sudyası