ШӘРТНАМА МИННЕТЛЕМЕЛЕРИН ОРЫНЛАМАЎДЫҢ АҚЫБЕТЛЕРИ
Ҳәр бир исбилермен өзиниң исбилерменлик жумысын әмелге асырыў процесинде басқа исбилерменлик субектлери менен пуқаралық-ҳуқықый қатнасыққа кирисип, белгили ҳуқық ҳәм миннетлемелерге ийе болады. Бул қатнасықлардағы көпшилик миннетлемелер тәреплер тәрепинен ҳүжданлы түрде толық ҳәм сапалы орынланатуғынын қуўаныш пенен тән алыў керек.
Бирақ, миннетлемелердиң ҳәммеси де усы тәризде орынланады ма?
Тилекке қарсы, айырым жағдайларда алынған миннетлеме орынлаўшы тәрепинен орынланбай итибарсыз қалдырылады. Нәтийжеде, бул тәреплердиң өз ара мүнәсибетине өзиниң унамсыз тәсирин көрсетип, ең нәзик тәрепи есапланған өз-ара исенимниң жоғалыўына ҳәм тәреплер арасында келиспеўшилик пайда болыўына алып келеди.
Өзбекстан Республикасы Экономикалық процессуал кодексине муўапық, исбилерменлик субъектлери арасында пуқаралық-ҳуқықый қатнасықлардан келип шығатуғын келиспеўшиликлер экономикалық судлар тәрепинен көрип шығылады.
Итибарыңызды суд әмелиятында көрилген бир келиспеўшиликке қаратпақшыман.
Атап айтқанда, “ММ” жеке исбилермен (буннан кейин текстте даўагер деп жүритиледи), «ПП» акционерлик жәмийети (буннан кейин текстте жуўапкер деп жүритиледи)нен 175 750 000 сом тийкарғы қарызы, төлеген мәмлекетлик бажы ҳәм почта қәрежетин өндириўди сораған.
Истеги ҳүжжетлерден анықланыўынша, тәреплер орталарында 137 401 000 сомлық 2024-жыл 9-апрель күни 1-санлы ҳәм 38 379 000 сомлық 2024-жыл 30-апрель күни 2-санлы алды-сатты шәртнамалары дүзилген.
Шәртнамаға тийкар даўагер тәрепинен жәми 175 750 000 сомлық жуўапкерге жеткерилип ҳәм орнатылып берилгенлиги истеги 2024-жыл 24-апрель күнги 1-санлы акт ҳәм басқа да ҳүжжетлер менен толық тастыйықланады.
Атап өтилген шәртнамалардың 3.2-бәндине көре, жуўапкер 50 пайыз муғдарында болған биринши төлемди 30 (отыз) календарь күн ишинде даўагердиң есап-бетине өткериў жолы менен әмелге асырыўы, ал қалған 50 пайыз бөлегин биринши төлемди әмелге асырғаннан кейин 30 (отыз) календарь күн ишинде толық төлеп бериў белгиленген.
Буннан тысқары, жуўапкер усы қарыздарлықты 2024-жыл 10-июнь күнине шекем төлеп беретуғынлығы ҳаққында 2024-жыл 29-май күнги 1-санлы кепиллик хатын ҳәм берген. Бирақ, соған карамастан қарыздарлық суммасын төлеў бойынша даўагердиң талаплары жуўапкер тәрепинен итибарсыз қалдырылған.
Нәтийжеде даўагер тәрепинен жуўапкерге қарыздарлық суммасын өндириў ҳаққында даўа арзасы менен судқа мүрәжат етилген.
Судтың шешиў қарары менен жуўапкерден даўагердиң пайдасына бар қарыздарлық суммалары өндирип берилип, даўагер исбилерменниң мәпи суд жолы менен исенимли қорғалды.
Жуўапкер шәртнамалық миннетлемесин орынламағаны ақыбетинде даўагер пайдасына тийкарғы қарыздан тысқары, исти судта көриўге байланыслы суд қәрежетлерин де төлеўге мәжбүр болды.
Ең тийкарғысы болса, тәреплер арасындағы турақлы бирге ислесиўге зыян тийди, өз-ара исеним жоғалды.
Өйткени, Пуқаралық кодексиниң 9-статьясында пуқаралық ҳуқықларын әмелге асырыў басқа шахслардың ҳуқықларын ҳәм нызам менен қорғалатуғын мәплерин бузбаўы шәрт екенлиги, пуқаралық ҳуқықый қатнасықларының қатнасыўшылары ҳадал, ақылға сай ҳәм әдиллик пенен ҳәрекет етиўи, пуқаралар ҳәм юридикалық шахслар өз ҳуқықларын әмелге асырыўда жәмиеттиң руўхый принциплери ҳәм әдеп-икрамлылық нормаларын ҳүрмет етиўи, исбилерменлер болса – ис этикасы қағыйдаларына да әмел етиўи керек екенлиги нәзерде тутылған.
Жуўмақ орнында атап өтиў керек, нызам талаплары тийкарында дүзилген шәртнама бойынша алынған миннетлеме орынланыўы шәрт. Миннетлемениң өз ўақтында, толық ҳәм сапалы түрде орынланыўы өз-ара исенимди беккемлеўде, бирге ислесиўдиң узақ мүддет даўам етиўинде ҳәм сол арқалы өз исбилерменлик жумысының раўажланыўы ҳәм кеңейиўинде әҳмиетли фактор болып есапланады.
Гүлмира АРЗИЕВА,
Нөкис районлар аралық экономикалық судының судьясы