HAYAL-QÍZLARDÍŃ ABÍRAYÍ HÁM BALA HUQÍQLARÍ – NÍZAMNÍŃ EŃ JOQARÍ QORǴAWÍNDA
Ózbekstan Respublikası Prezidentiniń 2026-jıl 3-marttaǵı PF-33-sanlı Pármanı mámlekette hayal-qızlar hám balalar huquqların qorǵaw sistemasın túp-tiykarınan kúsheytiw hám olarǵa nisbeten zorlıq-zombılıq jaǵdaylarına shek qoyıwǵa qaratılǵan zárúr tariyxıy hújjet eseplenedi. Bul Párman jámiyette salamat ortalıqtı qáliplestiriw hám zorlıq-zombılıqtıń hár qanday kórinisine qarata gúresiw keypiyatın bekkemlewdi maqset etken.
Jámiyettiń salamatlıǵı hám keleshegi hayal-qızlar menen balalardıń qanshalıqlı qáwipsiz hám baxtlı jasawı menen belgilenedi. Sonlıqtan, mámleketimiz tárepinen insan qádirin ullılaw, ásirese, hayal-qızlar hám jas ɵspirimlerdiń huquqıy qorǵalıwın kúsheytiw boyınsha qatań sharalar kórilmekte. 2026-jıl 3-mart kúni qabıl etilgen Prezident Pármanı bul baǵdardaǵı reformalardı jańa, joqarı basqıshqa alıp shıqtı.
Pármannıń tiykarǵı baǵdarları hám maqsetleri:
• Erte nekelerdiń aldın alıw: Neke jasına jetpegen shaxslar menen haqıyqatta shańaraqlıq qatnasıqlarǵa kirisiw jaǵdaylarına shek qoyıw hám ata-analardıń juapkershiligin arttırıw.
• Jas shańaraqlardı xoshametlew: Eki tárep te keminde 21 jasqa tolıp, birinshi márte neke qurganda mámleket tárepinen ayrıqsha jeńillikler beriledi. Sonday-aq, Socilallıq reestrdegi shańaraqlar ushın 1,5 bárqulla (ese) arttırılǵan qarjılay kómekler (subsidiya, grantlar) beriw sisteması jolǵa qoyıladı.
• Zorlıq-zombılıqqa qarsı sanlı qorǵaw: Qorǵaw orderi berilgen hayal-qızlardıń telefonlarına tezlik penen xabar beriwdi támiyinleytuǵın «SOS» shaqırıw («my.ihma.uz») mobil qosımshası ornatıladı.
• Bilimlendiriwde «Ekinshi imkaniyat»: Júkli student-qızlar hám 3 jasqa shekemgi perzenti bar studentlerge akademik dem alıs (otpusk) dáwirinde aralıqtan oqıw hám bilimlendiriwdi tiklew boyınsha jeńillikler beriledi.
• Jańa jinayıy juapkershilikler: Xalıqaralıq standartlar tiykarında femicid (jinsi sebepli ólimge alıp keliw/óltiriw), stalking (quwdalaw), kiberzorlıq hám onlayn gruming (internet arqalı balanıń isenimine kiriw) sıyaqlı zamanagɵy qáwip-qáterler ushın nızamlı juapkershilik belgilew wazıypası qoyıldı.
• Professional tergew hám sudlaw: 2027-jıl 1-yanvardan baslap hayal-qızlar hám balalarǵa qarata zorlıq-zombılıq boyınsha islerdi tek ǵana arnawlı tayarlıqtan ótken tergewshiler hám sudyalar tárepinen kórip shıǵıladı.
Juwmaq ornında, bul hújjet elimizde hayal-qızlar hám balalardıń qol qatılmaslıǵın támiyinlew, shańaraq institutın turmıstıq zorlıq-zombılıqlardan awlaq halda bekkemlew jolındaǵı eń kompleks hám qatań qádem eseplanadı. Hayal hám bala qorǵalǵan jurttıń keleshegi hár qashan parawan hám qúdiretli boladı.
Janat AYMAGANBETOVA
Qaraqalpaqstan Respublikası hákimshilik sudı sudyası