«ÓZBEKSTAN – 2030» STRATEGIYASÍN JAŃA BASQÍSHQA ALÍP SHÍǴÍW HÁM ONÍ ÁMELGE ASÍRÍW BAǴDARLAMALARÍ
Mámleketimizde «maqset – háreket – nátiyje» shınjırına tiykarlanǵan pútkilley jańa strategiyalıq rejelestiriw hám rawajlanıw sistemasınıń engizilgeni «Ózbekstan – 2030» strategiyasın jańa talaplar tiykarında jetilistiriw zárúrligi tuwılǵanlıǵı sebepli «Ózbekstan – 2030″ strategiyası, yaǵnıy «Mámleketti rawajlandırıwdıń 2030-jılǵa shekem mólsherlengen tiykarǵı baǵdarları sheńberinde reformalardı izbe-iz dawam ettiriw hám jańa basqıshqa alıp shıǵıwdıń qosımsha ilajları haqqında»ǵı Ózbekstan Respublikası Prezidentiniń 2026-jıl 16-fevral kúngi 21-sanlı pármanı hám Ózbekstan Respublikası Prezidentiniń Ózbekstan xalqına hám Oliy Majliske Múrájatında belgilengen reformalardıń orınlanıwın nátiyjeli shólkemlestiriw maqsetinde «»Ózbekstan – 2030» strategiyasın ámelge asırıw boyınsha mámleketlik baǵdarlama haqqında «Máhálleni rawajlandırıw hám jámiyetti jetilistiriw» jılında tiykarǵı baǵdarlar boyınsha reformalar baǵdarlamaları hám «Ózbekstan – 2030» strategiyasın ámelge asırıw boyınsha mámleketlik baǵdarlama haqqında»ǵı Ózbekstan Respublikası Prezidentiniń 2026-jıl 16-fevral kúngi 22-sanlı pármanı qabıl etildi.
Ózbekstan Respublikası Prezidentiniń 2026-jıl 16-fevral kúngi 21-sanlı pármanı menen tastıyıqlanǵan «Ózbekstan – 2030» strategiyasınıń 4-jónelisi nızam ústinligin támiyinlew, xalıq xızmetindegi mámleket basqarıwın shólkemlestiriwge qaratılǵan.
Strategiyanıń 84-maqseti:
-jınayat isin júrgiziwde jarasıw institutınan paydalanıw;
-sudlar hám tergew uyımları jumısında ayırım processual háreketlerdi aralıqtan turıp ámelge asırıw imkaniyatı dárejesin arttırıw;
-kiberjınayatlardıń ulıwma jınayachılıqtaǵı úlesin azaytıw;
– jaslar hám hayal-qızlar tárepinen islenip atırǵan jınayatlardı azaytıw;
-hár jılı mámleketlik uyımlar hám huqıq qorǵaw uyımlarınıń 300 xızmetkerin insan huqıqları boyınsha arnawlı mamanlıq arttırıw kursları menen qamtıp alıw;
Strategiyanıń 85-maqseti:
-sudqa shekem tartıslı bolǵan islerdi sheshiw;
-hákimshilik sudlarda islerdiń kelisim sharaları arqalı sheshiw dárejesin asırıw;
Strategiyanıń 86-maqseti:
-sudyalar arasında hayal-qızlardıń úlesin 30 procentke jetkeriw;
-puqaralarǵa ádil sudlawǵa erisiwde qolaylı imkaniyatlar jaratıw maqsetinde jańa interaktiv xızmetler sanın 19 ǵa jetkeriw;
Strategiyanıń 87-maqseti:
-sud hám basqa da uyımlardıń hújjetleriniń orınlanıwın támiyinlew;
-procesine jasalma intellektti engiziwdi támiyinlew;
-jınayat islewge jol qoyılmaǵan máhállelerdiń jámi máhálleler salmaǵındaǵı úlesin asırıw;
-prokuror qadaǵalawı hújjetlerin elektron túrde júrgiziw dárejesin hám tergewge shekem tekseriw hám tergew processlerinde processual hújjetlerdi elektron túrde júrgiziw dárejesin asırıw;
-jol-transport hádiyseleri aqıbetinde adamlardıń ólimi menen baylanıslı jınayatlardıń jıllıq kórsetkishin, máhálle aymaǵında aldın alıw múmkin bolǵan jınayatlardıń jıllıq kórsetkishin kemeytiw;
Strategiyanıń 88-maqseti:
-puqaralıq, hákimshilik hám ekonomikalıq isler boyınsha advokatlar jáne sudlar, huqıq qorǵaw uyımları hám basqa da mámleketlik uyımlar arasında elektron hújjetler almasıw dárejesin 50 procentke jetkeriw;
-hár 100 mıń xalıqqa tuwra keletuǵın advokatlar sanın keminde 25 ke shekem arttırıw etip belgilengen.
Bul joqarıda kórsetilgen «Ózbekstan – 2030» strategiyasınıń maqsetleri Konstituciya hám nızamlardıń ústinligin támiyinlew, insan huqıqları hám erkinlikleriniń isenimli qorǵalıwın támiyinlew, sud hákimiyatınıń erkinligin kúsheytiw hám onıń jumısında ashıq-aydınlıqtı támiyinlew arqalı ádil sudlawǵa erisiw dárejesin arttırıw, mámleketlik uyımlar hám lawazımlı shaxslardıń jumısı ústinen nátiyjeli sud qadaǵalawın ornatıw hám hákimshilik ádillik sistemasın bunnan bılay da rawajlandırıw hám huqıqtı qorǵaw uyımlarınıń jumısın insan mápleri, qádir-qımbatı hám huqıqların qorǵawǵa baǵdarlaw, sonday ak advokatura institutın, qánigeli huqıqıy járdem kórsetiw sistemasın rawajlandırıw sud-huqıq reformalarınıń bas ólshemi bolıp tabıladı.
«Ózbekstan – 2030» strategiyasın ámelge asırıw boyınsha mámleketlik baǵdarlama haqqında»ǵı Ózbekstan Respublikası Prezidentiniń 2026-jıl 16-fevral kúngi 22-sanlı pármanı menen Mámleketlik basqarıw hám sud-huqıq sistemasın jetilistiriw, jámiyette awızbirshilikti támiyinlew arqalı onı joqarılatıw boyınsha tómendegi tiykarǵı reformalar baǵdarlaması dúzildi:
-jınayat isleri boyınsha sud processlerin xalıq wákilleri kollegiyası qatnasıwında ótkeriw ámeliyatın jolǵa qoyıw;
-jınayat islerinde xalıqaralıq tán alınǵan «Xabeas korpus» institutı sheńberinde tergew sudyalarına qamaqqa alıw, úy qamaǵı tárizindegi hám basqa da qáwipsizlik ilajların ózgertiw hám biykar etiw wákilligin beriw;
-jınayat isin sudqa jiberiwde ayıplaw juwmaǵı menen birge «qorǵaw pikiri»n usınıw tártibin engiziw;
-jınayat isinde qorǵawshıǵa óz qorǵawı astındaǵı gúman etiliwshi, ayıplanıwshı yamasa jábirleniwshi qatnasıwında ótkerilgen processual háreketlerge baylanıslı hújjetler hám dáliller menen tanısıp, olardan nusqalar alıw, sorastırıw hám dáslepki tergew dawamında qálegen waqıtta óz qorǵawı astındaǵı gúman etiliwshi yamasa ayıplanıwshıǵa qarata júrgizilip atırǵan jınayat isin qozǵatıw hám tamamlaw haqqındaǵı qararlardan nusqa alıw wákilliklerin beriw;
-advokat sorawına maǵlıwmatlar biypul beriliwi, sonday-aq, notarial háreketler hám kadastr uyımlarınan alınatuǵın maǵlıwmatlardı advokat sorawı arqalı alıw imkaniyatın jaratıw;
-7 mıńnan aslam advokatlar ushın sanlı qorǵaw mexanizmi engiziw;
-nızamshılıqta kolliziyalar, muwapıq emeslikler, «anıq emes» qaǵıydalar, «aq daqlar» hám basqa da korrupciyanı keltirip shıǵaratuǵın faktorlardı saplastırıw;
-«Korrupciyaǵa qarsı gúresiw virtual akademiyası» elektron platformasında mámleketlik xızmetkerdiń mamanlıǵın arttırıw ámeliyatın jolǵa qoyıw;
-ashıq maǵlıwmatlar bazalarınan paydalanǵan halda mámleketlik uyımlar jumısınıń ashıq-aydınlıǵın támiyinlew, sonıń ishinde, korrupciyaǵa qarsı gúresiwge xızmet etetuǵın programmalıq támiynatlar, onlayn platformalar islep shıǵıw boyınsha tańlaw («Open Data Challange» xakatoni) ótkeriw;
-2026-jıl dawamında mámleketlik uyımlar hám shólkemlerde komplaens hám korrupciyaǵa qarsı ishki qadaǵalaw boyınsha orınbasarlardıń jumısın jolǵa qoyıw;
-tarawlar hám aymaqlar kesiminde korrupciyalıq qáwip-qáterler kartasın (kartogramma) jaratıw, korrupciyaǵa qarsı gúresiw media-portalın shólkemlestiriw;
-isbilermenlerdi korrupciyadan qorǵaw maqsetinde «Korrupciyasız, hadal hám ashıq-aydın biznes – Ózbekstan turaqlı rawajlanıwınıń tiykarı» (Taza biznes) milliy baǵdarlamasın iske qosıw;
-«Náshebentlik quralları hám psixotrop zatlar haqqında»ǵı Nızamnıń jańa redakciyasın islep shıǵıw;
-hayal-qızlar hám balalarǵa bolǵan zorlıqtıń barlıq kórinislerine shek qoyıw maqsetinde juwapkershilik ilajları kúsheytilip, 14 jasqa tolmaǵan shaxslarǵa islengen jınısıy jınayatlar ushın ómirlik erkinen ayırıwǵa shekemgi jaza ilajların belgilew;
-jas óspirimlerge islengen jınısıy hám zorlıqqa baylanıslı jınayatlardı tergewdi prokuratura uyımlarınıń wákilligine ótkeriw;
-jas óspirimler hám hayal-qızlarǵa bolǵan kúsh kórsetiw hám zorlıq penen baylanıslı islerdi tergew hám kóriw arnawlı tayarlıqtan ótken tergewshi hám sudyalar tárepinen ámelge asırılıwın jolǵa qoyıw;
-shańaraq hám hayal-qızlar mákemelerinde jas nekeleniwshiler ushın arnawlı oqıtıw baǵdarlamalarınıń nátiyjeliligin arttırıw;
-orınlaw hújjetleri májbúriy orınlaw byurosı uyımlarına kelip túsiwi menen qarızdardı SMS xabarnama hám dawıslı robotlardıń avtoqońırawları arqalı dárhal xabardar etiw ámeliyatın jolǵa qoyıw;
-ıqtıyarlı orınlaw múddeti ótkennen soń qollanılatuǵın ayırım májbúriy orınlaw ilajları sheńberinde óndiriwdi insan faktorısız tikkeley ámelge asırıw tártibin engiziw;
-orınlaw háreketleri dawamında óndirilgen hám májbúriy orınlaw byurosı uyımlarınıń esap betlerine kelip túsken pul qarjıların avtomatikalıq túrde óndiriwshi yuridikalıq hám fizikalıq shaxslardıń esap betleri hám bank kartalarına dárhal ótkeriw sistemasın jaratıw;
-puqaralar tárepinen 24/7 rejimde qońırawlar arqalı dawıslı robotlar járdeminde identifikaciyalanǵan halda qarızdarlıqtıń bar yamasa joq ekenligi, sonday-aq, orınlaw háreketlerine baylanıslı barlıq maǵlıwmatlardı alıw ámeliyatın jolǵa qoyıw;
-Ózbekstan Respublikası Ádillik ministrligi janındaǵı X.Sulaymanova atındaǵı Respublikalıq sud ekspertizası orayındaǵı ekspertiza túrleriniń 70 procentke shekemgi bólegin aymaqlıq bólimlerinde engiziw;
-Ózbekstan Respublikasınıń «Ózbekstan Respublikasınıń Konstituciyalıq sudı haqqında»ǵı Konstituciyalıq nızamına ózgerisler hám qosımshalar kirgiziw haqqındaǵı nızam joybarın islep shıǵıw belgilengen.
Sudlardıń jumısına xalıqaralıq standartlarǵa sáykes jańa institutlardı engiziw arqalı ádil sudlawdıń sapasın jáne de arttırıw, sud islerin júrgiziwde qorǵaw institutın jetilistiriw, jámiyette korrupciyaǵa kelisimge kelmeytuǵın qatnastı qáliplestiriw, sonday-aq náshebentlik hám narko jınayashılıqlarǵa qarsı gúresiw mexanizmlerin jetilistiriw, hayal-qızlar hám balalarǵa bolǵan zorlıq sıyaqlı jámiyet aldında turǵan áhmiyetli mashqalalarǵa qarsı gúresiw boyınsha nátiyjeli isleytuǵın sistemanı jolǵa qoyıw hámde májbúriy orınlaw uyımlarınıń jumısına jasalma intellekt texnologiyaların engiziw hám ayrım orınlaw hújjetlerin óndiriw insan faktorısız ámelge asırılıwın támiyinlew ámeliyatın jolǵa qoyıw arqalı joqarıda kórsetilgen baǵdarlamalar «Ózbekstan – 2030» strategiyasın ámelge asırıwǵa kómeklesedi.
Juwmaqlap aytqanda, 2026-jıl 16-fevralda qabıl qılınǵan bul 21-sanlı hám 22-sanlı Prezident pármanları «Wzbekiston—2030» strategiyasın jánede jetilistiriw, házirgi ulıwma jer júzlik tendenciyalar, global ózgerisler hám jańa shaqırıqlarǵa sáykesligin támiyinlew maqsetinde mámleket rawajlanıwınıń orta múddetke mólsherlengen ústin jónelisleri, maqsetleri, baǵdarlamaları hám olarǵa erisiw boyınsha nátiyjeli kórsetkishlerin belgilep berdi.
Sarbinaz ABDIKARIMOVA,
Qaraqalpaqstan Respublikası hákimshilik sudı sudya aǵa járdemshisi