ОДАМ САВДОСИ ВА БОЛАЛАР МЕҲНАТИ: ИНСОН ҚАДРИГА ТАҲДИД

Инсон қадри, унинг ҳуқуқ ва эркинликларини таъминлаш ҳар қандай ҳуқуқий давлатнинг энг муҳим вазифаларидан ҳисобланади. Аммо бугунги кунда дунёда инсон қадрига раҳна солаётган оғир жиноятлардан бири — одам савдоси ва болалар меҳнатидан ноқонуний фойдаланиш ҳолатларидир.

Тасаввур қилинг, яхши иш, юқори маош ёки муносиб турмуш ваъда қилиниб, инсон алданади. Унинг ҳужжатлари тортиб олинади, эркин ҳаракатланиш ҳуқуқи чекланади ва меҳнат қилишга мажбур қилинади. Афсуски, бундай ҳолатлар бугун ҳам дунёда учраб турибди.

Одам савдоси — бу шунчаки қонунбузарлик эмас. Бу инсон тақдири, унинг орзу-умидлари ва эркинлигига қарши қаратилган оғир жиноятдир.

Шунинг учун ҳам Ўзбекистон Республикаси Жиноят кодексининг 135-моддасида одам савдоси учун жиноий жавобгарлик белгиланган. Қонун бу каби жиноятларни содир этган шахсларга нисбатан қатъий жазо чораларини назарда тутади.

Инсон ҳуқуқлари ҳақида гап кетганда, болалар ҳуқуқларини ҳимоя қилиш масаласи алоҳида аҳамият касб этади. Чунки ҳар бир бола бахтли болаликка, билим олишга ва соғлом муҳитда вояга етишга ҳақли.

Боланинг қўлида оғир меҳнат қуроллари эмас, китоб бўлиши керак. Унинг вақти меҳнат майдонида эмас, таълим муассасасида ўтиши лозим.

Шу боис мамлакатимиз қонунчилигида болалар меҳнатининг зарарли ва хавфли шаклларига қарши қатъий чоралар белгиланган. Жиноят кодексининг 148¹ ва 148²-моддаларига мувофиқ, шахсларни мажбурий меҳнатга жалб қилиш ёки вояга етмаганларни уларнинг соғлиғи ва ривожланишига зарар етказиши мумкин бўлган ишларга жалб қилиш жавобгарликка сабаб бўлади.

Муҳими, одам савдоси ёки мажбурий меҳнат қурбонига айланиб қолмаслик учун ҳар бир фуқаро огоҳ бўлиши зарур. Айниқса, хорижда ишлаш ниятида бўлган шахслар таклиф этилаётган иш жойи ҳақида расмий манбалар орқали маълумот олишлари, меҳнат шартномаларини диққат билан ўрганишлари ва шубҳали таклифларга ишонмасликлари лозим.

Одам савдоси ва болалар меҳнатига қарши курашиш — фақат ҳуқуқни муҳофаза қилувчи органлар ёки судларнинг вазифаси эмас. Бу бутун жамиятнинг масъулиятидир. Ҳар биримиз бефарқ бўлмасак, қонунларга ҳурмат билан ёндашсак ва инсон қадрини улуғласак, бундай иллатларга қарши самарали кураша оламиз.

Зеро, инсон қадри устувор бўлган жойда адолат қарор топади. Болаларнинг кулгиси янграган, инсон ҳуқуқлари ҳимоя қилинган жамият эса барқарор тараққиёт сари интилади.

Нағима БАЛТАБАЕВА,

Нукус туманлараро иқтисодий суди раисининг ўринбосари

ЕР УЧАСТКАЛАРИГА ҚОНУНИЙ ЭГАЛИК ҚИЛИШ ВА ТАБИИЙ РЕСУРСЛАРГА ЭГАЛИК ҲУҚУҚИНИ ҲИМОЯ ҚИЛИШ: МАЪМУРИЙ ЖАВОБГАРЛИКНИНГ ҲУҚУҚИЙ ТАҲЛИЛИ

Ер ва бошқа табиий ресурслар ҳар қандай давлатнинг иқтисодий тараққиёти, экологик барқарорлиги ҳамда аҳоли фаровонлигини таъминлашда муҳим стратегик аҳамиятга эга бўлган миллий бойлик ҳисобланади. Шу боис мамлакатимизда ер ресурсларини муҳофаза қилиш, улардан оқилона ва самарали фойдаланиш ҳамда ер муносабатларида қонунийликни таъминлаш давлат сиёсатининг устувор йўналишларидан бири сифатида эътироф этилмоқда.

Сўнгги йилларда Ўзбекистон Республикасида ер муносабатларини такомиллаштиришга қаратилган кенг кўламли ҳуқуқий ислоҳотлар амалга оширилди. Ер участкаларини ажратишнинг очиқ ва рақамлаштирилган механизмлари жорий этилди, ердан фойдаланиш устидан давлат назорати кучайтирилди, ер муносабатларида коррупциявий омилларни бартараф этишга қаратилган янги ҳуқуқий механизмлар шакллантирилди. Бу ўзгаришлар ер ресурсларидан фойдаланишда қонунийликни таъминлаш билан бирга, мулкий ҳуқуқларнинг ишончли ҳимоя қилинишига ҳам хизмат қилмоқда.

Шу билан бирга, амалиётда ер участкаларини ўзбошимчалик билан эгаллаб олиш, ҳуқуқни тасдиқловчи ҳужжатларсиз улардан фойдаланиш, ноқонуний қурилиш ишларини амалга ошириш каби ҳуқуқбузарликлар учраб турибди. Бундай ҳолатлар давлат ва жамият манфаатларига, шаҳарсозлик талабларига ҳамда бошқа шахсларнинг ҳуқуқларига жиддий зарар етказади.

Ўзбекистон Республикаси Маъмурий жавобгарлик тўғрисидаги кодексининг 60-моддаси табиий ресурсларга эгалик ҳуқуқини бузиш билан боғлиқ ҳуқуқбузарликлар учун маъмурий жавобгарликни белгилайди. Мазкур норма ер, сув, ўсимлик ва ҳайвонот дунёсидан қонунга хилоф равишда фойдаланиш, ерга ва бошқа табиий ресурсларга эгалик ҳуқуқини бузувчи ҳаракатларнинг олдини олишга қаратилган муҳим ҳуқуқий кафолат ҳисобланади.

Модданинг биринчи қисмида ердан, сувдан, ўсимлик ёки ҳайвонот дунёсидан ўзбошимчалик билан фойдаланиш, шунингдек ерга ва бошқа табиий ресурсларга эгалик ҳуқуқини бевосита ёки яширин шаклда бузувчи битимлар тузиш ёки бошқа ҳаракатларни содир этиш учун маъмурий жавобгарлик назарда тутилган. Бу норма давлат мулкини муҳофаза қилиш, табиий ресурслардан қонуний фойдаланиш ҳамда экологик мувозанатни таъминлашга хизмат қилади.

Модданинг иккинчи қисмида ер участкаларини ўзбошимчалик билан эгаллаб олиш, шу жумладан ер участкасига нисбатан қонуний ҳуқуқ мавжуд бўлмаган ҳолда ундан фойдаланиш учун маъмурий жарима белгиланган. Қонун чиқарувчи ушбу ҳуқуқбузарлик учун юқори миқдордаги жарималарни назарда тутиш орқали ер муносабатларида ҳуқуқий интизомни мустаҳкамлашни мақсад қилган.

Айниқса, ўзбошимчалик билан эгалланган ер участкаларида қурилиш ишларини амалга ошириш учун белгиланган санкциялар қонунчиликнинг қатъийлигини намоён этади. Бундай ҳаракатлар нафақат ер қонунчилигини, балки шаҳарсозлик, архитектура ва экологик талабларни ҳам бузиши мумкин.

Мазкур модданинг муҳим жиҳатларидан бири шундаки, қонун биринчи марта ҳуқуқбузарлик содир этган шахсга ҳуқуқбузарлик оқибатларини ихтиёрий бартараф этиш имкониятини беради. Агар шахс ўзбошимчалик билан эгалланган ер участкасини қайтарса ва қонунбузилиш оқибатларини бартараф этса, у маъмурий жавобгарликдан озод қилиниши мумкин. Бу эса ҳуқуқий таъсир чораларининг жазолаш билан бир қаторда профилактик аҳамиятга ҳам эга эканлигини кўрсатади.

Маъмурий жавобгарлик тўғрисидаги кодекснинг 60-моддаси ер муносабатларида қонунийликни таъминлашга хизмат қилувчи муҳим ҳуқуқий механизм ҳисобланади. Ушбу норма орқали давлат ер ресурсларини муҳофаза қилиш, мулкий ҳуқуқларни таъминлаш ҳамда ердан оқилона фойдаланиш соҳасида ҳуқуқий тартибни мустаҳкамлашни кўзлаган.

Судлар томонидан мазкур тоифадаги ишлар қонун талаблари, ишнинг барча ҳолатлари ва далиллар ҳар томонлама ўрганилган ҳолда кўриб чиқилиши ер муносабатларида адолат ва қонунийликни таъминлашнинг муҳим кафолати ҳисобланади. Шу билан бирга, ҳуқуқий тарғибот ишларини кучайтириш, ер қонунчилиги мазмун-моҳиятини аҳолига кенг тушунтириш ҳамда рақамли ер кадастри тизимини янада такомиллаштириш келгусида бундай ҳуқуқбузарликларнинг олдини олишга хизмат қилади.

Алишер АМЕТОВ,

Қорақалпоғистон Республикаси суди судьяси

ДАВЛАТ РЎЙХАТИДАН ЎТГАН ҲУЖЖАТ ҲАМ ҲАР ДОИМ ҚОНУНИЙЛИКНИ АНГЛАТМАЙДИ

Суд амалиётида айрим ҳолатларда фуқаролар ёки тадбиркорлар муайян мулкка оид кадастр ҳужжатлари расмийлаштирилгани ёки давлат рўйхатидан ўтказилганини унинг мутлақ қонунийлиги сифатида қабул қилади. Бироқ ҳуқуқий муносабатларда ҳар қандай давлат рўйхатининг қонунийлиги, аввало, унинг қандай ҳуқуқий асосга таянгани билан белгиланади.

Яқинда Тўрткўл туман судида кўриб чиқилган маъмурий иш айнан шу масаланинг ҳуқуқий моҳиятини яна бир бор очиб берди.

Фуқаро Н.А Кадастр органи томонидан МЖтКнинг 60-моддаси 3-қисми асосида тайинланган маъмурий жарима устидан шикоят билан судга мурожаат қилди. Унинг фикрича, дўконга нисбатан кадастр ҳужжатлари расмийлаштирилган, давлат рўйхатидан ўтказилган ва тегишли идоралар томонидан берилган ҳужжатларга ишониб фаолият юритгани учун унинг ҳаракатларини ўзбошимчалик деб баҳолаш мумкин эмас эди.

Суд муҳокамаси жараёнида мазкур важлар ҳар томонлама текширилди. Кадастр органи вакиллари, давлат ер назорати материаллари, архив маълумотлари ҳамда бошқа ҳужжатлар ўзаро таққосланди.

Текширишлар давомида давлат рўйхатидан ўтказиш учун асос сифатида кўрсатилган туман ҳокимининг қарори архивда мавжуд экани, бироқ ушбу қарорда фуқаро Н.А нинг номи умуман қайд этилмагани аниқланди. Демак, давлат рўйхатидан ўтказиш учун ҳуқуқий асос сифатида келтирилган ҳужжат мазмуни билан расмийлаштирилган кадастр маълумотлари ўртасида номутаносиблик мавжуд бўлган.

Шу сабабли давлат рўйхатидан ўтказилганликнинг ўзи ҳуқуқнинг мутлақ қонунийлигини англатмаслиги, агар унинг асосидаги ҳуқуқий ҳужжат талабларга жавоб бермаса, ваколатли орган томонидан қабул қилинган қарор қайта кўриб чиқилиши мумкинлиги суд муҳокамасида ўз тасдиғини топди.

Ишни кўриш жараёнида ҳуқуқбузар ўзининг муқаддам маъмурий жавобгарликка тортилмаганини, уч нафар фарзанди борлигини, вақтинча ишсиз эканини, шунингдек, қасддан қонун бузиш нияти бўлмаганини баён қилди. Ҳимоячи томонидан ҳам «Тадбиркорлик фаолияти эркинлигининг кафолатлари тўғрисида»ги Қонун нормаларига таянилди.

Бироқ суд ҳар бир келтирилган важни иш материаллари билан солиштириб баҳолади. Маъмурий жавобгарлик тўғрисидаги кодекснинг 31 ва 33-моддаларида назарда тутилган енгиллаштирувчи ҳолатларни қўллаш учун қонун талаб қилган асослар мавжуд эмаслиги, ҳуқуқбузарлик оқибатлари бартараф этилмагани ҳамда Кадастр органи хулосалари объектив далиллар билан тасдиқлангани аниқланди.

Натижада суд Кадастр агентлиги қарори қонун талабларига мувофиқ қабул қилинган, деган хулосага келди ва ҳуқуқбузарнинг шикоятини қаноатлантирмасдан қолдирди.

Ушбу ишдан чиқадиган муҳим ҳуқуқий хулоса шуки, ҳар қандай давлат рўйхати ёки расмий ҳужжатнинг юридик кучи унинг ташқи кўриниши билан эмас, балки унинг ҳуқуқий асослари қонунийлиги билан баҳоланади. Агар давлат рўйхатини амалга оширишга асос бўлган ҳужжат ҳақиқий ҳуқуқий асосга эга бўлмаса ёки унда зиддиятлар мавжуд бўлса, бундай ҳолат суд томонидан ҳуқуқий баҳоланиши табиийдир.

Қонун устуворлиги айнан шунда намоён бўладики, суд ҳар қандай низода шахснинг субъектив қарашларига эмас, балки текширилган далиллар, ҳужжатлар ва қонун талабларига таянади. Бу эса мулкий муносабатларда барқарорликни таъминлаш, давлат рўйхатининг ишончлилигини муҳофаза қилиш ҳамда ер ресурсларидан қонуний фойдаланишни таъминлашга хизмат қилади.

Бауржан САБУРОВ,
Жиноят ишлари бўйича Тўрткўл туман судининг тергов судьяси

ҲАКАМЛИК СУДЛАРИ ФАОЛИЯТИНИНГ ЯНГИ ҲУҚУҚИЙ БОСҚИЧИ

Ҳуқуқий давлат барпо этиш йўлида суд-ҳуқуқ соҳасини изчил такомиллаштириш, низоларни ҳал этишнинг муқобил механизмларини ривожлантириш ҳамда давлат маблағларидан оқилона фойдаланишни таъминлаш устувор вазифалардан бири ҳисобланади. Бу борада 2026 йил 21 апрелда қабул қилинган «Ҳакамлик судлари фаолияти янада такомиллаштирилиши ҳамда бюджет интизоми кучайтирилиши муносабати билан Ўзбекистон Республикасининг айрим қонун ҳужжатларига қўшимча ва ўзгартиришлар киритиш тўғрисида»ги ЎРҚ–1141-сон Қонун мазкур соҳадаги ҳуқуқий муносабатларни янги босқичга олиб чиқишга хизмат қилади.

Сўнгги йилларда ҳакамлик судлари тадбиркорлик субъектлари ва фуқаролик-ҳуқуқий муносабатлар иштирокчилари ўртасида юзага келадиган низоларни тезкор ва самарали ҳал этишнинг муқобил институти сифатида шаклланди. Натижада давлат судларининг иш юки камайди, тадбиркорлик муҳитининг жозибадорлиги ошди, шартномавий муносабатларда ишонч мустаҳкамланди. Бироқ амалиёт ҳакамлик судлари фаолиятини ташкил этиш, уларнинг ҳуқуқий мақомини аниқлаштириш, судьялар малакасига қўйиладиган талабларни кучайтириш ҳамда давлат манфаатлари билан боғлиқ муносабатларда аниқ ҳуқуқий чекловларни белгилаш заруратини кўрсатди.

Янги Қонун айнан шу эҳтиёжлардан келиб чиққан ҳолда ишлаб чиқилган бўлиб, у ҳакамлик муҳокамасини халқаро ҳуқуқий стандартларга яқинлаштириш, унинг шаффофлиги ва ишончлилигини таъминлашга қаратилган.

Қонуннинг энг муҳим янгиликларидан бири давлат органлари, давлат муассасалари, давлат иштирокидаги корхоналар ҳамда фуқароларнинг ўзини ўзи бошқариш органларининг ҳакамлик битими тарафлари бўлишига йўл қўйилмаслигининг қонун даражасида мустаҳкамланганидир. Мазкур чеклов давлат мулки ва бюджет маблағларининг хусусий тартибдаги ҳакамлик муҳокамалари орқали ҳал этилишининг олдини олишга, давлат манфаатларини ишончли ҳимоя қилишга хизмат қилади.

Шунингдек, қонун билан ҳакамлик судларида кўриб чиқилиши мумкин бўлмаган низолар доираси ҳам янада аниқлаштирилди. Энди ер муносабатлари, бинолар ва иншоотларга эгалик ҳуқуқини белгилаш, маъмурий, оилавий ҳамда меҳнат муносабатларидан келиб чиқадиган низолар, шунингдек бюджет маблағларини ундириш билан боғлиқ ишлар ҳакамлик судларида кўрилмайди. Бу эса жамоат манфаатларига дахлдор муносабатларни давлат судлари томонидан кўриб чиқиш принципини янада мустаҳкамлайди.

Қонуннинг яна бир муҳим жиҳати — ҳакамлик судьяларининг касбий тайёргарлигига оид янги талабларнинг жорий этилганидир. Эндиликда ҳакамлик судьялари Адлия вазирлиги тасдиқлайдиган махсус ўқув дастурлари бўйича тайёргарликдан ўтиши ва мунтазам равишда малакасини ошириб бориши шарт. Бу талаб ҳакамлик муҳокамаларининг сифати, қабул қилинадиган қарорларнинг қонунийлиги ва асослилигини таъминлашга хизмат қилади.

Шу билан бирга, қонун манфаатлар тўқнашувининг олдини олишга қаратилган муҳим процессуал кафолатларни ҳам назарда тутган. Жумладан, муайян низода ҳакамлик судьяси сифатида иштирок этган шахс кейинчалик айнан шу иш бўйича тарафларнинг вакили сифатида қатнашишига чеклов ўрнатилди. Бу холислик ва мустақиллик принципларининг амалда таъминланиши учун муҳим ҳуқуқий кафолатдир.

Қонун билан Маъмурий жавобгарлик тўғрисидаги кодексга янги 175⁹-модданинг киритилиши ҳам алоҳида аҳамиятга эга. Унга кўра, ҳакамлик судларини қонунга хилоф ташкил этиш, давлат органларини ноқонуний равишда ҳакамлик битимига жалб қилиш ёки давлат ташкилотлари томонидан қонунга зид равишда ҳакамлик суди қарорларини ихтиёрий ижро этиш учун маъмурий жавобгарлик белгиланди. Бу эса қонун талабларига риоя этилишини таъминловчи таъсирчан ҳуқуқий механизм сифатида хизмат қилади.

Қонуннинг яна бир муҳим йўналиши бюджет интизомини мустаҳкамлаш билан боғлиқ. Бюджет кодекси ва «Давлат харидлари тўғрисида»ги Қонунга киритилган ўзгартиришлар бюджет маблағларининг сарфланиши устидан назоратни кучайтириш, ғазначилик назорати самарадорлигини ошириш ҳамда давлат молиявий манфаатларини судларда ҳимоя қилиш механизмларини янада такомиллаштиришга қаратилган.

Эътиборли жиҳати шундаки, мазкур Қонун нафақат ҳакамлик судлари фаолиятини тартибга солишга, балки давлат ва хусусий сектор ўртасидаги ҳуқуқий муносабатларни аниқ чегаралашга ҳам хизмат қилади. Бу эса ҳуқуқий аниқликни таъминлаш, суд амалиётида ягона ёндашувни шакллантириш ва инвестиция муҳитини янада яхшилаш учун мустаҳкам ҳуқуқий асос яратади.

Хулоса қилиб айтганда, ушбу Қонун ҳакамлик судлари институтини замонавий талаблар асосида такомиллаштириш, унинг фаолиятининг очиқлиги ва ишончлилигини ошириш, малакали ҳакамлик судьялари корпусини шакллантириш, давлат манфаатлари ва бюджет маблағларини ишончли ҳимоя қилишга қаратилган муҳим ҳуқуқий ҳужжатдир. Мазкур ислоҳотлар ҳуқуқий давлат барпо этиш, қонун устуворлигини таъминлаш ҳамда одил судловнинг муқобил механизмларини янада ривожлантириш йўлида муҳим қадам бўлиб хизмат қилади.

Абилай АДИЛОВ,

жиноят ишлари бўйича Хўжайли тумани суди раиси

МЕДИАЦИЯ — НИЗОЛАРНИ ҲАЛ ЭТИШНИНГ ЗАМОНАВИЙ ВА САМАРАЛИ ЙЎЛИ

Бугунги глобаллашув даврида жамиятда турли ҳуқуқий муносабатлар кенгайиб борар экан, инсонлар ўртасида турли низо ва келишмовчиликлар келиб чиқиши ҳам табиий ҳолдир. Бундай вазиятларда низоларни тезкор, адолатли ва ўзаро манфаатли тарзда ҳал қилиш масаласи дунё ҳамжамияти учун долзарб аҳамият касб этмоқда. Шу нуқтаи назардан, медиация институти бугунги кунда низоларни ҳал этишнинг энг самарали ва замонавий усулларидан бири сифатида эътироф этилмоқда.

Сўнгги йилларда мамлакатимизда ҳам инсон манфаатларини таъминлаш, фуқароларнинг ҳуқуқ ва эркинликларини ҳимоя қилиш, судларда иш ҳажмини камайтириш ҳамда аҳоли ўртасида муроса маданиятини шакллантириш мақсадида медиация институтини ривожлантиришга алоҳида эътибор қаратилмоқда.

Хусусан, “Медиация тўғрисидаг”и Қонуннингқабул қилиниши мамлакатимиз ҳуқуқий ҳаётида муҳим қадам бўлди. Ушбу қонун медиация соҳасини ҳуқуқий жиҳатдан тартибга солиш, медиаторларни тайёрлаш, медиация хизматини ташкил этиш, суд ва бошқа органлар амалиётида медиация тартиб-таомилларини кенг қўллаш учун мустаҳкам ҳуқуқий асос яратди.

Қонуннинг 4-моддасига кўра, медиация — келиб чиққан низони тарафлар ўзаро мақбул қарорга эришиши учун уларнинг ихтиёрий розилиги асосида медиатор кўмагида ҳал қилиш усули ҳисобланади. Оддий қилиб айтганда, бу низолашувчи томонларнинг мустақил ва холис бўлган учинчи шахс — медиатор ёрдамида муроса йўли билан келишувга эришишидир.

Медиациянинг энг муҳим афзалликларидан бири шундаки, унда тарафлар ўзаро муносабатларни сақлаб қолади. Суд жараёнида, одатда, бир тараф ғолиб, иккинчи тараф мағлуб бўлади. Медиацияда эса ҳар икки томон учун мақбул ечим топилишига эришилади. Бу эса инсонлар ўртасидаги ишонч, ҳурмат ва ҳамкорлик муносабатларини сақлаб қолиш имконини беради.

Қонунчиликда медиациянинг бир нечта турлари белгиланган. Жумладан, суддан ташқари медиация, судга қадар медиация, суд жараёнидаги медиация ҳамда суддан кейинги медиация турлари мавжуд. Бу эса фуқароларга низони ҳал қилишнинг энг қулай ва мақбул йўлини танлаш имконини яратади.

Медиация суд жараёни бошланмасдан аввал ҳам, суд муҳокамаси вақтида ҳам, ҳатто суд ҳужжатларини ижро этиш босқичида ҳам қўлланилиши мумкин. Шунингдек, ҳакамлик судларида ҳам қарор қабул қилингунига қадар медиация тартиб-таомилидан фойдаланиш мумкинлиги белгиланган.

Медиацияни амалга ошириш учун тарафлар ўзаро келишув асосида бир ёки бир неча медиаторни танлайди. Медиаторнинг асосий вазифаси — тарафларни эшитиш, улар ўртасида конструктив мулоқот муҳитини яратиш ва муросага эришишга кўмаклашишдан иборат.

Шу ўринда таъкидлаш жоизки, медиатор мутлақо бетараф бўлиши шарт. У тарафлардан бирининг манфаатини ҳимоя қилишга, ҳуқуқий маслаҳат беришга ёки бирор тарафни устун ҳолатга қўйишга ҳақли эмас. Бу медиация жараёнининг шаффоф ва адолатли бўлишини таъминлайди.

Қонунчиликка мувофиқ, медиацияга оид келишувлар бир неча шаклда тузилиши мумкин. Жумладан, медиацияни қўллаш тўғрисидаги келишув, медиация тартиб-таомилини амалга ошириш тўғрисидаги келишув ҳамда медиатив келишув мавжуд.

Медиатив келишув — медиация жараёни якунлари бўйича тарафлар ўртасида эришилган келишув бўлиб, у тарафлар учун мажбурий кучга эга ҳисобланади. Мазкур келишув унда белгиланган тартиб ва муддатларда ихтиёрий равишда бажарилиши лозим. Агар медиатив келишув бажарилмаса, тарафлар судга мурожаат қилиш ҳуқуқини сақлаб қолади.

Медиация жараёнида профессионал ва нопрофессионал медиаторлар иштирок этиши мумкин. Профессионал медиатор олий маълумотга эга бўлиши, махсус ўқув курсларини тамомлаши, малака имтиҳонидан ўтиши ва Медиаторлар реестрига киритилган бўлиши лозим.

Бу талаблар соҳада профессионаллик, масъулият ва ишонч муҳитини шакллантиришга хизмат қилади. Шу билан бирга, адвокат ва нотариус мақомига эга шахслар учун айрим енгилликлар ҳам назарда тутилган.

Бугунги кунда медиация нафақат ҳуқуқий, балки ижтимоий аҳамиятга ҳам эга институт сифатида намоён бўлмоқда. Чунки у аҳоли ўртасида муроса маданиятини ривожлантириш, низоларни тинч йўл билан ҳал қилиш, ортиқча вақт ва маблағ сарфининг олдини олишга хизмат қилади.

Энг муҳими, медиация инсонлар ўртасидаги муносабатларни сақлаб қолиш имконини беради. Айниқса, оилавий, меҳнат, қўшничилик ва тадбиркорлик муносабатларида бу жуда муҳим аҳамият касб этади.

Зеро, ҳар қандай низони муроса ва келишув орқали ҳал қилиш — жамият барқарорлиги, ўзаро ҳурмат ва адолат муҳитини мустаҳкамлашнинг муҳим омилидир.

Медиация — бу фақат ҳуқуқий тартиб-таомил эмас. Бу — мулоқот, ўзаро ҳурмат ва тинч келишув маданиятидир.

Саодат  КАИПНАЗАРОВА,

 Қорақалпоғистон Республикаси судининг судьяси

МАЪМУРИЙ ЖАВОБГАРЛИКДА ОДИЛЛИК ВА ИНДИВИДУАЛ ЁНДАШУВ: СУД АМАЛИЁТИ МИСОЛИДА

Сўнгги йилларда мамлакатимизда ер муносабатларини ҳуқуқий жиҳатдан тартибга солиш, ер ресурсларидан самарали фойдаланиш ҳамда бу соҳада қонунийликни таъминлаш давлат сиёсатининг устувор йўналишларидан бирига айланди. Бу борада маъмурий органлар томонидан қабул қилинаётган қарорлар устидан самарали суд назоратини амалга ошириш фуқароларнинг ҳуқуқ ва эркинликларини ҳимоя қилишнинг муҳим кафолати ҳисобланади.

Конституциямизда ҳар бир шахснинг давлат органлари ва мансабдор шахслар қарорлари устидан судга мурожаат қилиш ҳуқуқи мустаҳкамланган. Шунинг учун маъмурий жазо қўллаш тўғрисидаги қарорлар ҳам суд томонидан ҳар томонлама, тўлиқ ва холисона текширилади. Суд бундай ишларни кўриб чиқишда нафақат ҳуқуқбузарлик фактини, балки қарорнинг қонунийлиги, асослилиги, ҳуқуқбузарнинг шахси, келтирилган важлар, тақдим этилган далиллар ҳамда ишнинг бошқа барча аҳамиятли ҳолатларига ҳуқуқий баҳо беради.

Тўрткўл туман суди амалиётида кўриб чиқилган ишлардан бири ҳам айнан маъмурий орган қарори устидан берилган шикоят билан боғлиқ бўлиб, мазкур иш суд томонидан қонун устуворлиги, адолат ва холислик тамойиллари асосида кўриб чиқилди.
Тўрткўл туман суди томонидан кўриб чиқилган ишлардан бирида фуқаро Кадастр органи томонидан Маъмурий жавобгарлик тўғрисидаги кодекснинг 60-моддаси 3-қисми асосида тайинланган маъмурий жаримани бекор қилишни сўраб судга мурожаат қилди. У шикоятида жаримани тўлаш имконияти йўқлигини, пенсияда эканини ва моддий аҳволи оғирлигини важ сифатида келтирди.

Суд иш материалларини, ҳуқуқбузарнинг кўрсатмаларини, Кадастр органи тақдим этган далилларни ҳамда электрон ахборот тизимлари орқали олинган маълумотларни ҳар томонлама ўрганди. Текшириш давомида ҳуқуқбузарнинг моддий аҳволи ҳақидаги маълумотлар унинг келтирган важларини тасдиқламаслиги, унинг мулки ва транспорт воситалари мавжудлиги аниқланди.

Шу билан бирга, ҳуқуқбузар томонидан содир этилган қонунбузарлик оқибатлари ҳам тўлиқ бартараф этилмагани инобатга олинди. Суд мазкур ҳолатларни ҳуқуқий жиҳатдан баҳолаб, Кадастр органи қарори қонуний ва асосли қабул қилинган, деган хулосага келди ҳамда шикоятни қаноатлантирмасдан, маъмурий орган қарори ўзгаришсиз қолдирилди.

Мазкур суд амалиёти шуни кўрсатадики, судлар ҳар бир ишни кўришда фақат мурожаатчининг баёнотлари билан чекланиб қолмайди. Аксинча, барча далиллар, ҳуқуқий нормалар ва объектив маълумотлар чуқур таҳлил қилиниб, қонун устуворлиги ҳамда адолат принциплари таъминланади.

Фуқаролар шуни унутмасликлари лозимки, маъмурий жазони бекор қилиш ёки енгиллаштириш ҳақидаги талаблар фақат асосли ҳуқуқий далиллар билан тасдиқланган тақдирдагина қаноатлантирилиши мумкин. Суд эса ҳар бир қарорни қонун талаблари, холислик ва адолат тамойилларига таянган ҳолда қабул қилади.

Қонунга ҳурмат, ер муносабатларига масъулият билан ёндашиш ва белгиланган тартибларга риоя қилиш ҳуқуқбузарликларнинг олдини олишнинг энг самарали воситаси ҳисобланади.

 
Бауржан САБУРОВ,
Жиноят ишлари бўйича Тўрткўл туман судининг тергов судьяси

ЕР УЧАСТКАЛАРИНИ ЎЗБОШИМЧАЛИК БИЛАН ЭГАЛЛАШГА ОИД ҲУҚУҚБУЗАРЛИКЛАРНИ КВАЛИФИКАЦИЯ ҚИЛИШНИНГ АЙРИМ МАСАЛАЛАРИ: СУД АМАЛИЁТИ ТАҲЛИЛИ

Ер мамлакатнинг муҳим стратегик ва табиий ресурсларидан бири ҳисобланади. Ундан оқилона фойдаланиш, муҳофаза қилиш ҳамда ер муносабатларида қонунийликни таъминлаш давлат сиёсатининг устувор йўналишларидан саналади. Шу сабабли ер участкаларини ўзбошимчалик билан эгаллаш, улардан қонуний ҳуқуқсиз фойдаланиш ёки бундай ерларда ноқонуний қурилиш ишларини амалга ошириш учун қонунчиликда маъмурий жавобгарлик белгиланган.

Ўзбекистон Республикаси Маъмурий жавобгарлик тўғрисидаги кодексининг 60-моддаси ер муносабатлари соҳасидаги ҳуқуқбузарликлар учун жавобгарликни назарда тутади. Хусусан, мазкур модданинг иккинчи қисми ер участкасини ўзбошимчалик билан эгаллаш, шунингдек унга нисбатан қонуний ҳуқуқ мавжуд бўлмаган ҳолда ундан фойдаланиш учун маъмурий жавобгарликни белгилайди. Модданинг учинчи қисми эса ўзбошимчалик билан эгалланган ер участкаларида қурилиш ишларини амалга ошириш учун жавобгарликни назарда тутади.

Ушбу нормалар мазмунан ўзаро боғлиқ бўлса-да, уларнинг объектив томони, ҳуқуқбузарлик содир этилиш вақти ва ҳуқуқий оқибатлари турлича бўлгани сабабли, ҳар бир ҳолатда ҳуқуқбузарликка тўғри ҳуқуқий баҳо бериш алоҳида аҳамият касб этади. Амалиётда айрим ҳолларда ушбу нормаларни қўллашда ҳуқуқбузарликни нотўғри квалификация қилиш ҳолатлари учраб турибди.
Жумладан, Жиноят ишлари бўйича Хўжайли туман судида кўрилган маъмурий ишда фуқаро С.Н.га нисбатан Кадастр органи томонидан Маъмурий жавобгарлик тўғрисидаги кодекснинг 60-моддаси учинчи қисми билан маъмурий баённома расмийлаштирилган.

Иш материалларига кўра, ҳуқуқбузар тегишли рухсат этувчи ҳужжатларсиз ўз ер участкасига туташ давлат ер майдонини ўзбошимчалик билан эгаллаб, ушбу ҳудудда автомашиналарни ювиш шохобчасини қурган ва ундан фойдаланиб келган.

Суд муҳокамаси жараёнида иш ҳужжатлари, гувоҳлар кўрсатмалари, кадастр маълумотлари ҳамда сунъий йўлдош орқали олинган фотосуратлар ҳар томонлама таҳлил қилинди. Таҳлил натижасида ноқонуний қурилиш ишлари 2023 йилда бошланиб, 2024 йил июль ойида якунлангани аниқланди. Демак, мазкур ҳаракат учун маъмурий жавобгарликка тортиш муддати ўтиб кетган.
Бироқ иш материаллари ҳуқуқбузар томонидан ўзбошимчалик билан эгалланган ер участкасидан ҳозирги кунга қадар ҳеч қандай қонуний ҳуқуқсиз фойдаланиб келинаётганини тасдиқлади. Бу эса ҳуқуқбузарликнинг давом этаётган хусусиятга эга эканлигини англатади.

Маъмурий ҳуқуқ назариясида давом этаётган ҳуқуқбузарлик деб ҳуқуқбузар шахс зиммасидаги мажбурият бажарилмасдан ёки қонунга хилоф ҳолат бартараф этилмасдан давом этаётган ҳаракат ёки ҳаракатсизлик тушунилади. Бундай ҳуқуқбузарликда ҳуқуққа хилоф ҳолат сақланиб турган давр мобайнида ҳуқуқбузарлик ҳам давом этади.

Шу нуқтаи назардан суд суриштирув органи томонидан ҳуқуқбузар ҳаракатларига берилган ҳуқуқий баҳони тўлиқ асосли деб топмади. Чунки мазкур ҳолатда қурилиш ишларини амалга ошириш ҳаракати тугалланган бўлса-да, ўзбошимчалик билан эгалланган ер участкасидан қонуний ҳуқуқсиз фойдаланиш ҳуқуқбузарлиги давом этаётган эди.

Шу муносабат билан суд ҳуқуқбузарнинг ҳаракатларини Маъмурий жавобгарлик тўғрисидаги кодекснинг 60-моддаси учинчи қисмидан иккинчи қисмига қайта квалификация қилди ҳамда унга нисбатан қонун санкцияси доирасида маъмурий жарима тайинлади.

Мазкур суд қарори ер муносабатлари соҳасида қонун нормаларини тўғри қўллаш нуқтаи назаридан муҳим амалий аҳамиятга эга. У ҳуқуқбузарликнинг ташқи белгилари эмас, балки унинг ҳуқуқий моҳияти, содир этилиш вақти ва давом этаётган ёки бир марталик хусусиятга эгалигини аниқлаш квалификациянинг ҳал қилувчи мезони эканини кўрсатади.

Хулоса қилиб айтганда, Маъмурий жавобгарлик тўғрисидаги кодекснинг 60-моддасини қўллашда ҳар бир ҳолатда ҳуқуқбузарликнинг объектив томони, унинг тугалланган ёки давом этаётган хусусияти, жавобгарликка тортиш муддатлари ҳамда ишдаги далилларга ҳар томонлама ҳуқуқий баҳо бериш талаб этилади. Бу эса қонун устуворлигини таъминлаш, ер муносабатларида ҳуқуқий тартибни мустаҳкамлаш ҳамда ягона суд амалиётини шакллантиришга хизмат қилади.

Зухра БАЙИМБЕТОВА,
Жиноят ишлари бўйича Хўжайли тумани судининг тергов судьяси

СУД ҲОКИМИЯТИДА КОРРУПЦИЯГА ЎРИН ЙЎҚ

Мамлакатимизда сўнгги йилларда барча жабҳаларда кенг кўламли ислоҳотлар амалга оширилмоқда. Хусусан, булар коррупцияга қарши курашиш, ишбилармонлик муҳитини ва меҳнат шароитларини яхшилаш, суд-ҳуқуқ тизимини ислоҳ қилиш, инсон ҳуқуқларини ҳимоя қилиш, маъмурий ҳамда давлат бошқаруви самарадорлигини оширишга қаратилган.

Барча соҳаларда коррупция иллатларини бартараф этиш ва унинг ривожланишига йўл қўймаслик мақсадида коррупциявий ҳолатларни ўз вақтида аниқлаш, олдини олиш, уларга чек қўйиш, шунингдек, унга имкон берувчи сабаб ва шарт-шароитларни бартараф этиш муҳим вазифалардан биридир. Айниқса, коррупцияга қарши курашишда уни келтириб чиқарувчи омилларни бартараф этиш, яъни унинг олдини олишга қаратилган чора-тадбирлар вақт ва самарадорлик нуқтаи назаридан устувор аҳамият касб этади.

Судьяларнинг ҳалоллиги ва поклиги — суд тизимининг самарадорлиги ҳамда беғаразлигининг энг муҳим шарти ҳисобланади. Судьяларнинг ҳалоллиги суд органлари мустақиллиги билан чамбарчас боғлиқ: суд органлари ҳалолликни таъминлайди, ҳалоллик эса мустақилликни мустаҳкамлайди.

Давлатимиз раҳбари Шавкат Мирзиёев ҳам коррупцияга қарши курашиш давлат сиёсатининг устувор йўналишларидан бири эканини алоҳида таъкидлаб, 2020 йил 24 январдаги Олий Мажлисга Мурожаатномасида коррупцияга қарши курашишда жамиятнинг барча қатламлари фаол иштирок этиши зарурлигини қайд этган.

Коррупцияга қарши курашиш самарадорлигини ошириш мақсадида бир қатор муҳим норматив-ҳуқуқий ҳужжатлар қабул қилинган. Жумладан, 2019 йил 27 майда қабул қилинган “Ўзбекистон Республикасида коррупцияга қарши курашиш тизимини янада такомиллаштириш чора-тадбирлари тўғрисида”ги ПФ-5729-сонли Фармони билан “2019–2020 йилларда коррупцияга қарши курашиш” давлат дастури тасдиқланди.

Шунингдек, 2020 йил 29 июндаги “Ўзбекистон Республикасида коррупцияга қарши курашиш тизимини такомиллаштириш бўйича қўшимча чора-тадбирлар тўғрисида”ги ПФ-6013-сонли Фармони ҳамда 2020 йил 7 декабрдаги ПФ-6127-сонли “Судьяларнинг чинакам мустақиллигини таъминлаш ҳамда суд тизимида коррупциянинг олдини олиш самарадорлигини ошириш чора-тадбирлари тўғрисида”ги Фармони суд тизимида коррупциянинг олдини олиш, унинг сабаб ва шарт-шароитларини бартараф этиш, очиқлик ва шаффофликни таъминлаш ҳамда фуқароларнинг судга бўлган ишончини мустаҳкамлашга хизмат қилмоқда.

Мазкур ҳужжатларга мувофиқ:

• судьяларни ташқи таъсирлардан ҳимоя қилиш;
• кадрларни танлаш ва баҳолашда шаффофликни таъминлаш;
• коррупция ҳолатларини барвақт аниқлаш;
• судьяларнинг касбий ва маънавий салоҳиятини ошириш
  каби устувор вазифалар белгилаб берилган.

Шу билан бирга, “Ўзбекистон – 2030” стратегиясида ҳам коррупцияга нисбатан муросасиз муносабатни шакллантиришга қаратилган аниқ мақсадлар белгиланган.

Коррупциявий хатти-ҳаракатларнинг асосида, одатда, манфаатлар тўқнашуви ётади. Манфаатлар тўқнашуви — шахсий манфаатдорлик хизмат вазифаларини холис бажаришга таъсир кўрсатадиган ёки кўрсатиши мумкин бўлган ҳолатдир.

Судьялар одоби кодексига кўра, судья ҳар қандай шубҳали вазиятлардан йироқ бўлиши, ўз холислигига путур етказиши мумкин бўлган омилларни бартараф этиши лозим. Зарур ҳолларда ўзини ўзи рад этиши эса адолатли судловнинг муҳим кафолати ҳисобланади.

Хулоса қилиб айтганда, суд ҳокимияти мустақиллиги коррупцияга қарши курашишда ҳал қилувчи аҳамиятга эга. Шу боис судьялар ва суд ходимлари ҳалоллиги ва поклигини таъминлаш, коррупцияга мутлақо йўл қўймаслик бугунги куннинг энг муҳим вазифаларидан биридир.

Азамат АБДИРАСУЛИЕВ,
фуқаролик ишлари бўйича Қўнғирот туманлараро суди раиси

АЁЛЛАРГА НИСБАТАН ТАЗЙИҚ ВА ЗЎРАВОНЛИК УЧУН ЖАВОБГАРЛИК

Инсон ҳуқуқ ва эркинликларини таъминлаш ҳар қандай демократик давлатнинг устувор вазифаларидан бири ҳисобланади. Жамиятда гендер тенгликни таъминлаш, хотин-қизларнинг ҳуқуқ ва қонуний манфаатларини ҳимоя қилиш, айниқса, уларни тазйиқ ва зўравонликдан муҳофаза қилиш давлат сиёсатининг устувор йўналишларидан бирига айланган. Зеро, аёл — оиланинг таянчи ва келажак авлод тарбиясининг муҳим омилидир.

Сўнгги йилларда мамлакатимизда хотин-қизларнинг ҳуқуқларини ҳимоя қилиш, уларнинг жамиятдаги мавқеини мустаҳкамлаш ҳамда уларга нисбатан ҳар қандай тазйиқ ва зўравонлик ҳолатларининг олдини олишга қаратилган кенг кўламли ислоҳотлар амалга оширилмоқда. Бу борада қабул қилинган «Хотин-қизларни тазйиқ ва зўравонликдан ҳимоя қилиш тўғрисида»ги Қонун мазкур соҳада мустаҳкам ҳуқуқий асос бўлиб хизмат қилмоқда. Унга кўра, аёлларга нисбатан жисмоний, руҳий, жинсий ёки иқтисодий зўравонликнинг барча шакллари тақиқланади.

Тазйиқ ва зўравонлик — шахснинг шаъни ва қадр-қимматини камситиш, таҳдид қилиш, қўрқитиш, жисмоний куч ишлатиш ёки уни иқтисодий жиҳатдан қарам ҳолатга солиш каби ғайриқонуний ҳаракатларни ўз ичига олади. Бундай ҳолатлар нафақат оилада, балки иш жойларида, таълим муассасаларида ҳамда жамиятнинг бошқа соҳаларида ҳам учраши мумкин.

Амалдаги қонунчиликка мувофиқ, бундай ҳуқуқбузарликларни содир этган шахслар тегишли тартибда жавобгарликка тортилади. Жумладан, Ўзбекистон Республикасининг Маъмурий жавобгарлик тўғрисидаги кодекси ҳамда Жиноят кодексида ушбу қилмишлар учун маъмурий ва жиноий жазо чоралари белгиланган. Бу эса жамиятда қонун устуворлигини таъминлаш ва зўравонлик ҳолатларининг олдини олишга хизмат қилади.

Шунингдек, аёлларни зўравонликдан ҳимоя қилиш мақсадида ҳимоя ордери институти жорий этилган. Ҳимоя ордери — жабрланувчини муҳофаза қилишга қаратилган махсус ҳуқуқий ҳужжат бўлиб, у орқали ҳуқуқбузарга нисбатан муайян чекловлар белгиланади ва жабрланувчининг хавфсизлиги таъминланади.

Бу соҳадаги ислоҳотларни янада кучайтириш мақсадида Президентимиз Шавкат Мирзиёев томонидан 2026 йил 3 март куни қабул қилинган “Аёллар ва болалар ҳуқуқларининг ҳимоясини кучайтириш ҳамда уларга нисбатан тазйиқ ва зўравонлик ҳолатларининг олдини олиш бўйича қўшимча ташкилий-ҳуқуқий чора-тадбирлар тўғрисида”ги Фармони муҳим аҳамият касб этди. Мазкур ҳужжат билан профилактика ишларини кучайтириш, жабрланган шахсларни қўллаб-қувватлаш ҳамда уларга ҳуқуқий, психологик ва ижтимоий ёрдам кўрсатиш механизмлари янада такомиллаштирилди.

Шу билан бирга, бу йўналишда давлат органлари ва жамоат ташкилотлари ўртасидаги ҳамкорликни кучайтириш, зўравонлик ҳолатларини барвақт аниқлаш ва уларнинг олдини олиш бўйича тизимли чоралар белгилаб берилди.

Аёлларга нисбатан тазйиқ ва зўравонликнинг олдини олишда нафақат давлат органлари, балки жамиятнинг ҳар бир аъзоси фаол иштирок этиши лозим. Оилада ўзаро ҳурмат ва бағрикенглик муҳитини шакллантириш, ёшларни инсон ҳуқуқларига ҳурмат руҳида тарбиялаш бундай салбий ҳолатларнинг олдини олишда муҳим аҳамиятга эга.

Хулоса қилиб айтганда, аёлларни тазйиқ ва зўравонликдан ҳимоя қилиш жамият барқарорлиги ва оила мустаҳкамлигини таъминловчи муҳим омилдир. Бу борада қабул қилинган қонунлар ва норматив ҳужжатлар хотин-қизларнинг ҳуқуқларини ишончли ҳимоя қилишга хизмат қилиб, жамиятда адолат ва қонунийлик тамойилларини мустаҳкамлайди.

Зульфия БАБАДЖАНОВА,
Қорақалпоғистон Республикаси суди судьяси

ЕР УЧАСТКАЛАРИДАН НОҚОНУНИЙ ФОЙДАЛАНИШ: ЖАВОБГАРЛИК МУҚАРРАР

Бугунги кунда ер муносабатларини тартибга солиш, ер участкаларидан қонуний ва мақсадли фойдаланишни таъминлаш давлат сиёсатининг устувор йўналишларидан бири ҳисобланади. Шу боис, ердан ноқонуний фойдаланиш, уни ўзбошимчалик билан эгаллаб олиш ҳолатларига нисбатан қонунчиликда аниқ ва қатъий жавобгарлик чоралари белгиланган.

Амалиёт шуни кўрсатмоқдаки, айрим ҳолатларда фуқаролар томонидан ер участкаларини тегишли рухсат ва ҳужжатларсиз эгаллаб олиш, ноқонуний қурилиш ишларини амалга ошириш ҳолатлари учрамоқда. Бундай ҳолатлар эса қонун талабларининг бузилишига, шунингдек, турли ҳуқуқий низолар келиб чиқишига сабаб бўлмоқда.

Жиноят ишлари бўйича Шоманай туман суди томонидан кўриб чиқилган навбатдаги маъмурий иш ҳам айнан шу каби ҳуқуқбузарлик билан боғлиқдир.

Мазкур иш материалларига кўра, фуқаро Ғаний Бисенбаев ( исмлар ўзгартирилган)  аввал мавжуд турар жойини бузиб, кадастр ҳужжатларини бекор қилдирган. Шундан сўнг, ушбу ер участкасидан қонуний асосларсиз фойдаланган ҳолда янги турар жой қурган.

Ушбу ҳолат юзасидан тегишли тартибда текширувлар ўтказилиб, турар жойни расмийлаштириш имконияти мавжуд ёки мавжуд эмаслиги аниқлаш мақсадида бир неча бор юқори турувчи ташкилотларга мурожаат қилинган. Бироқ, белгиланган талабларга жавоб бермаслиги сабабли, мазкур қурилиш ноқонуний деб топилган.

Шу асосда, ваколатли орган томонидан фуқаро фуқаро Ғаний Бисенбаевга нисбатан Ўзбекистон Республикаси Маъмурий жавобгарлик тўғрисидаги кодексининг 60-моддаси 3-қисми билан маъмурий жазо, яъни катта миқдорда жарима тайинланган.

Фуқаро томонидан ушбу қарор устидан судга шикоят аризаси киритилиб, унда жарима миқдорини камайтириш сўраган.

Суд томонидан иш барча далиллар, гувоҳлар кўрсатмалари ҳамда иш материаллари асосида ҳар томонлама, тўлиқ ва холисона ўрганилди.

Суд муҳокамаси жараёнида аниқланишича, фуқаро томонидан ер участкасидан қонуний ҳуқуқий асосларсиз фойдаланилгани, мазкур ҳолат ваколатли орган томонидан тўғри қайд этилгани ва қонун талаблари асосида ҳуқуқий баҳо берилгани ўз тасдиғини топди.

Шунингдек, ишни кўриб чиқиш жараёнида жаримани камайтириш ёки бекор қилиш учун қонунчиликда назарда тутилган асослар мавжуд эмаслиги аниқланди.

Натижада, суд томонидан ваколатли орган қарори ўзгаришсиз қолдирилиб, шикоят аризаси қаноатлантирилмади.

Ер муносабатлари соҳасида қонун талабларига қатъий риоя этиш ҳар бир фуқаронинг бурчи ҳисобланади. Ер участкаларидан ўзбошимчалик билан фойдаланиш, ноқонуний қурилиш ишларини амалга ошириш нафақат маъмурий жавобгарликка, балки кейинчалик янада оғир ҳуқуқий оқибатларга олиб келиши мумкин.

Шу боис, фуқаролар ҳар қандай қурилиш ёки ер билан боғлиқ ҳаракатларни амалга оширишдан олдин тегишли рухсатнома ва ҳужжатларни расмийлаштириши, амалдаги қонунчилик талабларига қатъий амал қилиши зарур.

Қонун устуворлиги таъминланган жамиятдагина адолат ва тартиб қарор топади.

Жеткиншек Қдырниязов,

Жиноят ишлари бўйича Шоманай тумани судининг тергов судьяси