СУДЛАРДА ИНТЕРАКТИВ ХЫЗМЕТЛЕР: ӘДИЛЛИККЕ ЕРИСИЎДИҢ ЗАМАНАГӨЙ МЕХАНИЗМИ
Бүгинги күнде мәмлекетимизде суд-ҳуқық системасын санластырыў, халыққа қолайлы ҳәм оператив хызметлер көрсетиў және әдил судлаўға ерисиў имканиятларын кеңейтиў мәмлекетлик сиясаттың әҳмийетли бағдарларынан бирине айланды. Әсиресе, судларда интерактив хызметлердиң енгизилиўи пуқаралар ҳәм исбилерменлик субъектлери ушын ўақыт ҳәм артықша қәрежетлерди азайтыў менен бирге, суд системасының ашық-айдынлығын тәмийинлеўде үлкен әҳмийетке ийе болмақта.
Кейинги жылларда суд уйымларының жумысына мәлимлеме-коммуникация технологияларын кеңнен енгизиў арқалы «Электрон суд» системасы басқышпа-басқыш жетилистирилди. Нәтийжеде пуқаралар судқа мүрәжат етиў, арза ҳәм шағымлар жибериў, жумыс процеслерин бақлаў, суд қарарларынан нусқа алыў сыяқлы бир қатар хызметлерден аралықтан турып пайдаланыў имканиятына ийе болды.
Интерактив хызметлердиң тийкарғы мақсети – инсан факторын азайтыў, бюрократиялық тосқынлықларды сапластырыў ҳәм адамлар ушын қолайлы ҳуқықый орталық жаратыўдан ибарат. Мәселен, шағым арзаларын электрон түрде жибериў имканияты пуқаралардың суд имаратларына артықша барып-келиўин қысқартып, мүрәжатларды жедел қабыл етиўге хызмет етпекте. Соның менен бирге, суд мәжилислериниң ўақты ҳәм сәнеси ҳаққында СМС-хабарнамалардың жиберилиўи тәреплердиң хабардарлығын тәмийинлеўге жәрдем бермекте.
Судларда видеоконференцбайланыс системасының енгизилиўи де интерактив хызметлердиң әҳмийетли бағдарларынан бири. Бул әсиресе, басқа аймақта жасайтуғын пуқаралар, жазаны орынлаў мәкемелеринде сақланып атырған шахслар ямаса ҳәр қыйлы себеплерге бола судқа келиўи қыйын болған қатнасыўшылар ушын үлкен қолайлық жаратпақта. Видеоконференцбайланыс арқалы суд процесслеринде қатнасыў ўақыт ҳәм қаржыны үнемлеў менен бирге, жумысларды жедел көрип шығыў имканиятын да береди.
Сондай-ақ, суд ҳүжжетлериниң электрон базасы қәлиплестирилгени ҳуқықый мәлимлемеден пайдаланыў имканиятларын және де кеңейтти. Суд қарарларының электрон тәризде жәрияланыўы судлар искерлигиниң ашық-айдынлығын тәмийинлеў, жәмийетлик қадағалаўды күшейтиў ҳәм бирден-бир суд әмелиятын қәлиплестириўде әҳмийетли фактор болып хызмет етпекте.
Интерактив хызметлер арқалы мәмлекетлик бажы ҳәм суд жыйымларын онлайн төлеў имканияты жаратылғаны да халыққа қосымша жеңилликлер бермекте. Бул система пуқаралардың ўақыт жумсалыўын азайтыў менен бирге, финанслық операциялардың ашық-айдынлығын тәмийинлеўге де хызмет етеди.
Әлбетте, судларда санлы технологияларды кеңнен қолланыў тек ғана техникалық жаңаланыў емес, ал пуқаралардың ҳуқықлары менен еркинликлерин исенимли қорғаўға қаратылған әҳмийетли қәдем. Себеби, оператив, ашық-айдын ҳәм қолайлы суд хызметлери халықтың суд системасына болған исенимин беккемлейди.
Жуўмақлап айтқанда, судларда интерактив хызметлердиң раўажландырылыўы әдил судлаўдың нәтийжелилигин арттырыў, пуқаралар ушын қолайлы ҳуқықый орталық жаратыў ҳәм суд ҳәкимиятының ашық-айдынлығын тәмийинлеўде үлкен әҳмийетке ийе. Бул болса өз гезегинде, ҳуқықый демократиялық мәмлекет ҳәм күшли пуқаралық жәмийетин қурыў жолындағы әҳмийетли қәдемлерден бири.
Руслан ЖУМАБАЕВ,
Нөкис районлар аралық ҳәкимшилик судының баслығы
Амангелди САЛИЕВ,
Нөкис районлар аралық ҳәкимшилик суды судьясы