PUQARANÍŃ MÚRÁJATÍ – SUDTÍŃ ITIBARÍNDA

PUQARANÍŃ MÚRÁJATÍ – SUDTÍŃ ITIBARÍNDA

Jınayat isleri boyınsha Beruniy rayonı sudınıń baslıǵı R.Kamalova tárepinen rayondaǵı «Altınsay» máhállesi turǵınları ushın kóshpeli qabıllaw shólkemlestirildi. Bul qabıllawdan gózlengen tiykarǵı maqset – puqaralardıń sud-huqıq tarawına baylanıslı múrájatların tikkeley tıńlaw, olarǵa nızamshılıq sheńberinde ámeliy hám huqıqıy túsinikler beriwden ibarat.

Kóshpeli qabıllaw dawamında puqaralar tárepinen túrli máseleler boyınsha múrájatlar bildirildi. Atap aytqanda, aliment óndiriw tártibi, sud tárepinen tayınlanǵan jazanı jeńiliregi menen almastırıw, kadastr hújjetlerin rásmiylestiriw, sonday-aq, jer uchastkaların nızamsız ózlestiriwdiń huqıqıy aqıbetleri menen baylanıslı máselelerde kóp múrájatlar boldı.

Múrájatlardı kórip shıǵıw procesinde sud baslıǵı tárepinen hár bir máseleniń nızamshılıq tiykarları tolıq túsindirildi. Ásirese, sudqa tiyisli máselelerdiń belgilengen múddetlerde hám tiyisli sud instanciyalarında kórip shıǵılıwı zárúrligi, sonday-aq, múrájatlar boyınsha sud dodalawına aralasıw múmkin emes ekenligi boyınsha puqaralarǵa anıq huqıqıy túsinikler berildi.

Sonday-aq, kóshpeli qabıllaw dawamında puqaralardıń múrájatların kórip shıǵıwdıń huqıqıy tártibi, sud islerin júritiwde nızamlılıq hám qalıslıq principlerine qatań ámel etiliwi, sonday-aq, korrupciyalıq jınayatlardıń aldın alıw, olarǵa mawasasız múnásibetti qáliplestiriw máseleleri boyınsha da huqıqıy úgit-násiyat jumısları alıp barıldı.

Bunday kóshpeli qabıllawlar xalıqtıń huqıqıy sanası hám mádeniyatın arttırıw, sud organları iskerliginiń ashıq-aydınlıǵın támiyinlew, sonday-aq, puqaralardıń sudlarǵa bolǵan isenimin jáne de bekkemlewge xızmet etedi.

JALǴAN XABARLAR ARTÍNDAǴÍ JUWAPKERSHILIK: NÍZAM NENI TALAP ETEDI?

Arqa-batıs áskeriy okrugine qaraslı áskeriy bólimde internet hám sociallıq tarmaqlarda milliy armiyamız haqqında tarqatılıp atırǵan jalǵan, dálillenbegen hám dóhmet kórinisindegi xabarlardıń aldın alıw, sonday-aq, áskeriy xızmetkerlerdiń huqıqıy bilimlerin arttırıwǵa qaratılǵan úgit-násiyat ilajı bolıp ótti.

Ózbekstan Respublikası Qorǵanıw ministrligi janındaǵı Jámiyetlik keńestiń Qaraqalpaqstan Respublikası aymaqlıq bólimi tárepinen Ózbekstan Jurnalistler awqamı Qaraqalpaqstan bólimi menen birgelikte shólkemlestirilgen ilajǵa jınayat isleri boyınsha Nókis qalası sudınıń sudyası Azamat Shınıbekov ta qatnasıp, qánigeler sociallıq tarmaqlar arqalı tiykarsız hám jalǵan málimleme tarqatıwdıń unamsız aqıbetleri, sonday-aq, bunday háreketler ushın nızamshılıqta belgilengen juwapkershilik sharaları haqqında keń túrde sóz etti.

Atap ótilgenindey, búgingi kúnde málimleme texnologiyaları jámiyetlik turmıstıń ajıralmas bólegine aylanǵan. Internet hám sociallıq tarmaqlar arqalı málimleme alıw imkaniyatları keńeygen bir waqıtta, tilekke qarsı, jalǵan hám tiykarsız xabarlar da tez pát penen tarqalmaqta. Bunday málimlemeler tek ǵana ayırım shaxslardıń abırayına emes, al sociallıq turaqlılıqqa da úlken qáwip salıwı múmkin.

Jınayat  isleri boyınsha Nókis qalası sudınıń sudyası Azamat Shınıbekov óziniń shıǵıp sóylegen sózinde internette tiykarsız málimleme tarqatıw tek ǵana ádep-ikramlılıq mashqala emes, al nızam buzılıwshılıq, ayırım jaǵdaylarda bolsa jınayat sıpatında bahalanatuǵının atap ótti. Sonday-aq, Ózbekstan Respublikası Jınayat kodeksiniń tiyisli normalarında jalǵan málimleme tarqatıw, aqıretlew hám kiberhújimler ushın juwapkershilik belgilengeni atap ótildi.

Sonıń menen birge, kiberjınayatlarǵa qarsı gúresiwde sud organlarınıń roli ayrıqsha ekeni atap ótildi. Sudlar tek ǵana jaza tayınlaw menen sheklenip qalmastan, xalıqtıń huqıqıy sanasın arttırıw, kiberqáwipsizlik tarawında xabardarlıqtı kúsheytiwge de xızmet etetuǵınına itibar qaratıldı.

Sud ámeliyatındaǵı mısallar tiykarında jalǵan málimleme tarqatıw arqalı shaxslar hám shólkemlerge úlken ruwxıy hám materiallıq zıyan jetkerilip atırǵanı aytıldı. Sonlıqtan, hár bir internet paydalanıwshısı tarqatıp atırǵan málimlemesiniń haqıyqatlıǵına juwapkershilik penen qatnas jasawı, nızam sheńberinde háreket etiwi kerek ekenligi atap ótildi.

Bunnan tısqarı, milliy armiyamız haqqında dálillenbegen hám jalǵan málimlemelerdi tarqatıw mámleketlik hám jámiyetlik qáwipsizlikke úlken qáwip salıwı, áskeriy turaqlılıqqa unamsız tásir kórsetiwi múmkin. Sol sebepli, málimleme tarqatıwǵa baylanıslı nızamsız háreketler Ózbekstan nızamshılıǵında jınayat sıpatında belgilengen.

Ilaj sońında qatnasıwshılar ózlerin qızıqtırǵan sorawlarına qánigelerden hár tárepleme juwap aldı.

NIZAMDI DURÍS QOLLANÍW – ÁDILLIK KEPILLIGI

Jınayat isleri boyınsha Xojeli rayonı sudınıń baslıǵı S.Davletmuratov basshılıǵında rayon prokuraturası, ishki isler bólimi hám tiyisli taraw wákilleriniń qatnasıwında ámeliy seminar ótkerildi.

Bul seminardıń tiykarǵı maqseti jınayat isleri boyınsha tergewdiń sapasın bunnan bılay da arttırıw, tergew hám sud processlerinde ámeldegi nızamshılıq normaların durıs, anıq hám izbe-iz qollanıw, sonday-aq, shaxslardıń huqıqları menen nızamlı máplerin isenimli qorǵawdan ibarat. Sonıń menen birge, hár qanday nızam buzılıw jaǵdaylarınıń aldın alıw, processual kemshiliklerge jol qoymaw hám huqıqtı qollanıw ámeliyatında birden-bir kózqarastı qáliplestiriw máselelerine ayrıqsha itibar qaratıldı.

Seminar dawamında jınayat islerin tergew hám sudta kórip shıǵıw processlerinde ushırasıp atırǵan ayırım mashqalalı tárepler, ámeliyatta baqlanıp atırǵan qáte-kemshilikler dodalanıp, olardı saplastırıw boyınsha anıq usınıslar bildirildi. Sonday-aq, nızam hújjetlerine kirgizilip atırǵan ózgerisler hám qosımshalardıń mazmun-mánisi taraw xızmetkerlerine hár tárepleme túsindirildi.

Atap aytqanda, Ózbekstan Respublikası Joqarǵı sudı Plenumınıń 2025-jıl 24-noyabrdegi «Ózbekstan Respublikası Joqarǵı sudı Plenumınıń 2006-jıl 3-fevraldaǵı «Sudlar tárepinen jınayat ushın jaza tayınlaw ámeliyatı haqqında»ǵı 1-sanlı qararına ózgerisler hám qosımshalar kirgiziw haqqında»ǵı Qararınıń mazmunı tolıq túsindirildi. Bul qarar jaza tayınlaw ámeliyatında ádillik, nızamshılıq hám adamgershilik principlerin jáne de bekkemlewge qaratılǵanı atap ótildi.

Seminar sońında qatnasıwshılar arasında ashıqtan-ashıq sóylesiw ótkerilip, ámeliyatqa baylanıslı sorawlarǵa qánigeler tárepinen tolıq juwaplar berildi. Bunday ilajlar huqıq qorǵaw uyımları hám sudlar arasında birge islesiwdi bekkemlew, jınayat islerin kórip shıǵıwda nızam ústinligin támiyinlewge xızmet etetuǵını atap ótildi.

KORRUPCIYAǴA MAWASASÍZ MÚNÁSIBET – TIYKARǴÍ WAZÍYPA

Qaraózek rayonında milliy nızamshılıqtaǵı jańa ózgerisler hám korrupciyaǵa qarsı gúresiw máselelerine baǵıshlanǵan ushırasıw bolıp ótti. Oǵan jınayat isleri boyınsha Qaraózek rayonı sudınıń baslıǵı B.Urumbayev hám tergew sudyası R.Matkurbanov, rayon prokuraturası, ishki isler hám ádillik bólimleriniń basshıları qatnastı.

Ilajda sudyalar tárepinen Ózbekstan Respublikasınıń «Korrupciyaǵa qarsı gúresiw haqqında»ǵı Nızamınıń mazmun-mánisi hár tárepleme dodalanıp, korrupciya jámiyettiń rawajlanıwına, nızam ústinligine hám puqaralardıń mámleketlik uyımlarǵa bolǵan isenimine úlken qáwip tuwdıratuǵın unamsız illet ekeni ayrıqsha atap ótildi.

Sonday-aq, Prezidentimiz Oliy Majlis hám xalqımızǵa jollaǵan Múrájatında korrupciya mámleket rawajlanıwına eń úlken qáwip sıpatında atap ótilgeni esletip ótildi. Oǵan qarsı gúresiw maqsetinde 2026-jıldan baslap barlıq tarawlarda korrupciyaǵa qarsı ilajlardı jáne de kúsheytiw, hár bir mámleketlik uyımda komplaens hám ishki qadaǵalaw sistemaların engiziw belgilengeni aytıldı. Mámleketlik qarjılardıń hár bir sumı ushın jeke juwapkershilikti arttırıw, nızam aldında hámmeniń teńligin támiyinlew tiykarǵı wazıypa etip belgilendi.

Bul wazıypalardıń orınlanıwın támiyinlewde sudlarǵa ayrıqsha juwapkershilik júklenetuǵını atap ótildi. Ásirese, korrupciyaǵa baylanıslı jınayat isleri boyınsha nızam talapların qatań hám ádil qollanıw, jaza tayınlawda ádillik hám turaqlılıq principlerine ámel etiw, sonday-aq, sud processleriniń ashıq-aydınlıǵın támiyinlew arqalı jámiyette nızam ústinligine bolǵan isenimdi jáne de bekkemlew úlken áhmiyetke iye ekeniligine itibar qaratıldı.

Ilaj dawamında Ózbekstan Respublikası Joqarǵı sudı Plenumınıń 2025-jıl 24-noyabrde qabıl etilgen 22-sanlı qararınıń mazmun-mánisi de keń túrde túsindirildi Bul qarar menen jınayat ushın jaza tayınlawda teń salmaqlılıq principi, sud ámeliyatında birden-bir jantasıw hám jazalardı qollanıwda anıq normalar jáne de bekkemlendi. Sonday-aq, probaciya sisteması, májbúriy jámiyetlik isler, ayıpqa ıqrarlıq haqqındaǵı kelisimler hám ayırım kategoriyadaǵı shaxslarǵa jaza tayınlaw ámeliyatı jetilistirilgeni atap ótildi.

Ushırasıw korrupciyaǵa qarsı gúresiw mámleketlik siyasattıń tiykarǵı baǵdarı ekenin jáne bir márte tastıyıqladı. Bul baǵdarda barlıq birge islesiwshi uyımlar qatarında sudlardıń jumısı da sheshiwshi áhmiyetke iye ekeni, nızam ústinligin támiyinlew hám jámiyette ádillik principlerin qarar taptırıwda sistemalı hám mawasasız qatnas jasaw zárúr ekenligi ayrıqsha atap ótildi.

HÁKIMSHILIK SUDTA BIR KÚN: JASLAR USHÍN ASHÍQ SÁWBETLESIW

Qaraqalpaqstan Respublikası hákimshilik sudında student-jaslar qatnasıwında «Ashıq esikler kúni» ilajı shólkemlestirildi. Bul baslama jaslardı sud-huqıq sistemasınıń iskerligi menen jaqınnan tanıstırıw, sud islerin sanlastırıw arqalı insan faktorın azaytıw, ashıq-aydınlıqtı támiyinlew, sonday-aq, sud sistemasında korrupciyaǵa qarsı gúresiwge qaratılǵan reformalardı keń jámiyetshilikke jetkeriw maqsetinde ótkerildi.

Ilaj dawamında sudyalar tárepinen hákimshilik sudlardıń tiykarǵı wazıypaları, puqaralar hám yuridikalıq shaxslardıń huqıqların qorǵawdaǵı ornı, sonday-aq, sudlarǵa múrájat etiwde jaratılǵan zamanagóy qolaylıqlar haqqında hár tárepleme maǵlıwmatlar berildi. Ásirese, sud sistemasında engizilgen interaktiv xızmetler, elektron múrájatlar, sanlı sud processleriniń abzallıqları haqqında tolıq túsinikler berildi.

Sonday-aq, qatnasıwshılar sud zalları, keńse, arxiv hám basqa da xızmet bólmeleri menen tanısıp, sud jumıslarınıń ámelde qalay shólkemlestirilip atırǵanına gúwa boldı. Bul bolsa jaslarda sudlarǵa isenim hám qalıs qatnastı qáliplestiriwge xızmet etti.

Ashıqtan-ashıq sóylesiwler dawamında studentler ushın interaktiv oyın ótkerilip, onda sudyalar tárepinen berilgen huqıqıy sorawlarǵa jaslar juwap beriw menen birge, olardan tolıq maǵlıwmatlar alıw imkaniyatına iye boldı. Belsendi, bilimi hám qızıǵıwshılıǵı menen ajıralıp turǵan studentlerge bolsa ruwxıy-aǵartıwshılıq áhmiyetke iye bolǵan hár qıylı kitaplar sawǵa etildi.

«Ashıq esikler kúni» ilajı jaslardıń huqıqıy sanası hám mádeniyatın arttırıw, sud iskerligine bolǵan ashıq-aydınlıq principlerin bekkemlewde úlken áhmiyetke iye boldı.

SUDYALAR HÁM STUDENT JASLAR USHÍRASÍWÍ

Berdaq atındaǵı Qaraqalpaq mámleketlik universitetiniń Yuridika fakultetinde student-jaslardıń huqıqıy sanası, huqıqıy mádeniyatı hám kásiplik kózqarasın arttırıw maqsetinde sudyalar qatnasıwında ushırasıw shólkemlestirildi. Bul ilaj jaslardı nızamǵa húrmet, ádillik hám hadallıq ruwxında tárbiyalaw, sonday-aq, sud-huqıq sistemasında ámelge asırılıp atırǵan reformalardıń mazmun-mánisin keń jámiyetshilikke jetkeriwge qaratıldı.

Ushırasıwǵa Nókis rayonlar aralıq ekonomikalıq sudınıń baslıǵı Q.Xojamuratov hám sudyaları B.Baymuratov, B.Bekmuratov jáne fakultettiń oqıw isleri boyınsha dekan orınbasarı A.Reyimbaev qatnastı. Sudyalar óz bayanatlarında sudyanıń biyǵárezligi, qalıslıǵı hám hadallıǵı ádil sudlawdıń áhmiyetli principleri ekenin atap ótip, sudya kásibine qoyılatuǵın joqarı ádep-ikramlılıq hám huqıqıy talaplar haqqında sóz etti.

Ilaj dawamında korrupciyaǵa qarsı gúresiw, sud sistemasındaǵı reformalar hám nızam ústinligin támiyinlew máseleleri hár tárepleme dodalandı. Atap aytqanda, sońǵı jılları mámleketimizde korrupciyaǵa qarsı gúresiw baǵdarında qabıl etilgen nızamlar, Prezident párman hám qararları, sonday-aq, mámleketlik baǵdarlamalardıń mazmun-mánisi boyınsha tolıq túsinikler berildi. Atap ótilgenindey, «Korrupciyaǵa qarsı gúresiw haqqında»ǵı nızam jáne «Mámleketlik puqaralıq xızmeti haqqında»ǵı nızam mámleketlik uyımlardıń jumısında ashıq-aydınlıq hám esap beriwdi támiyinlewdiń áhmiyetli huqıqıy tiykarı bolıp xızmet etpekte.

Sonıń menen birge, Prezidenttiń 2025-jıl 26-dekabr kúni Parlament hám Ózbekstan xalqına jollaǵan Múrájatında korrupciyaǵa qarsı gúresiw máselesine ayrıqsha itibar qaratılǵanı atap ótildi. Múrájatta korrupciya reformalarǵa qıyanet ekeni ayrıqsha atap ótilip, 2026-jılı bul illetke qarsı gúresiw boyınsha ayrıqsha ilajlar kóriliwi belgilengen.

Sonıń ishinde, barlıq mámleketlik uyım hám shólkemlerde komplaens hám korrupciyaǵa qarsı ishki qadaǵalaw ushın juwapker basshınıń orınbasarı lawazımın engiziw, byudjet qarjılarınan paydalanıwda jeke juwapkershilikti kúsheytiw, sonday-aq, lawazım hám lawazımına qaramastan, nızam aldında hámmeniń teńligi principin qatań támiyinlew wazıypaları belgilep berilgeni atap ótildi.

Atap ótilgenindey, korrupciyaǵa qarsı gúresiwde hesh bir uyım yamasa lawazımlı shaxs qadaǵalawdan shette qalmaydı, komplaens xızmetiniń jumısına tosqınlıq etiw bolsa korrupciyaǵa sheriklik sıpatında bahalanadı. Bul qatnas jámiyetshilikte korrupciyaǵa mawasasız múnásibetti qáliplestiriw hám nızam ústinligin bekkemlewde ayrıqsha áhmiyetke iye.

Ushırasıw juwmaǵında student-jaslar tárepinen berilgen sorawlarǵa sudyalar tolıq juwap berip, yurist kásibiniń juwapkershiligi, sud sistemasında jumıs alıp barıw talapları hám kásiplik hadallıqtıń áhmiyeti boyınsha óz pikirlerin bildirdi. Bunday ushırasıwlar jaslardıń huqıqıy sanasın arttırıw, olardı korrupciyaǵa qarsı mawasasız ruwxta tárbiyalawǵa xızmet etetuǵını atap ótildi.

SANLÍ SUD ÁMELIYATÍ HÁM KORRUPCIYAǴA QARSÍ GÚRESIW MÁSELELERI DODALANDÍ

Berdaq atındaǵı Qaraqalpaq mámleketlik universitetiniń yuridika fakulteti professor-oqıtıwshıları hám studentleri menen sudyalar qatnasıwında ushırasıw ótkerildi. Ilajda sud sistemasın sanlastırıw, korrupciyaǵa qarsı gúresiw hám Ózbekstan Respublikası Joqarǵı sudı Plenumı qararlarınıń mazmun-mánisi jaslarǵa túsindirildi.

Ushırasıwda Qaraqalpaqstan Respublikası hákimshilik sudınıń sudyası A.Imatov sud sistemasında korrupciyanıń aldın alıw, mámleketlik xızmetlerdi sanlastırıw hám jasalma intellekt texnologiyaların engiziw boyınsha ámelge asırılıp atırǵan reformalar haqqında maǵlıwmat berdi. Atap ótilgenindey, sud processleriniń elektronlasıwı ashıq-aydınlıqtı arttırıp, insan faktorın azaytıwǵa xızmet etedi.

Sonday-aq, Nókis rayonlararalıq hákimshilik sudınıń sudyası Q.Babanazarov 2025-jıl 24-noyabrde qabıl etilgen Ózbekstan Respublikası Joqarǵı sudı Plenumınıń 23-sanlı qararınıń mazmun-mánisin jarıtıp, bul qarar sud ámeliyatında birden-bir qatnastı támiyinlewge qaratılǵanın atap ótti.

Sudyalar óz bayanatlarında sud jiskerligin sanlastırıw puqaralardıń sudlarǵa múrájat etiwin ápiwayılastıratuǵının, aralıqtan qatnasıw, elektron arza beriw hám sud hújjetlerin onlayn alıw imkaniyatların jáne de keńeytetuǵının atap ótti. Bul óz gezeginde ádil sudlawǵa erisiw dárejesin arttırıwǵa xızmet etedi.

Ilaj sońında studentler ózlerin qızıqtırǵan sorawlarǵa juwap alıp, sud sistemasında ámelge asırılıp atırǵan reformalar boyınsha pikir alıstı.

JOQARǴI SUD PLENUMI QARARLARI – ÁMELIYATTA  

Ámiwdárya rayonı sudınıń imaratında Ózbekstan Respublikası Joqarǵı sudı Plenumınıń jaqında qabıl etilgen áhmiyetli qararlarınıń mazmun-mánisin úyreniwge baǵıshlanǵan oqıw-seminarı bolıp ótti. Ilajda sudyalar, mámleketlik uyımlar hám huqıq qorǵaw uyımlarınıń xızmetkerleri qatnasıp, sud ámeliyatına engizilip atırǵan jańalıqlar boyınsha pikir alıstı.

Seminardıń tiykarǵı maqseti – Ózbekstan Respublikası Joqarǵı sudı Plenumınıń 2025-jıl 24-noyabrdegi «Sudlar tárepinen jeke menshik emes huqıqlar hám basqa da materiallıq emes baylıqlardı qorǵaw haqqındaǵı nızamshılıqtı qollanıw ámeliyatı haqqında»ǵı 21-sanlı, «Jınayat ushın jaza tayınlaw ámeliyatı haqqında»ǵı 22-sanlı qararına ózgeris kirgiziw haqqında»ǵı hám de ayırım Plenum qararlarına ózgeris hám qosımshalar kirgiziw haqqındaǵı 23-sanlı qararlarınıń mazmun-mánisin keń jámiyetshilikke hám orınlawshılarǵa jetkeriwden ibarat boldı.

Ilajda shıǵıp sóylegen Jınayat isleri boyınsha Ámiwdárya rayonı sudınıń baslıǵı J.Baltabaevtıń atap ótkenindey, Joqarǵı sud Plenumınıń 22-sanlı qararı menen jaza tayınlawda teńsalmaqlılıq principine tiykarlanıw hám huqıqıy tásir ilajları nızamda názerde tutılǵan maqsetlerge erisiw ushın jeterli bolıwı kerek ekenligi belgilengen. Sonday-aq, endi shaxstı oǵada qáwipli recidivist dep tabıwda tek ǵana Ózbekstan emes, al basqa da mámleket sudlarınıń húkimleri de esapqa alınıwı múmkin. Qalaberdi, Qarar menen jaza tayınlawdıń ózine tán tártipleri kirgizilmekte. Endi sudlarǵa jınayat islegen jas óspirimlerge jaza ornına kóbirek májbúrlew sharaların qollanıw usınıs etiledi.

Puqaralıq isleri boyınsha Ámiwdárya rayonı sudınıń baslıǵı A.Seytnazarov internet tarmaǵında ar-namıs hám qádir-qımbattı kemsitiwshi maǵlıwmatlar tarqatılǵanda qollanılatuǵın sharalar haqqında túsinik berdi. Eger sociallıq tarmaqlarda shaxs haqqında haqıyqatqa tuwra kelmeytuǵın maǵlıwmatlar tarqatılsa, jábirleniwshi tek ǵana biykarlaw beriwdi emes, al bul maǵlıwmatlardı óshirip taslaw, izlew sistemalarınan alıp taslaw hám ruwxıy zıyandı óndiriwdi talap etiwi múmkin. Itibarlı tárepi sonda, tarqatılǵan málimlemeniń haqıyqatqa tuwra keliwin dálillew minnetlemesi endi málimlemeni tarqatqan juwapkerge júklenedi.

Seminar dawamında puqaralıq isleri boyınsha Ámiwdárya rayonı sudınıń sudyası M.Kaypova Plenumnıń 22- hám 23-sanlı qararları menen ámeldegi nızamshılıqqa kirgizilgen ózgerislerge itibar qarattı. Ol óziniń shıǵıp sóylegen sózinde kredit qatnasıqları hám jaza tayınlaw ámeliyatındaǵı jańalıqlardı tallap berdi.

Atap ótilgenindey, Plenumnıń 23-sanlı qararı menen kredit shártnamaları boyınsha kelispewshiliklerdi sheshiwde ádil qatnas belgilendi. Atap aytqanda, eger qarız alıwshı kreditti qaytarıw múddetin buzsa, bank dárhal kredittiń qalǵan barlıq bólegin óndiriwdi talap ete almaydı. Dáslep múddeti ótken bólegin óndiriw ilajları kóriliwi kerek. Tek sonnan keyin, nátiyje bolmasa, kredittiń tolıq summasın múddetinen aldın óndiriw máselesi qoyılıwı múmkin. Bul puqaralardıń huqıqların qorǵawda áhmiyetli kepillik bolıp esaplanadı.

Sonday-aq, sudya jınayat isleri boyınsha jaza tayınlawdaǵı ózgerislerge de toqtap ótti. 22-sanlı Plenum qararına bola, Konstituciyamızdıń 20-statyasına tiykarlanıp, shaxsqa qollanılatuǵın huqıqıy tásir ilajları teń salmaqlılıq principine tiykarlanıwı shárt. Sudlarǵa jas óspirimlerge jaza ornına májbúrlew sharaların keńirek qollanıw usınıs etilmekte. Jáne bir áhmiyetli tárepi: jámiyetlik qáwipsizlikke qáwip tuwdıratuǵın materiallardı internette tarqatqan shaxslarǵa azatlıqtı sheklew jazası tayınlanǵanda, olarǵa Internetten paydalanıwdı qadaǵan etiw sıyaqlı qosımsha sheklewler belgileniwi túsindirildi.

Ilaj juwmaǵında qatnasıwshılar ózlerin qızıqtırǵan sorawlarǵa sudyalardan tolıq juwap aldı. Bul Plenum qararlarınıń ámeliyatqa durıs engiziliwi puqaralardıń huqıqları menen erkinliklerin isenimli qorǵawǵa xızmet etetuǵını atap ótildi.

NÍZAMDÍ QOLLANÍWDA BIRDEN-BIR JANTASÍW- SUD ÁMELIYATÍNÍŃ TIYKARǴÍ WAZÍYPASÍ

Ózbekstan Respublikası Prezidenti janındaǵı Isbilermenlik subektleriniń huqıqları hám nızamlı máplerin qorǵaw boyınsha wákil apparatınıń Qaraqalpaqstan Respublikasındaǵı sektorı, Májbúriy orınlaw byurosı hám Sawda-sanaat palatası Qaraqalpaqstan Respublikası basqarmalarında tiyisli taraw wákilleri menen  Qaraqalpaqstan Respublikası hákimshilik sudı sudyaları G.Baynazarova, K.Xojamuratov hám J.Aymaǵanbetovalardıń qatnasıwında oqıw-seminar bolıp ótti.

Seminarlarda sud ámeliyatında nızam hújjetleriniń birdey qollanılıwın támiyinlew, puqaralar hám isbilermenlik subyektleriniń huqıqları menen nızamlı máplerin nátiyjeli qorǵawǵa qaratılǵan áhmiyetli máseleler hár tárepleme dodalandı.

Atap aytqanda, Ózbekstan Respublikası Joqarǵı sudı Plenumınıń 2025-jıl 24-noyabrdegi 23-sanlı qararı menen bir qatar qararlarǵa kirgizilgen ózgerisler hám qosımshalardıń mazmun-mánisi keńnen túsindirildi. Bul ózgerisler kredit hám girew qatnasıqları, orınlaw isin júritiw hám jerge baylanıslı tartıslardı kórip shıǵıw tártibin jetilistiriwge qaratılǵanı atap ótildi.

Sudyalar tárepinen kreditti múddetinen aldın óndiriw shártleri, girewdegi múlkke óndiriwge qaratıw tártibi, jer ijarası qatnasıqlarında júzege kelip atırǵan tartıslardı sheshiwde birden-bir qatnastı támiyinlew, sonday-aq, prokuror qatnasıwınıń májbúriy jaǵdayları boyınsha anıq túsinikler berildi. Ámeliyatta ushırasıp atırǵan mashqalalar, sud ámeliyatındaǵı ayırmashılıqlar hám olardı saplastırıw jolları dodalandı.

Ashıq sáwbetlesiw formatındaǵı seminarda qatnasıwshılar tárepinen ámeliy sorawlar berildi, sudyalar bolsa nızam normaların durıs qollanıw boyınsha anıq mısallar tiykarında juwaplar berdi.

JASALMA INTELLEKT HÁM SUD: ÓZBEKSTANDA ÁDIL SUDLAWDÍŃ JAŃA DÁWIRI

Sońǵı jılları Ózbekstanda sud-huqıq tarawında ámelge asırılıp atırǵan reformalar mámleketlik siyasattıń tiykarǵı baǵdarlarınan birine aylandı. «Sanlı Ózbekstan – 2030» strategiyası sheńberinde sud sistemasın sanlastırıwǵa, puqaralardıń sudqa múrájat etiw imkaniyatların keńeytiwge, ádil sudlawdıń ashıq-aydınlıǵın támiyinlew hám esap beriwdi arttırıwǵa ayrıqsha itibar qaratılmaqta. Bul process puqaralardıń huqıqıy qáwipsizligin bekkemlew, ekonomikalıq hám sociallıq jumısta huqıqıy turaqlılıqtı támiyinlewge xızmet etedi.

Prezidentimizdiń 2025-jıl 21-avgusttaǵı «Sudlardıń jumısına jasalma intellekt texnologiyaların engiziw arqalı ádil sudlawǵa erisiw dárejesin arttırıw hám sud sistemasınıń materiallıq-texnikalıq támiynatın jaqsılawǵa baylanıslı qosımsha ilajlar haqqında»ǵı Pármanı sud sistemasında sanlı texnologiyalardı engiziwdiń jańa basqıshın baslap berdi. Bul hújjet tek ǵana sud islerin qaǵaz túrinen tolıq waz keshiw emes, al jasalma intellekt arqalı «Sanlı sud» koncepciyasın ámelge asırıwdı da názerde tutadı.

Pármanda belgilengen wazıypalar milliy nızamshılıq hám xalıqaralıq standartlar menen únles. Atap aytqanda, Konstituciyanıń 44-statyası hár bir shaxstıń sudqa múrájat etiw huqıqın kepilleydi, Insan huqıqları pútkil jer júzilik deklaraciyasınıń 10-statyası bolsa ádil sudlawǵa erisiw huqıqın tán aladı. Sonıń ushın «Sanlı sud» koncepciyası Ózbekstannıń huqıqıy sisteması hám xalıqaralıq standartlarǵa muwapıq ámelge asırılmaqta.

Sanlı sud sisteması bir qatar huqıqıy hám ámeliy abzallıqlardı usınadı:

-jasalma intellekt arqalı boljaw: sud procesiniń boljaw nátiyjesi hám qárejetleri aldınnan bahalanadı, puqaralar hám isbilermenler ushın huqıqıy qáwip azayadı;

-elektron múrájat hám aralıqtan qatnasıw: sud qatnasıwshıları imaratqa barmastan, onlayn tárizde qatnasıwı múmkin, bul waqıt hám qárejetlerdi únemleydi jáne sud procesiniń ashıq-aydınlıǵın támiyinleydi;

-hújjet aylanısınıń ashıq-aydınlıǵı: is materialları elektron túrde usınılıwı arqalı artıqsha byurokratiyalıq tosqınlıqlar saplastırıladı;

-avtomatikalıq processler: orınlaw qaǵazları hám protokollar jasalma intellekt tárepinen tayarlanıwı insan faktorlarınan kelip shıǵatuǵın qıyınshılıqlar itimalın azaytadı.

Sud sistemasın sanlastırıwdıń ilimiy áhmiyeti de úlken. «Kiber huqıq» tarawında jańa izertlewlerdiń zárúrligi payda boladı, sonıń ishinde, elektron dálillerdi bahalaw, jasalma intellekt arqalı tayarlanǵan hújjettiń yuridikalıq kúshke iye ekenligi máseleleri óz aldına izertlewlerdi talap etedi.

Ámeliy jaqtan bolsa, «Sanlı sud» koncepciyası sudlardıń nátiyjeliligin arttırıp, ekonomikalıq hám puqaralıq aylanısta huqıqıy turaqlılıqtı támiyinleydi. Sud processleri jedel hám ashıq-aydın ótkerilgende, isbilermenlik ortalıǵı da rawajlanadı, puqaralar sudqa múrájat etiwde qıyınshılıqqa dus kelmeydi, huqıqıy turaqlılıq bolsa bekkemlenedi.

Endi sud isleri zamanagóy texnologiyalar járdeminde tezirek, ashıq-aydın hám ápiwayı túrde ámelge asırıladı. Puqaralar hám isbilermenler ushın sud sisteması tek ǵana ashıq emes, al isenimli hám xalıqqa jaqın ádillik qorǵanına aylanadı. Bul bolsa mámlekettiń huqıq ústinligi hám puqaralardıń huqıqıy qáwipsizligin támiyinlewde áhmiyetli qádem.

Sultanmurat DÁWLETMURATOV,

Jınayat isleri boyınsha Xojeli rayonı sudınıń baslıǵı