АЁЛ ШАЪНИ ВА БОЛА ҲУҚУҚЛАРИ — ҚОНУННИНГ ОЛИЙ ҲИМОЯСИДА

Ўзбекистон Республикаси Президентининг 2026 йил 3 мартдаги ПФ-33-сонли Фармони мамлакатда аёллар ва болалар ҳуқуқларини ҳимоя қилиш тизимини тубдан кучайтириш ҳамда уларга нисбатан зўравонлик ҳолатларига чек қўйишга қаратилган муҳим тарихий ҳужжатдир. Мазкур Фармон жамиятда соғлом муҳитни шакллантириш ва зўравонликнинг ҳар қандай кўринишига нисбатан муросасизлик кайфиятини мустаҳкамлашни мақсад қилган.

Жамиятнинг соғломлиги ва келажаги аёллар ҳамда болаларнинг қанчалик хавфсиз ва бахтли яшаши билан белгиланади. Шу боис, давлатимиз томонидан инсон қадрини улуғлаш, айниқса, хотин-қизлар ва вояга етмаганларнинг ҳуқуқий ҳимоясини кучайтириш борасида қатъий чоралар кўрилмоқда. 2026 йил 3 март куни қабул қилинган Президент Фармони бу борадаги ислоҳотларни янги, юқори босқичга олиб чиқди.

Фармоннинг асосий устувор йўналишлари ва мақсадлари:

Эрта никоҳларнинг олдини олиш: Никоҳ ёшига етмаган шахслар билан ҳақиқатда оилавий муносабатларга киришиш ҳолатларига чек қўйиш ва ота-оналарнинг масъулиятини ошириш.
Ёш оилаларни рағбатлантириш: Иккала тараф ҳам камида 21 ёшга тўлиб, биринчи марта никоҳ қурганда давлат томонидан алоҳида имтиёзлар ва Ижтимоий реестрдаги оилалар учун 1,5 баравар оширилган молиявий кўмаклар (субсидия, грантлар) бериш тизими жорий этилади.
Зўравонликка қарши рақамли ҳимоя: Ҳимоя ордери берилган хотин-қизларнинг телефонларига зудлик билан хабар беришни таъминловчи «SOS» чақирув («my.ihma.uz») мобил иловаси ўрнатилади.
Таълимда «Иккинчи имконият»: Ҳомиладор талаба-қизлар ва 3 ёшгача фарзанди бор талабаларга академик таътил даврида масофавий ўқиш ҳамда таълимни тиклаш бўйича енгилликлар берилади.
Янги жиноий жавобгарликлар: Халқаро стандартлар асосида фемицид (жинси сабабли ўлдириш), сталкинг (таъқиб қилиш), киберзўравонлик ва онлайн груминг (интернет орқали боланинг ишончига кириш) каби замонавий таҳдидлар учун қонуний жавобгарлик белгилаш вазифаси қўйилди.
Профессионал тергов ва судлов: 2027 йил 1 январдан бошлаб аёллар ва болаларга нисбатан зўравонлик ишлари фақат махсус тайёргарликдан ўтган терговчи ва судьялар томонидан кўриб чиқилади.

Хулоса ўрнида, мазкур ҳужжат юртимизда хотин-қизлар ва болалар дахлсизлигини таъминлаш, оила институтини маиший зўравонликлардан ҳоли тарзда мустаҳкамлаш йўлидаги энг комплекс ва собитқадам қадамдир. Зеро, аёл ва бола ҳимояланган юртнинг келажаги ҳамиша фаровон ва қудратли бўлади.

Жанат АЙМАГАНБЕТОВА,

Қорақалпоғистон Республикаси маъмурий суди судьяси