ҚАРАҚАЛПАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫ СУДЫ
ҚАРАҚАЛПАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫ СУДЫ
“Судлар ҳаққында”ғы Өзбекстан Республикасы Нызамының 73-статьясына муўапық ҳәмде “Қарақалпақстан Республикасы Жоқарғы Кеңесиниң Регламенти ҳақкында”ғы Қарақалпақстан Республикасы Нызамының 41-статьясына муўапық Қарақалпақстан Республикасы Жоқарғы Кеңесиниң Президиумы қарары менен САЛИЕВ АМАНГЕЛДИ ГАНИБАЕВИЧ судьялық ўәкиллиги мүддети дәўирине Қарақалпақстан Республикасы ҳәкимшилик судының судьясы лаўазымына тайынланды.
«Судлар ҳаққында»ғы Өзбекстан Республикасы Нызамының 73-статьясына муўапық ҳәмде “Қарақалпақстан Республикасы Жоқарғы Кеңесиниң Регламенти ҳақкында”ғы Қарақалпақстан Республикасы Нызамының 41-статьясына муўапық Қарақалпақстан Республикасы Жоқарғы Кеңесиниң Президиумы қарары менен ЖУМАБАЕВ РУСЛАН ТАЖИМУРАТОВИЧ судьялық ўәкиллиги мүддети дәўирине Қарақалпақстан Республикасы Нөкис районлараралық ҳәкимшилик судының судьясы лаўазымына тайынланды.
“Судлар ҳаққында”ғы Өзбекстан Республикасы Нызамының 73-статьясына муўапық ҳәмде “Қарақалпақстан Республикасы Жоқарғы Кеңесиниң Регламенти ҳақкында”ғы Қарақалпақстан Республикасы Нызамының 41-статьясына муўапық Қарақалпақстан Республикасы Жоқарғы Кеңесиниң Президиумы қарары менен ДОШМУРАТОВ ПОЛАТ МАХАМАДДИНОВИЧ судьялық ўәкиллиги мүддетиниң бес жыл мүддетине Қарақалпақстан Республикасы жынаят ислери бойынша Мойнақ районы судының баслығы лаўазымына тайынланды.
Жынаят ислери бойынша Шоманай район суды баслығы Р.Назаровтың басшылығында Бердақ атындағы Қарақалпақ мәмлекетлик университетинде көшпели ашық суд мәжилиси өткерилди. Онда Шоманай районы ИИБ ЖҲҚТ тәрепинен ҳуқықбузар З.Ш.ның қарсысына Өзбекстан Республикасы ҲЖҳКниң 131-статьясы 1-бөлими менен топланған ис материаллары көрип шығылды.
Бул шахс усы жыл 21-декабрь күни өзине тийисли «Нексия» маркалы автотранспорт қуралын спиртли ишимлик ишкен мәс ҳалында басқарып баратырғанында ИИБ ЖПХ хызметкерлери тәрепинен иркилген. Ол «Алкотестер» техникалық үскинеси арқалы тексерилгенинде, спиртли ишимлик ишкен мәс ҳалында болғанлығы анықланған.
Суд тәрепинен ҳуқықбузыўшы З.Ш. спиртли ишимликлер ишкен мәс ҳалында автотранспорт қуралын басқарғаны ушын Өзбекстан Республикасы ҲЖҳК ның 131-статьясы 1-бөлими менен 1 жыл 6 ай мүддетке транспорт қуралларын басқарыў ҳуқықынан айырылып, базалық есаплаў муғдарының 25 есеси муғдарында 7 миллион 500 мың сум жәрийма жазасы тайынланды.
Егер бул пуқара ЖҲҚБ инспекторлары тәрепинен иркилмегенинде жол транспорт ҳәдийсеси жүз бериўи ямаса айыпсыз бир инсанның өмирине қәўип туўдырыўшы жағдайлар болыўы мүмкин еди. Сол себепли ҳәр бир пуқараны сергекликке, нызамларға әмел етип жасаўға шақырған болар едик. Себеби, ҳәр бир нызам ҳүжжети пуқаралардың ҳуқықлары менен еркинликлерин, қәўипсизлигин тәмийинлеў ушын хызмет етеди.
Қарақалпақстан Республикасы суды
“Судлар ҳаққында”ғы Өзбекстан Республикасы Нызамының
70-статьясына муўапық ҳәмде “Қарақалпақстан Республикасы Жоқарғы Кеңесиниң Регламенти ҳақкында”ғы Қарақалпақстан Республикасы Нызамының 41-статьясына муўапық Қарақалпақстан Республикасы Жоқарғы Кеңесиниң Президиумы қарары менен МАУЛЕНОВ ОРАЗБАЙ ЖУМАБАЕВИЧ судьялық лаўазымында болыўдың гезектеги он жыллық мүддетине, соннан бес жыл мүддетке Қарақалпақстан Республикасы жынаят ислери бойынша Елликқала районы судының баслығы лаўазымына тайынланды.
“Судлар ҳаққында”ғы Өзбекстан Республикасы Нызамының 70-статьясына муўапық ҳәмде “Қарақалпақстан Республикасы Жоқарғы Кеңесиниң Регламенти ҳақкында”ғы Қарақалпақстан Республикасы Нызамының 41-статьясына муўапық Қарақалпақстан Республикасы Жоқарғы Кеңесиниң Президиумы қарары менен САФАРОВ АСҚАР ЮСУПОВИЧ судьялық ўәкиллиги мүддети дәўирине Қарақалпақстан Республикасы жынаят ислери бойынша Әмиўдәрья районы судының баслығы лаўазымына тайынланды.
ЖИБ Хожели район суды баслығы И. Алланиязов тәрепинен өткерилген көшпели судта Хожели районы ИИБ ЖҚХ Пробация топары есабында жаза өтеп атырған 11 шахс өзлериниң қылған қылмысын түсинип жетип, туўры жолға түскенлиги ушын мүддетинен алдын шәртли рәўиште азат етилди.
Өткерилген көшпели судта 1 шахс суд тәрепинен тайынланған жазаны өтеўден бас тартып, жаза өтеў шәртлерин бузып, өзине тийисли жуўмақ шығармай жүргенлиги себепли жазасы еркинен айырыў жазасына алмастырылды.
Қарақалпақстан Республикасы суды
“Судлар ҳаққында”ғы Өзбекстан Республикасы Нызамының 70-статьясына муўапық ҳәмде “Қарақалпақстан Республикасы Жоқарғы Кеңесиниң Регламенти ҳақкында”ғы Қарақалпақстан Республикасы Нызамының 41-статьясына муўапық Қарақалпақстан Республикасы Жоқарғы Кеңесиниң Президиумы қарары менен ДОСЫМБЕТОВ БЕКБАУЛЫ ҚУТЛЫБАЕВИЧ судьялық лаўазымында болыўдың гезектеги он жыллық мүддетине, соннан бес жыл мүддетке Қарақалпақстан Республикасы Нөкис районлараралық ҳәкимшилик судының баслығы лаўазымына тайынланды.
Гендер теңлиги турақлы раўажланыўдың тийкарларынан бири.
Халық-аралық көлемде БМШниң Турақлы раўажланыў мақсетлери – басқа бир қатар мәселелер менен бир қатарда гендер теңлиги, ҳаял-қызлар имканиятларын кеңейтиў, сондай-ақ, социаллық теңлик мәселелерин қамтып алған.
БМШ (Бирлескен миллетлер шөлкеми)ниң Турақлы раўажланыў мақсетлерине көре, сиясатта ҳәм жәмийет турмысының бәрше салаларында ҳаял-қызлардың толық ҳәм тең қатнасыўын тәмийинлеў раўажланыў ушын оғада әҳмийетли.
Соңғы жылларда мәмлекет ҳәм жәмийет басқарыўы саласында алып барылып атырған илимий-изертлеўлер – социаллық турмыс келешегине унамсыз тәсир көрсетиўши ҳәдийселерден болған ерлер ҳәм ҳаял-қызлардың тең ҳуқық ҳәм имканиятлары машқалаларын өз ўақтында сапластырыў, басшы ҳәм хызметкерлердиң менежмент саласында жумыс алып барыўдың ең алдыңғы усыллары ҳәмде билим ҳәм компетенцияларын өзлестириўине байланыслы екенлигин көрсетеди.
Жаңаланып атырған Өзбекстанның реформалары қатарында инсан ҳуқық ҳәм мәплериниң үстинлиги, атап айтқанда ерлер ҳәм ҳаял-қызлар ҳуқықларының қорғалыўы, жәмийетте ҳаял-қызлардың ҳуқық ҳәмде имканиятларына итибар мәселеси кең орын алған.
Өзбекстан Республикасы 1995-жылдан бери БМШниң «Ҳаял-қызларға қарата кемситиўлердиң бәрше түрлерин сапластырыў ҳаққында»ғы Конвенциясы ағзасы есапланады ҳәмде ўақты-ўақты менен БМШниң тийисли Комитетине бул салада мәмлекетимизде әмелге асырылып атырған иләжлар ҳаққында өз есабат-баянатларын усынып келеди. Мәселен, 2019 жылда алтыншы баянат усынылған.
Комитет тәрепинен бундай баянатлардың кең түрдеги додаланыўы нәтийжелерине көре, Комитет ағза-мәмлекетлерге өзиниң жуўмақлаўшы усынысларын берип келеди.
Комитеттиң соңғы жыллардағы Өзбекстан берген жуўмақлаўшы усыныслары қатарында Өзбекстанда гендер статистикасын жүритиў ҳәм гендер индикаторларын енгизиў мәселелери бойынша бир қатар сын пикирлер билдирип келинер еди.
Бүгинги күнде гендер теңлиги мәселелери миллий нызамшылығымызда да мүнәсип орын алды.
Мәмлекетимиз тарийхында биринши мәртебе Өзбекстан Республикасының «Ҳаял-қызлар ҳәм ерлер ушын тең ҳуқық ҳәмде имканиятлар кепилликлери ҳаққында»ғы Нызамы 2019-жыл 2-сентябрь сәнесинде қабыл етилип, турмысқа енгизилди.
Бул нызам ҳәзирги күнде мәмлекетимизде гендер теңлигин тәмийинлеўге қаратылған тийкарғы ҳуқықый ҳүжжет болып табылады.
Бул Нызамға көре, гендер бул – ҳаял-қызлар ҳәм ерлер ортасындағы мүнәсебетлердиң жәмийет турмысы ҳәм искерлигиниң бәрше салаларында, сол қатары сиясат, экономика, ҳуқық, идеология ҳәм мәденият, билимлендириў ҳәмде илим-пән салаларында сәўлеленетуғын социаллық тәрепи.
Нызамда ҳаял қызлар ҳәм ерлер ушын тең ҳуқық ҳәмде имканиятларды тәмийинлеў саласындағы мәмлекетлик сиясаттың тийкарғы бағдарлары, бул саладағы мәмлекетлик басқарыў механизмлери белгилеп берилди.
Нызамға муўапық, мәмлекет ҳаял-қызлар ҳәм ерлерге жеке, сиясий, экономикалық, социаллық ҳәм мәдений ҳуқықларды әмелге асырыў барысында тең ҳуқықлылықты кепиллейди.
Нызамның 8-статьясына итибар қарататуғын болсақ, онда әйне жоқарыдағы БМШи Комитетиниң жуўмақлаўшы усынысларында орын алған мәселе яғный, гендер статистикасын қәлиплестириў мәселеси нызамшылық дәрежесинде белгилеп берилгенин көриў мүмкин.
Оған көре, мәмлекетлик статистика органлары гендер көрсеткишлери тийкарында жәмийет турмысының барлық салаларында ҳаял-қызлар ҳәм ерлердиң жағдайын сәўлелендириўши статистикалық мәлимлемени жыйнаўды, оған ислеў бериўди, оны топлаўды, сақлаўды, анализлеўди ҳәм жәриялаўды әмелге асырады.
Буннан тысқары Өзбекстан Республикасы Министрлер Кабинетиниң 2019-жыл 7-марттағы 4235-санлы қарары менен 54 Гендер индикаторлары енгизилген болып, соннан 4 ўи әдил сўдлаўға тийисли.
Яғный, ҳәзирше булар – ҳаял судьялар саны, Ишки ислер уйымларында ҳаял-қызлар саны, өзлерине жақын яки басқа шахслар тәрепинен физикалық яки басқа зорлық-зомбылыққа дуўшар болған ҳаял-қызлар саны ҳәм
15 жастан жоқары болған басқа шахс тәрепинен жынысый зорлыққа дуўшар болған ҳаял-қызлар саны көрсеткишлери бойынша жүритиледи.
Мәселен, бул индикаторларға көре, 2022-жыл ҳалатына Өзбекстан Республикасында судьялардың 16 пайызы ғана ҳаял-қызлардан ибарат болған. Ал, улыўма мәмлекетлик органларда басқарыўшылық тараўында ҳаял-қызлар саны 27 пайызды қурайды.
Яки 2020 жыл мағлыўматларына көре, 14 774 ҳаял-қызлар зорлық-зомбылықтан қорғаныў ордерлерин алған болып, солардан 11 000 өзлериниң өмирлик жолдасларынан қорғаныўға мүтәж болған.
Мине усындай мағлыўматларды топлаў, оларды анализлеў арқалы жәмийетимизде гендер теңлиги машқалаларын өз ўақтында сапластырып барыў мүмкин болады.
Қалаберсе, ҳаял-қызлардың жәмийеттеги орнын яғный, аналық, үй-руўзыгершилик жумыслары ҳ.т.б. есапқа алған ҳалда олардың жәмийет турмысының барлық салаларында өзлериниң ҳуқық ҳәм еркинликлерин, өзлериниң уқып ҳәм имканияларын жүзеге шығарыўда ҳаял-қызларға ерлер менен теңдей имканиятлар жаратыў мәселесин үйренип барыў әҳмийетли болып қала береди.
Мен ойлайман, жоқарыдағы нызам ҳәмде инсан ҳуқықларының үстинлигин тәмийинлеў бағдарында, солар қатары әдил судлаў саласында алып барылып атырған реформалар мәмлекетимизде ҳаял-қызлар ҳәм ерлердиң тең ҳуқықлығының ҳәмде тең имканиятларының еледе кеңирек тәмийинлениўине, бул арқалы жәмийетимизде социаллық теңлик принципиниң терең қәлиплесиўине ҳәм оның раўажланыўына хызмет етеди.
Еркин Утениязов,
Қарақалпақстан Республикасы суды судьясы
Бүгинги күни елимизде транспортлар санының артыўы менен жолларымызда жол транспорт қағыйдаларын бузыў ҳәдийселери көбейип бармақта. Әлбетте, бул пүткил жәмийетимиз ушын ашынарлы жағдай болып, оннан республикамызда жасаўшы ҳәр бир пуқара өзлерине тийисли жуўмақ шығарыўы тийис. Егер, өзлеримиз тиккелей гүўасы болып яки ғалаба хабар қураллары арқалы жәрияланып атырған материаллардан жуўмақ шығарып, жол тәртиби қағыйдаларына әмел етпесек, турмысымызда бахытсыз ҳәдийселер саны арта береди.
1984-жылы туўылған Елликқала районы турғыны А.Я. да усындай итибарсыз пуқаралардың бири болып, ол 2022-жылдың 25-январь күни саат 8-30 лар шамасында өзиниң басқарыўындағы пуқара К.Р. ға тийисли «Нексия-2» автомашинасын ҳеш қандай ҳүжжетсиз райондағы Наўайы аўыл пуқаралар жыйыны аймағынан өтиўши «Қызылқала-Бостан-Гүлдирсин-Төрткүл» жолы бойлап қубладан арқаға қарай ҳәрекетленип киятырып, өзине қарама-қарсы ҳәрекетленип киятырған пуқара А.Н. ға тийисли «Лассети» марқалы автомашина менен соқлығысып кетеди.
Жүз берген бул жол транспорт ҳәдийсеси нәтийжесинде, «Нексия-2» автомашинасында жолаўшы сыпатында киятырған пуқара Х.Д. аўыр дене жарақатын алып, ўақыя болған жерде өзине келместен қайтыс болады.
Ал, «Ласетти» автомашинасының басқарыўшысы Н.А., жолаўшылар Б.А., О.С., ержетпеген балалар Б.Ҳ., Ж.С, М.С. лар дене жарақатын алып, Елликқала районлық медициналық бирлеспесине келип түседи ҳәм 31-январь күни көрсетилген тез медициналық жәрдемге қарамастан емлеўханада көз жумады.
Бахытсыз ҳәдийсеге ушыраған қалған жолаўшылардың өмири болса, медицина хызметкерлериниң алып барған пидайы хызметлериниң нәтийжесинде аман сақланып қалынады.
Бул жол транспорт ҳәдийсеси бойынша топланған жынаят иси Жынаят ислери бойынша Елликқала районлық суды тәрепинен ҳәр тәреплеме көрип шығылып, судланыўшы А.Я.ға Өзбекстан Республикасы Жынаят кодексиниң тийисли статьялары тийкарында жаза тайынланды.
Жуўмақ орнында соны айтып өтиўимиз керек, ҳәр бир инсан ушын оның өмири бийбаҳа. Оны абайлап сақлаў бизиң ҳәрбиримиздиң әдиўли ўазыйпамыз болыўы лазым.
О.Маўленов,
Жынаят ислери бойынша Елликқала районы судының баслығы