ОИЛА ТИНЧЛИГИ — ЖАМИЯТ БАРҚАРОРЛИГИ
Ўзбекистон Республикаси Конституциясининг 76-моддасида оила жамиятнинг асосий бўғини эканлиги ҳамда давлат муҳофазасида бўлиши белгиланган. Бу норма оилада тинчлик, ўзаро ҳурмат ва тотувликни таъминлаш нафақат шахсий, балки жамият учун ҳам муҳим аҳамиятга эга эканини кўрсатади. Шунингдек, Конституцияда эркак ва аёлнинг никоҳда тенг ҳуқуқли экани белгилаб қўйилган. Демак, оилавий низоларни ҳал этишда ҳар икки томоннинг ҳуқуқ ва манфаатларини ҳурмат қилиш муҳимдир.
Оила — инсон ҳаётидаги энг муҳим ижтимоий муҳитлардан бири. Унда инсон меҳр, ҳурмат, ишонч ва ўзаро қўллаб-қувватлашни ҳис қилади. Бироқ турли характер, дунёқараш, эҳтиёж ва ҳаётий қарашларнинг тўқнашуви натижасида оилада низоли вазиятлар ҳам юзага келиши мумкин. Бундай низолар ўз вақтида тўғри ҳал этилмаса, оила аъзолари ўртасидаги муносабатларга салбий таъсир кўрсатиши мумкин.
Оилавий низоларнинг келиб чиқишига турли омиллар сабаб бўлади. Жумладан, эр-хотин ўртасидаги ўзаро тушунмовчилик, молиявий қийинчиликлар, ишсизлик, маиший муаммолар, фарзанд тарбиясига турлича ёндашув, қариндошларнинг оилавий ҳаётга ортиқча аралашуви, ишончсизлик ва мулоқот етишмаслиги шулар жумласидандир. Айрим ҳолларда эса кичик келишмовчиликлар йиғилиб бориб, жиддий можарога айланиши мумкин.
Низонинг ўзи ҳар доим ҳам оила бузилишига олиб келадиган салбий ҳолат эмас. Муаммони тинч йўл билан муҳокама қилиш ва бир-бирини эшитиш орқали келишмовчиликни бартараф этиш мумкин. Асосий муаммо низо вақтида ҳақорат, таҳдид, зўравонлик ёки бир-бирини камситиш каби усулларнинг қўлланилишидадир. Бундай муносабатлар оиладаги ишонч ва ҳурматни сусайтиради.
Оилавий низоларнинг энг катта таъсирларидан бири фарзандлар руҳиятида намоён бўлади. Доимий жанжал муҳитида улғайган болада қўрқув, хавотир, ўзига ишончсизлик ва ўқишга қизиқишнинг пасайиши каби ҳолатлар кузатилиши мумкин. Шунинг учун ота-она нафақат ўз муносабатлари, балки фарзандларининг руҳий хотиржамлиги ҳақида ҳам ўйлаши лозим.
Оилада соғлом муҳитни сақлаш учун, аввало, самарали мулоқотни йўлга қўйиш зарур. Ҳар бир оила аъзоси ўз фикрини хотиржам баён қилиши, бошқаларнинг фикрини эса ҳурмат билан тинглаши керак. Муаммони ҳал қилишда «ким айбдор?» деган саволдан кўра, «муаммони қандай ҳал қиламиз?» деган ёндашув кўпроқ самара беради.
Шунингдек, оила аъзолари ўртасида ишонч ва масъулиятни мустаҳкамлаш муҳим. Эр-хотин бир-бирининг меҳнати ва ҳиссасини қадрлаши, муҳим қарорларни имкони борича биргаликда қабул қилиши лозим. Молиявий масалалар, фарзанд тарбияси ва маиший вазифалар бўйича олдиндан келишиб олиш кўплаб тушунмовчиликларнинг олдини олиши мумкин.
Агар низо мустақил равишда ҳал бўлмаса, оилавий психолог, медиатор ёки бошқа тегишли мутахассисга мурожаат қилиш ҳам фойдали. Мутахассис вазиятга холис баҳо бериб, тарафларга муаммони тинч ва конструктив тарзда ҳал қилишга ёрдам бериши мумкин.
Низо — бу оиланинг тугаши эмас, балки янги босқичга ўтиш учун сигнал деб тушуниш лозим. Соғлом оила умуман уришмайдиган эмас, балки низолардан тўғри хулоса чиқарадиган оиладир.
Суд амалиёти шуни кўрсатадики, оилавий низолар фақат эр-хотин ўртасидаги келишмовчилик билан чекланиб қолмайди. Бундай низолар никоҳдан ажратиш, алимент ундириш, оталикни белгилаш, фарзанднинг ким билан яшашини аниқлаш, бола билан кўришиш тартибини белгилаш, умумий мол-мулкни бўлиш ва бошқа ҳуқуқий масалаларга олиб келиши мумкин. Шунинг учун ҳар қандай оилавий низони ҳал этишда, аввало, оила аъзоларининг ҳуқуқ ва қонуний манфаатларини, айниқса вояга етмаган фарзандлар манфаатини ҳимоя қилиш муҳим аҳамият касб этади.
Хулоса қилиб айтганда, оилавий муносабатларни мустаҳкамлаш ҳар бир оила аъзосининг масъулиятидир. Ўзаро ҳурмат, сабр-тоқат, очиқ мулоқот ва кечира билиш оиладаги кўплаб низоларнинг олдини олишга хизмат қилади. Энг муҳими, ҳар қандай келишмовчиликда инсон қадри, оила тинчлиги ва фарзандлар манфаати устувор бўлиши керак.
Азамат АБДИРАСУЛИЕВ,
Фуқаролик ишлари бўйича Қўнғирот туманлараро суди раиси