{"id":9611,"date":"2025-12-26T19:20:33","date_gmt":"2025-12-26T14:20:33","guid":{"rendered":"https:\/\/qaraqalpaqstan.sud.uz\/?p=9611"},"modified":"2025-12-26T19:20:33","modified_gmt":"2025-12-26T14:20:33","slug":"bala-huqiqlari-mamleket-qor%c7%b5awinda%c7%b5i-joqari-qadiriyat","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/qaraqalpaqstan.sud.uz\/qql\/archives\/9611","title":{"rendered":"BALA HUQ\u00cdQLAR\u00cd &#8211; M\u00c1MLEKET QOR\u01f4AW\u00cdNDA\u01f4\u00cd JOQAR\u00cd Q\u00c1DIRIYAT"},"content":{"rendered":"<p class=\"leading-8 font-normal\" data-pm-slice=\"1 1 []\">Bala huq\u0131qlar\u0131 &#8211; bul h\u00e1r bir bala, ya\u01f5n\u0131y 18 jasqa tolma\u01f5an shaxs hesh qanday sheklewlersiz iye bol\u0131w\u0131 kerek bol\u01f5an tiykar\u01f5\u0131 huq\u0131q h\u00e1m erkinlikler kompleksi bol\u0131p esaplanad\u0131. Balalar h\u00e1m jaslar \u00falkenler menen birdey insan huq\u0131qlar\u0131na iye ekeni xal\u0131qaral\u0131q j\u00e1miyetshilik t\u00e1repinen tol\u0131q t\u00e1n al\u0131n\u01f5an. Son\u0131\u0144 menen birge, balalard\u0131\u0144 fizikal\u0131q h\u00e1m ruwx\u0131y jaqtan qor\u01f5aw\u01f5a m\u00fat\u00e1jligi olar ush\u0131n qos\u0131msha kepillikler h\u00e1m ayr\u0131qsha \u01f5amxorl\u0131q z\u00e1r\u00farligin de talap etedi.<\/p>\n<p class=\"leading-8 font-normal\">\n<p class=\"leading-8 font-normal\">Bala huq\u0131qlar\u0131 t\u00fasinigi \u00f3z negizin Insan huq\u0131qlar\u0131 p\u00fatkil j\u00e1h\u00e1n deklaraciyas\u0131n\u0131\u0144 tiykar\u01f5\u0131 ideyalar\u0131nan alad\u0131. Bul h\u00fajjette &laquo;anal\u0131q h\u00e1m balal\u0131q ayr\u0131qsha \u01f5amxorl\u0131q h\u00e1m j\u00e1rdem al\u0131w huq\u0131q\u0131n beredi,&raquo; dep belgilep qoy\u0131l\u01f5an. Bul norma balalard\u0131\u0144 barl\u0131q ul\u0131wma insan huq\u0131qlar\u0131na te\u0144dey iye ekenligin t\u00e1n al\u01f5an halda, olard\u0131 qor\u01f5aw\u01f5a ayr\u0131qsha qatnas z\u00e1r\u00farligin k\u00f3rsetedi.<\/p>\n<p class=\"leading-8 font-normal\">\n<p class=\"leading-8 font-normal\">1989-j\u0131l 20-noyabrde qab\u0131l etilgen BMSht\u0131\u0144 Bala huq\u0131qlar\u0131 haqq\u0131nda\u01f5\u0131 konvenciyas\u0131 bala huq\u0131qlar\u0131n qor\u01f5aw taraw\u0131nda\u01f5\u0131 e\u0144 \u00e1hmiyetli xal\u0131qaral\u0131q h\u00fajjet bol\u0131p esaplanad\u0131. Bul Konvenciya insaniyat tariyx\u0131nda e\u0144 k\u00f3p ratifikaciyalan\u01f5an insan huq\u0131qlar\u0131 sh\u00e1rtnamas\u0131 s\u0131pat\u0131nda balalar turm\u0131s\u0131nda t\u00fapkilikli bur\u0131l\u0131s jasad\u0131. \u00d3zbekstan Respublikas\u0131 us\u0131 Konvenciya\u01f5a 1992-j\u0131l 9-dekabrde qos\u0131l\u0131p, balalar ald\u0131nda\u01f5\u0131 xal\u0131qaral\u0131q minnetlemelerdi \u00f3z moyn\u0131na ald\u0131.<\/p>\n<p class=\"leading-8 font-normal\">\n<p class=\"leading-8 font-normal\">Bunnan so\u0144 \u00d3zbekstan Konvenciya\u01f5a baylan\u0131sl\u0131 balalar sawdas\u0131, balalar prostitutologiyas\u0131, balalar pornografiyas\u0131 h\u00e1m balalard\u0131\u0144 qurall\u0131 tart\u0131slarda qatnas\u0131w\u0131na baylan\u0131sl\u0131 Fakultativ protokollard\u0131 da ratifikaciyalad\u0131. M\u00e1mleket t\u00e1repinen Konvenciyan\u0131\u0144 or\u0131nlan\u0131w\u0131 boy\u0131nsha BMSht\u0131\u0144 Bala huq\u0131qlar\u0131 boy\u0131nsha komitetine turaql\u0131 t\u00farde milliy esabatlar us\u0131n\u0131l\u0131p kelinbekte.<\/p>\n<p class=\"leading-8 font-normal\">\n<p class=\"leading-8 font-normal\">Konvenciyada balalar huq\u0131qlar\u0131n qor\u01f5awd\u0131\u0144 tiykar\u01f5\u0131 principi s\u0131pat\u0131nda &laquo;balan\u0131\u0144 e\u0144 jaqs\u0131 m\u00e1pi&raquo; principi belgilengen. Bul princip h\u00e1r qanday qarar, ilaj yamasa huq\u0131q\u0131y t\u00e1sir b\u00e1rinen bur\u0131n balan\u0131\u0144 m\u00e1pine x\u0131zmet etiwi sh\u00e1rt ekenligin a\u0144latad\u0131.<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p class=\"leading-8 font-normal\" data-pm-slice=\"1 1 []\">\u00d3zbekstan Respublikas\u0131 Konstituciyas\u0131nda da balalar huq\u0131qlar\u0131 ayr\u0131qsha or\u0131n iyeleydi. Tiykar\u01f5\u0131 n\u0131zamn\u0131\u0144 XIV bab\u0131 &laquo;Sha\u0144araq, balalar h\u00e1m jaslar&raquo; dep atal\u0131p, onda m\u00e1mleketti\u0144 balalar ald\u0131nda\u01f5\u0131 minnetlemeleri bekkemlengen. Son\u0131\u0144 ishinde, Konstituciya\u01f5a bola, balan\u0131\u0144 huq\u0131qlar\u0131, erkinlikleri h\u00e1m n\u0131zaml\u0131 m\u00e1plerin t\u00e1miyinlew, on\u0131\u0144 fizikal\u0131q, aq\u0131l\u0131y h\u00e1m m\u00e1deniy jaqtan tol\u0131q rawajlan\u0131w\u0131 ush\u0131n e\u0144 jaqs\u0131 sharayatlard\u0131 jarat\u0131w m\u00e1mleketti\u0144 tikkeley minnetlemesi bol\u0131p esaplanad\u0131.<\/p>\n<p class=\"leading-8 font-normal\">\n<p class=\"leading-8 font-normal\">Keyingi j\u0131llar\u0131 m\u00e1mleketimizde &laquo;hesh bir bala itibardan shette qalmayd\u0131&raquo; degen princip tiykar\u0131nda balalard\u0131\u0144 m\u00e1plerine qarat\u0131l\u01f5an ke\u0144 k\u00f3lemli reformalar \u00e1melge as\u0131r\u0131lmaqta. &laquo;Insan q\u00e1diri ush\u0131n&raquo; ideyas\u0131 h\u00e1m &laquo;hesh kimdi artta qald\u0131rmaw&raquo; principi she\u0144berinde ja\u0144alan\u01f5an Konstituciyada balalar huq\u0131qlar\u0131n qor\u01f5aw\u01f5a baylan\u0131sl\u0131 kepillikler j\u00e1ne de k\u00fasheytildi.<\/p>\n<p class=\"leading-8 font-normal\">\n<p class=\"leading-8 font-normal\">\u00c1sirese, 2024-j\u0131l 14-noyabrde qab\u0131l etilgen &laquo;Balalard\u0131 zorl\u0131qt\u0131\u0144 barl\u0131q t\u00farlerinen qor\u01f5aw haqq\u0131nda&raquo;\u01f5\u0131 N\u0131zam balalar\u01f5a bol\u01f5an zorl\u0131qqa qars\u0131 g\u00faresiwde ja\u0144a basq\u0131sht\u0131 baslap berdi. Bul n\u0131zam menen balalar\u01f5a bol\u01f5an zorl\u0131q t\u00farleri \u00fashten alt\u0131\u01f5a shekem ke\u0144eytilip, \u01f5amxorl\u0131qt\u0131\u0144 joql\u0131\u01f5\u0131, ekspluataciya h\u00e1m bulling s\u0131yaql\u0131 ja\u01f5daylar da huq\u0131q\u0131y jaqtan an\u0131q belgilep qoy\u0131ld\u0131.<\/p>\n<p class=\"leading-8 font-normal\">\n<p class=\"leading-8 font-normal\">Bul ba\u01f5darda\u01f5\u0131 reformalard\u0131\u0144 logikal\u0131q dawam\u0131 s\u0131pat\u0131nda 2025-j\u0131l 24-dekabr k\u00fani &laquo;2026-2030-j\u0131llar\u01f5a m\u00f3lsherlengen Balalard\u0131 zorl\u0131qt\u0131\u0144 barl\u0131q t\u00farlerinen qor\u01f5aw strategiyas\u0131n tast\u0131y\u0131qlaw haqq\u0131nda&raquo;\u01f5\u0131 Prezident P\u00e1rman\u0131 qab\u0131l etildi. Bul h\u00fajjet balalard\u0131 qor\u01f5aw\u01f5a qarat\u0131l\u01f5an m\u00e1mleketlik siyasatt\u0131 sistemal\u0131 h\u00e1m uzaq m\u00faddetli tiykarda \u00e1melge as\u0131r\u0131wd\u0131 n\u00e1zerde tutad\u0131.<\/p>\n<p class=\"leading-8 font-normal\">\n<p class=\"leading-8 font-normal\">Strategiya\u01f5a muwap\u0131q, zorl\u0131qtan j\u00e1birlengen yamasa q\u00e1wip ast\u0131nda\u01f5\u0131 balalar\u01f5a m\u00e1mleket esab\u0131nan yuridikal\u0131q j\u00e1rdem k\u00f3rsetiw, olard\u0131\u0144 d\u00e1slepki k\u00f3rsetiwlerin videojaz\u0131w arqal\u0131 dizimge al\u0131w, q\u00e1wenderlik h\u00e1m qay\u0131rqoml\u0131q uy\u0131mlar\u0131n\u0131\u0144 qatnas\u0131w\u0131n t\u00e1miyinlew, sonday-aq, balalar\u01f5a bol\u01f5an zorl\u0131q haqq\u0131nda xabar bermegen lawaz\u0131ml\u0131 shaxslar ush\u0131n juwapkershilikti engiziw s\u0131yaql\u0131 \u00e1hmiyetli mexanizmler belgilendi.<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p class=\"leading-8 font-normal\" data-pm-slice=\"1 1 []\">ul\u0131wmalast\u0131r\u0131p aytqanda, \u00d3zbekstanda balalard\u0131\u0144 huq\u0131qlar\u0131n qor\u01f5aw taraw\u0131nda qab\u0131l etilgen n\u0131zamlar h\u00e1m Prezident P\u00e1rmanlar\u0131 balan\u0131 qor\u01f5awd\u0131 tek \u01f5ana sha\u0144araq yamasa ay\u0131r\u0131m institutlard\u0131\u0144 waz\u0131ypas\u0131 emes, al p\u00fatkil j\u00e1miyetti\u0144 ul\u0131wma juwapkershiligi s\u0131pat\u0131nda belgilemekte. Balan\u0131\u0144 huq\u0131q\u0131 h\u00e1m q\u00e1diri &#8211; m\u00e1mleketlik siyasatta\u01f5\u0131 e\u0144 joqar\u0131 q\u00e1diriyat s\u0131pat\u0131nda t\u00e1n al\u0131n\u0131p, on\u0131 t\u00e1miyinlewge qarat\u0131l\u01f5an reformalar izbe-iz dawam etpekte.<\/p>\n<p class=\"leading-8 font-normal\">\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p class=\"leading-8 font-normal\"><strong>Alisher AMETOV,<\/strong><\/p>\n<p class=\"leading-8 font-normal\"><strong>Qaraqalpaqstan Respublikas\u0131 sud\u0131n\u0131\u0144 sudyas\u0131<\/strong><\/p>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Bala huq\u0131qlar\u0131 &#8211; bul h\u00e1r bir bala, ya\u01f5n\u0131y 18 jasqa tolma\u01f5an shaxs hesh qanday sheklewlersiz iye bol\u0131w\u0131 kerek bol\u01f5an tiykar\u01f5\u0131 huq\u0131q h\u00e1m erkinlikler kompleksi bol\u0131p esaplanad\u0131. Balalar h\u00e1m jaslar \u00falkenler menen birdey insan huq\u0131qlar\u0131na iye ekeni xal\u0131qaral\u0131q j\u00e1miyetshilik t\u00e1repinen tol\u0131q t\u00e1n al\u0131n\u01f5an. Son\u0131\u0144 menen birge, balalard\u0131\u0144 fizikal\u0131q h\u00e1m ruwx\u0131y jaqtan qor\u01f5aw\u01f5a m\u00fat\u00e1jligi olar ush\u0131n qos\u0131msha [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":9612,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[158],"tags":[],"class_list":["post-9611","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-janaliqlar"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/qaraqalpaqstan.sud.uz\/qql\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/9611","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/qaraqalpaqstan.sud.uz\/qql\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/qaraqalpaqstan.sud.uz\/qql\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/qaraqalpaqstan.sud.uz\/qql\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/qaraqalpaqstan.sud.uz\/qql\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=9611"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/qaraqalpaqstan.sud.uz\/qql\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/9611\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":9613,"href":"https:\/\/qaraqalpaqstan.sud.uz\/qql\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/9611\/revisions\/9613"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/qaraqalpaqstan.sud.uz\/qql\/wp-json\/wp\/v2\/media\/9612"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/qaraqalpaqstan.sud.uz\/qql\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=9611"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/qaraqalpaqstan.sud.uz\/qql\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=9611"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/qaraqalpaqstan.sud.uz\/qql\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=9611"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}