{"id":9492,"date":"2025-11-27T15:16:35","date_gmt":"2025-11-27T10:16:35","guid":{"rendered":"https:\/\/qaraqalpaqstan.sud.uz\/?p=9492"},"modified":"2025-11-27T15:16:35","modified_gmt":"2025-11-27T10:16:35","slug":"ata-analiq-huqiqinan-ayiriw-ham-tiklew-shartleri","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/qaraqalpaqstan.sud.uz\/qql\/archives\/9492","title":{"rendered":"ATA-ANAL\u00cdQ HUQ\u00cdQ\u00cdNAN AY\u00cdR\u00cdW H\u00c1M TIKLEW SH\u00c1RTLERI"},"content":{"rendered":"<p>&nbsp;<\/p>\n<p>Balalard\u0131\u0144 huq\u0131qlar\u0131 menen n\u0131zaml\u0131 m\u00e1plerin, son\u0131\u0144 ishinde, sha\u0144araql\u0131q-huq\u0131q\u0131y tarawda qor\u01f5aw d\u00e1rejesin artt\u0131r\u0131w m\u00e1mleketimiz siyasat\u0131n\u0131\u0144 tiykar\u01f5\u0131 ba\u01f5darlar\u0131nan biri bol\u0131p esaplanad\u0131. H\u00e1zirgi waq\u0131tta m\u00e1mleketlik sha\u0144araq siyasat\u0131 j\u00e1miyet turm\u0131s\u0131nda j\u00faz berip at\u0131r\u01f5an obektiv \u00f3zgerisler t\u00e1sirinde q\u00e1liplespekte. Respublikam\u0131z k\u00f3leminde sociall\u0131q mashqala sebeplerin saplast\u0131r\u0131w ush\u0131n sha\u0144araqlard\u0131 qollap-quwatlaw boy\u0131nsha maqsetli ilajlar kompleksi \u00e1melge as\u0131r\u0131lmaqta. M\u00e1mleketimizde ata-analar q\u0131y\u0131n turm\u0131sl\u0131q ja\u01f5day sebepli balalar\u01f5a \u01f5amxorl\u0131q ete almaytu\u01f5\u0131n sha\u0144araqlar ush\u0131rasad\u0131.<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p>Ata-analard\u0131\u0144 balalar\u01f5a fizikal\u0131q h\u00e1m ruwx\u0131y zorl\u0131q etiwi mashqalas\u0131nan t\u0131sqar\u0131, ata-analar t\u00e1repinen balan\u0131\u0144 m\u00falklik huq\u0131qlar\u0131n buz\u0131w mashqalas\u0131 da \u00e1hmietli bol\u0131p esaplanad\u0131. Bun\u0131\u0144 tiykar\u01f5\u0131 sebepleri s\u0131pat\u0131nda: k\u00e1mba\u01f5all\u0131q, alkogolizm, n\u00e1shebentlik, ata-ana minnetlemelerine juwapkershiliksiz qatnasta bol\u0131w, sha\u0144araql\u0131q h\u00e1m \u00e1dep-ikraml\u0131l\u0131q q\u00e1diriyatlar\u0131n\u0131\u0144 t\u00f3men d\u00e1rejesin k\u00f3rsetiw m\u00famkin. Sha\u0144araql\u0131q qatnas\u0131qlard\u0131\u0144 turaqs\u0131zl\u0131\u01f5\u0131 k\u00f3binese basqa sebeplerden de j\u00fazege kelmekte.<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p>Ata-anal\u0131q huq\u0131q\u0131nan ay\u0131r\u0131w &#8211; bul ata-analar\u01f5a qollan\u0131latu\u01f5\u0131n h\u00e1m olard\u0131\u0144 n\u0131zams\u0131z h\u00e1reketlerinde ata-anal\u0131q minnetlerin or\u0131nlamaw, tiyisli d\u00e1rejede or\u0131nlamaw s\u0131pat\u0131nda k\u00f3rsetiletu\u01f5\u0131n qata\u0144 sankciya bol\u0131p esaplanad\u0131. Atap \u00f3tiw kerek, ata-anal\u0131q huq\u0131qlar\u0131nan ay\u0131r\u0131w &#8211; bul olard\u0131\u0144 perzentlerine qarata bile tura ay\u0131pl\u0131 huq\u0131qbuzarl\u0131q islegen ata-analar ush\u0131n juwapkershilik aq\u0131r\u01f5\u0131 shara esaplanad\u0131. Us\u0131 m\u00fan\u00e1sibet penen, ata-ana huq\u0131qlar\u0131 tek \u01f5ana Sha\u0144araq kodeksini\u0144 80-statyas\u0131 birinshi b\u00f3liminde belgilengen sud qarar\u0131 menen \u00f3z k\u00fashin jo\u01f5altad\u0131.<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p>Ata-anal\u0131q huq\u0131q\u0131nan o\u01f5ada \u00falken z\u00e1r\u00farliksiz ay\u0131r\u0131w balan\u0131\u0144 m\u00e1plerin, sha\u0144araqta jasaw h\u00e1m t\u00e1rbiyalan\u0131w huq\u0131q\u0131n buz\u0131w\u0131 h\u00e1m on\u0131\u0144 t\u00e1\u01f5dirinde qayt\u0131p bolmaytu\u01f5\u0131n aq\u0131betlerge al\u0131p keliwi m\u00famkin. Bul ata-anal\u0131q huq\u0131qlar\u0131nan ay\u0131r\u0131w institut\u0131n\u0131\u0144 t\u00e1rbiyal\u0131q funkciyas\u0131n \u00e1melge as\u0131r\u0131w menen baylan\u0131sl\u0131.<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p>\u00c1meldegi Sha\u0144araq nizamsh\u0131l\u0131\u01f5\u0131na muwap\u0131q, ata-ana (olardan biri) t\u00f3mendegi ja\u01f5daylarda ata-anal\u0131q huq\u0131q\u0131nan ay\u0131r\u0131lad\u0131:<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p>&#8211; ata-anal\u0131q minnetlemelerin or\u0131nlawdan bas tartsa, son\u0131\u0144 ishinde, aliment t\u00f3lewden bas tartsa;<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p>&#8211; sebepsiz sebeplerge bola \u00f3z balas\u0131n tuw\u0131w \u00fayi yamasa basqa emlew m\u00e1kemesinen, t\u00e1rbiya, xal\u0131qt\u0131 sociall\u0131q qor\u01f5aw m\u00e1kemesi h\u00e1m sol s\u0131yaql\u0131 basqa da m\u00e1kemelerden al\u0131wdan bas tartsa;<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p>&#8211; ata-anal\u0131q huq\u0131q\u0131n paydalanbasa, balalar\u01f5a miyrimsiz m\u00fan\u00e1sibette bolsa;<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p>&#8211; \u00fazliksiz ishiwshilik yaki n\u00e1shebentlikke duwshar bolgan bolsa;<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p>&#8211; \u00f3z balalar\u0131n\u0131\u0144 \u00f3miri yamasa densawl\u0131\u01f5\u0131na yamasa erini\u0144 (hayal\u0131n\u0131\u0144) \u00f3miri yamasa densawl\u0131\u01f5\u0131na qars\u0131 qastan j\u0131nayat islegen bolsa.<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p>Ata-anal\u0131q huq\u0131q\u0131nan ay\u0131r\u0131w sud t\u00e1rtibinde \u00e1melge as\u0131r\u0131lad\u0131.<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p>Ata-anal\u0131q huq\u0131q\u0131nan ay\u0131r\u0131w haqq\u0131nda\u01f5\u0131 isler ata (ana) n\u0131\u0144 (olard\u0131\u0144 orn\u0131n bas\u0131wsh\u0131 shaxslard\u0131\u0144), prokurord\u0131\u0144, sonday-aq, erjetpegen balalard\u0131\u0144 huq\u0131qlar\u0131n qor\u01f5aw minnetlemesi j\u00faklengen uy\u0131m yamasa m\u00e1kemelerdi\u0144 (q\u00e1wenderlik uy\u0131m\u0131, erjetpegenler isleri boy\u0131nsha uy\u0131mlararal\u0131q komissiyalar, jetim balalar h\u00e1m ata-ana qarama\u01f5\u0131nan ayr\u0131l\u01f5an balalar m\u00e1kemeleri h\u00e1m basqa da m\u00e1kemelerdi\u0144) sha\u01f5\u0131m\u0131na bola k\u00f3riledi.<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p>Sud ata-anal\u0131q huq\u0131q\u0131nan ay\u0131r\u0131w haqq\u0131nda\u01f5\u0131 islerdi k\u00f3rip sh\u0131\u01f5\u0131wda balan\u0131\u0144 t\u00e1miynat\u0131 ush\u0131n ata-anal\u0131q huq\u0131q\u0131nan ayr\u0131l\u01f5an ata-anadan (olard\u0131\u0144 birinen) aliment \u00f3ndiriw m\u00e1selesin sheshedi.<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p>Sha\u0144araq kodeksini\u0144 81-statyas\u0131nda ata-anal\u0131q huq\u0131q\u0131nan ay\u0131r\u0131w aq\u0131betleri belgilengen. Olar boy\u0131nsha:<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p>&#8211; ata-anal\u0131q huq\u0131q\u0131nan ay\u0131r\u0131l\u01f5an ata-ana qays\u0131 bala\u01f5a ata-anal\u0131q huq\u0131q\u0131nan ay\u0131r\u0131l\u01f5an bolsa, sol bala\u01f5a bol\u01f5an tuw\u0131sqanl\u0131q faktine tiykarlan\u01f5an barl\u0131q huq\u0131qlardan, son\u0131\u0144 ishinde, onnan t\u00e1miynat al\u0131w, sonday-aq, balal\u0131 puqaralar ush\u0131n n\u0131zamsh\u0131l\u0131qta belgilengen je\u0144illikler h\u00e1m napaqalar al\u0131w huq\u0131qlar\u0131nan ay\u0131r\u0131lad\u0131;<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p>&#8211; ata-anal\u0131q huq\u0131q\u0131nan ay\u0131r\u0131l\u0131w\u0131 ata-anan\u0131 \u00f3z balas\u0131na t\u00e1miyinlew minnetlemesinen azat etpeydi;<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p>&#8211; ata-anal\u0131q huq\u0131q\u0131nan ay\u0131r\u0131l\u01f5an ata-anan\u0131\u0144 (olardan birini\u0144) bunnan keyin bala menen birge jasaw yamasa jasamaw m\u00e1selesi sud t\u00e1repinen turaq jay haqq\u0131nda\u01f5\u0131 n\u0131zamsh\u0131l\u0131qta belgilengen t\u00e1rtipte sheshiledi;<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p>&#8211; ata-anas\u0131 (olardan biri) o\u01f5an ata-anal\u0131q huq\u0131q\u0131nan ay\u0131r\u0131l\u01f5an bala, eger ol perzentlikke al\u0131nba\u01f5an bolsa, turaq jay\u01f5a bol\u01f5an m\u00falk huq\u0131q\u0131n yamasa turaq jaydan paydalan\u0131w huq\u0131q\u0131n saqlap qalad\u0131, sonday-aq, \u00e1kesi (anas\u0131) h\u00e1m basqa da tuw\u0131sqanlar\u0131 menen tuw\u0131sqanl\u0131q faktine tiykarlan\u01f5an barl\u0131q m\u00falklik huq\u0131qlar\u0131n, son\u0131\u0144 ishinde miyras al\u0131w huq\u0131q\u0131n saqlap qalad\u0131;<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p>&#8211; balan\u0131 \u00e1kesi yamasa anas\u0131na beriw imkaniyat\u0131 bolma\u01f5anda yamasa ata-anan\u0131\u0144 h\u00e1r ekewi de ata-anal\u0131q huq\u0131q\u0131nan ay\u0131r\u0131l\u01f5an ja\u01f5dayda, bala q\u00e1wenderlik h\u00e1m q\u00e1wenderlik uy\u0131m\u0131n\u0131\u0144 qarama\u01f5\u0131na beriledi.<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p>&#8211; ata-ana (olardan biri) ata-anal\u0131q huq\u0131q\u0131nan ay\u0131r\u0131l\u01f5anda balan\u0131 perzentlikke al\u0131w\u01f5a ata-ana (olardan biri) ata-anal\u0131q huq\u0131q\u0131nan ay\u0131r\u0131l\u01f5anl\u0131\u01f5\u0131 haqq\u0131nda\u01f5\u0131 sudt\u0131\u0144 sheshiwshi qarar\u0131 sh\u0131\u01f5ar\u0131l\u01f5an k\u00fannen keyin keminde alt\u0131 ay \u00f3tkennen keyin jol qoy\u0131lad\u0131.<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p>Ata-ana (olardan biri) \u00f3zini\u0144 minez-qulq\u0131n, turm\u0131s t\u00e1rizin h\u00e1m (yamasa) bala t\u00e1rbiyas\u0131na bol\u01f5an qatnas\u0131n \u00f3zgertken ja\u01f5daylarda ata-anal\u0131q huq\u0131q\u0131 tikleniwi m\u00famkin.<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p>Ata-anal\u0131q huq\u0131q\u0131n tiklew ata-anal\u0131q huq\u0131q\u0131nan ay\u0131r\u0131l\u01f5an ata-anan\u0131\u0144 (olardan birini\u0144) sha\u01f5\u0131m\u0131 boy\u0131nsha sud t\u00e1rtibinde \u00e1melge as\u0131r\u0131lad\u0131.<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p>Ata-anan\u0131\u0144 (olardan birini\u0144) ata-anal\u0131q huq\u0131q\u0131n tiklew haqq\u0131nda\u01f5\u0131 talab\u0131 menen birge balan\u0131 ata-ana\u01f5a (olardan birine) qaytar\u0131w haqq\u0131nda\u01f5\u0131 talab\u0131 da k\u00f3rip sh\u0131\u01f5\u0131l\u0131w\u0131 m\u00famkin.<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p>10 jasqa tol\u01f5an bala\u01f5a ata-anal\u0131q huq\u0131q\u0131n\u0131\u0144 tikleniwine tek \u01f5ana on\u0131\u0144 raz\u0131l\u0131\u01f5\u0131 menen jol qoy\u0131lad\u0131.<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p>Bala perzentlikke al\u0131n\u01f5an h\u00e1m perzentlikke al\u0131w biykar etilmegen bolsa, ata-anal\u0131q huq\u0131q\u0131n tiklewge jol qoy\u0131lmayd\u0131.<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p>Ata-anal\u0131q huq\u0131q\u0131nan ay\u0131r\u0131w haqq\u0131nda\u01f5\u0131 dawa arzalar\u0131n\u0131\u0144 (h\u00e1m olar boy\u0131nsha sh\u0131\u01f5ar\u0131l\u01f5an sud qararlar\u0131n\u0131\u0144) \u00f3zine t\u00e1n \u00f3zgeshelikleri bar: bunday kelispewshiliklerdi\u0144 tiykar\u0131nda bir t\u00e1repten ata h\u00e1m analard\u0131\u0144 balan\u0131 t\u00e1rbiyalaw\u01f5a baylan\u0131sl\u0131 minnetlemelerdi or\u0131nlawdan bas tart\u0131w\u0131 h\u00e1m bir qatar huq\u0131qlardan ay\u0131r\u0131w\u0131 tursa, ekinshi t\u00e1repten bolsa erjetpegen balan\u0131\u0144 t\u00e1\u01f5diri, t\u00e1rbiyas\u0131, t\u00e1miynat\u0131 h\u00e1m q\u00e1wipsizligi menen baylan\u0131sl\u0131 huq\u0131qlar\u0131n qor\u01f5aw k\u00f3rinedi.<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p><strong>\u00a0Saodat QAY\u00cdPNAZAROVA,<\/strong><\/p>\n<p><strong>\u00a0Qaraqalpaqstan Respublikas\u0131\u00a0sud\u0131n\u0131\u0144 sudyas\u0131 \u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0<\/strong><br \/>\n<strong>\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0<\/strong><\/p>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>&nbsp; Balalard\u0131\u0144 huq\u0131qlar\u0131 menen n\u0131zaml\u0131 m\u00e1plerin, son\u0131\u0144 ishinde, sha\u0144araql\u0131q-huq\u0131q\u0131y tarawda qor\u01f5aw d\u00e1rejesin artt\u0131r\u0131w m\u00e1mleketimiz siyasat\u0131n\u0131\u0144 tiykar\u01f5\u0131 ba\u01f5darlar\u0131nan biri bol\u0131p esaplanad\u0131. H\u00e1zirgi waq\u0131tta m\u00e1mleketlik sha\u0144araq siyasat\u0131 j\u00e1miyet turm\u0131s\u0131nda j\u00faz berip at\u0131r\u01f5an obektiv \u00f3zgerisler t\u00e1sirinde q\u00e1liplespekte. Respublikam\u0131z k\u00f3leminde sociall\u0131q mashqala sebeplerin saplast\u0131r\u0131w ush\u0131n sha\u0144araqlard\u0131 qollap-quwatlaw boy\u0131nsha maqsetli ilajlar kompleksi \u00e1melge as\u0131r\u0131lmaqta. M\u00e1mleketimizde ata-analar q\u0131y\u0131n turm\u0131sl\u0131q ja\u01f5day sebepli [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":9493,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[158],"tags":[],"class_list":["post-9492","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-janaliqlar"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/qaraqalpaqstan.sud.uz\/qql\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/9492","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/qaraqalpaqstan.sud.uz\/qql\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/qaraqalpaqstan.sud.uz\/qql\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/qaraqalpaqstan.sud.uz\/qql\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/qaraqalpaqstan.sud.uz\/qql\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=9492"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/qaraqalpaqstan.sud.uz\/qql\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/9492\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":9494,"href":"https:\/\/qaraqalpaqstan.sud.uz\/qql\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/9492\/revisions\/9494"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/qaraqalpaqstan.sud.uz\/qql\/wp-json\/wp\/v2\/media\/9493"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/qaraqalpaqstan.sud.uz\/qql\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=9492"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/qaraqalpaqstan.sud.uz\/qql\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=9492"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/qaraqalpaqstan.sud.uz\/qql\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=9492"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}