{"id":8253,"date":"2025-01-31T12:19:08","date_gmt":"2025-01-31T07:19:08","guid":{"rendered":"https:\/\/qaraqalpaqstan.sud.uz\/?p=8253"},"modified":"2025-02-03T15:03:52","modified_gmt":"2025-02-03T10:03:52","slug":"puqaraliq-isleri-boyinsha-sud-qarejetlerin-ondiriw-tajiriybesi","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/qaraqalpaqstan.sud.uz\/qql\/archives\/8253","title":{"rendered":"PUQARAL\u00cdQ ISLERI BOY\u00cdNSHA SUD Q\u00c1REJETLERIN \u00d3NDIRIW T\u00c1JIRIYBESI"},"content":{"rendered":"<p>&nbsp;<\/p>\n<p>\u00c1meldegi n\u0131zamsh\u0131l\u0131q mazmunlar\u0131na k\u00f3re sud q\u00e1rejetleri degende puqaralard\u0131\u0144, yuridikal\u0131q shaxslard\u0131\u0144, sonday-aq shet el puqaralar\u0131 h\u00e1mde puqaral\u0131\u01f5\u0131 bolma\u01f5an shaxslard\u0131\u0144 sudta belgili-bir processual h\u00e1reketti \u00e1melge as\u0131r\u0131w ush\u0131n h\u00e1m h\u00fajjetler k\u00f3shirmelerin al\u01f5anl\u0131q ush\u0131n m\u00e1mleket paydas\u0131na, sonday-aq, guwalar\u01f5a, ekspertlerge, q\u00e1niygelerge, dilmashlar\u01f5a t\u00f3lenetu\u01f5\u0131n h\u00e1mde bunday processual h\u00e1reketlerdi \u00e1melge as\u0131r\u0131w\u01f5a t\u00f3lenetu\u01f5\u0131n basqa q\u00e1rejetler t\u00fasiniledi.<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p>Sudlarda puqaral\u0131q islerin k\u00f3riwde sud q\u00e1rejetlerin \u00f3ndiriw t\u00e1rtibi \u00d3zbekstan Respublikas\u0131n\u0131\u0144 \u00abM\u00e1mleketlik baj\u0131 haqq\u0131nda\u00bb\u01f5\u0131 n\u0131zam\u0131, Puqaral\u0131q-processuall\u0131q kodeksi h\u00e1m \u00d3zbekstan Respublikas\u0131 Joqarg\u0131 sud\u0131 Plenum\u0131n\u0131\u0144 tiyisli qararlar\u0131 menen belgilenedi.<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p>\u00d3zbekstan Respublikas\u0131 Puqaral\u0131q-processuall\u0131q kodeksini\u0144 127-statyas\u0131na k\u00f3re, sud q\u00e1rejetleri m\u00e1mleketlik baj\u0131 h\u00e1m isti k\u00f3riw menen baylan\u0131sl\u0131 sh\u0131\u01f5\u0131nlardan ibarat.<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p>Puqaral\u0131q isleri boy\u0131nsha sud k\u00e1rejetlerin \u00f3ndiriwde birden-bir sud t\u00e1jiriybesin engiziw maqsetinde 2024-j\u0131l 16-dekabrde \u00d3zbekstan Respublikas\u0131 Joqarg\u0131 sud\u0131 Plenum\u0131n\u0131\u0144 \u00abPuqaral\u0131q isleri boy\u0131nsha sud q\u00e1rejetlerin \u00f3ndiriw t\u00e1jiriybesi haqq\u0131nda\u00bb\u01f5\u0131 37-sanl\u0131 qarar\u0131 qab\u0131l etildi.<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p>Us\u0131 Plenum qarar\u0131n\u0131\u0144 k\u00f3rsetpelerine k\u00f3re, puqaral\u0131q isleri boy\u0131nsha m\u00e1mleketlik baj\u0131:<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p>sudlar\u01f5a beriletu\u01f5\u0131n dawa arzalardan, ayr\u0131qsha t\u00e1rtipte j\u00faritiletu\u01f5\u0131n islerge tiyisli arzalardan, sud buyr\u0131\u01f5\u0131n beriw haqq\u0131nda\u01f5\u0131 arzalardan;<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p>t\u00f3reshilik sud\u0131n\u0131\u0144 sheshiwshi qararlar\u0131 boy\u0131nsha tart\u0131s\u0131w haqk\u0131nda\u01f5\u0131 arzalardan;<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p>t\u00f3reshilik sud\u0131n\u0131\u0144 sheshiwshi qararlar\u0131n m\u00e1jb\u00fariy or\u0131nlaw ush\u0131n or\u0131nlaw xat\u0131n beriw haqq\u0131nda\u01f5\u0131 arzalardan;<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p>shet \u00a0m\u00e1mleket sud\u0131n\u0131\u0144 h\u00e1mde shet el t\u00f3reshilik sud\u0131n\u0131\u0144 (arbitraj\u0131n\u0131\u0144) sheshiwshi qarar\u0131n t\u00e1n al\u0131w h\u00e1m or\u0131nlaw\u01f5a qarat\u0131w haqq\u0131nda\u01f5\u0131 arzalardan;<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p>k\u00e1rxanalar, m\u00e1kemeler, sh\u00f3lkemler, j\u00e1miyetlik birlespelerini\u0144 h\u00e1kimshilik h\u00e1m basqa \u01f5alabal\u0131q huq\u0131q\u0131y qatnas\u0131qlardan j\u00fazege kelmeytu\u01f5\u0131n qararlar\u0131 h\u00e1mde olar lawaz\u0131ml\u0131 shaxslar\u0131n\u0131\u0144 sonday h\u00e1reketleri (h\u00e1reketsizligi) \u00fastinen berilgen dawa arzalardan;<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p>apellyaciya, kassaciya h\u00e1m reviziya t\u00e1rtibindegi sha\u01f5\u0131mlardan:<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p>a) sudlard\u0131\u0144 sheshiwshi qararlar\u0131 \u00fastinen;<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p>b) is j\u00fargiziwdi q\u0131sqart\u0131w haqk\u0131nda\u01f5\u0131, dawan\u0131 k\u00f3rmesten qald\u0131r\u0131w haqq\u0131nda\u01f5\u0131, sud j\u00e1riymalar\u0131n sal\u0131w haqk\u0131nda\u01f5\u0131 uy\u01f5ar\u0131wlar\u0131 \u00fastinen;<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p>v) t\u00f3reshilik sud\u0131n\u0131\u0144 sheshiwshi qararlar\u0131 boy\u0131nsha tart\u0131s\u0131w haqk\u0131nda\u01f5\u0131 isler boy\u0131nsha uy\u01f5ar\u0131wlar \u00fastinen;<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p>g) t\u00f3reshilik sud\u0131n\u0131\u0144 sheshiwshi qararlar\u0131n m\u00e1jb\u00fariy or\u0131nlaw ush\u0131n or\u0131nlaw xat\u0131 beriw haqk\u0131nda\u01f5\u0131 arzalar boy\u0131nsha uy\u01f5ar\u0131wlar \u00fastinen;<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p>d) shet el sud\u0131n\u0131\u0144 h\u00e1mde shet m\u00e1mleket t\u00f3reshilik sud\u0131n\u0131\u0144 (arbitraj\u0131n\u0131\u0144) sheshiwshi qarar\u0131n t\u00e1n al\u0131w h\u00e1m or\u0131nlaw\u01f5a karat\u0131w haqk\u0131nda\u01f5\u0131 arzalar boy\u0131nsha uy\u01f5ar\u0131wlar \u00fastinen;<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p>h\u00fajjetlerdi\u0144 dublikatlar\u0131n h\u00e1m k\u00f3shirme nusxalar\u0131n (solardan t\u00e1kirar\u0131y r\u00e1wishte beriletu\u01f5\u0131n sud h\u00fajjetlerini\u0144 k\u00f3shirme nusxalar\u0131n) bergenlik ush\u0131n \u00f3ndiriledi.<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p>Sud qararlar\u0131n\u0131\u0144 sud q\u00e1rejetleri b\u00f3leginen naraz\u0131 bol\u0131p berilgen apellyaciya, kassaciya h\u00e1m reviziya sha\u01f5\u0131mlar\u0131 boy\u0131nsha m\u00e1mleketlik baj\u0131 ul\u0131wma tiykarlarda t\u00f3lenedi, lekin m\u00e1mleketlik baj\u0131 menen baylan\u0131sl\u0131 m\u00e1seleler boy\u0131nsha sh\u0131\u01f5ar\u0131l\u01f5an uy\u01f5ar\u0131wlar\u01f5a qarata berilgen jeke sha\u01f5\u0131mlar boy\u0131nsha m\u00e1mleketlik baj\u0131 t\u00f3lenbeydi.<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p>N\u0131zam menen m\u00e1mleketlik baj\u0131n\u0131 t\u00f3lewden azat etilgen, sud t\u00e1repinen m\u00e1mleketlik baj\u0131 t\u00f3lemi keshiktirilgen yaki b\u00f3lip-b\u00f3lip t\u00f3lew belgilengen hallardan basqa barl\u0131q ja\u01f5daylarda m\u00e1mleketlik baj\u0131 h\u00e1m pochta q\u00e1rejeti arza, dawar arza, sha\u01f5\u0131m sudqa berilgenge shekem t\u00f3lenedi.<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p>Dawa bahas\u0131 shet el valyutas\u0131nda belgilengen m\u00falkiy daw boy\u0131nsha sudqa arza berilgende, m\u00e1mleketlik baj\u0131n\u0131\u0144 mu\u01f5dar\u0131 arza berilgen s\u00e1nede \u00d3zbekstan Respublikas\u0131 Orayl\u0131q banki t\u00e1repinen belgilengen kurs boy\u0131nsha milliy valyutada belgilenedi.<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p>T\u00f3leniwi laz\u0131m bol\u01f5an m\u00e1mleketlik baj\u0131 mu\u01f5dar\u0131 ar\u0131z etilgen talapt\u0131\u0144 \u00f3zgesheligine (m\u00falkiy yaki m\u00falkiy bolma\u01f5an) baylan\u0131sl\u0131 bolad\u0131 h\u00e1m \u00abM\u00e1mleketlik baj\u0131 haqq\u0131nda\u00bb\u01f5\u0131 N\u0131zam menen belgilengen stavkalar boy\u0131nsha an\u0131qlanad\u0131.<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p>Dawa talab\u0131 m\u00falkiy q\u00e1siyetke iye bol\u01f5an ja\u01f5daylarda m\u00e1mleketlik baj\u0131 mu\u01f5dar\u0131n dawager t\u00e1repinen k\u00f3rsetilgen dawa bahas\u0131nan kelip sh\u0131\u01f5\u0131p, n\u0131zam talab\u0131na muwap\u0131q sudya belgileydi. M\u00falkiy q\u00e1siyetke iye bol\u01f5an bir neshe b\u00f3lek talaplardan ibarat dawa arzalardan m\u00e1mleketlik baj\u0131 ul\u0131wma dawa summas\u0131nan kelip sh\u0131qkan halda \u00f3ndiriledi. Bunday talaplarn\u0131 \u00f3z ishine al\u01f5an m\u00falkiy bolma\u01f5an q\u00e1siyetke iye dawa arzalardan h\u00e1r bir talap ush\u0131n b\u00f3lek m\u00e1mleketlik baj\u0131 \u00f3ndiriledi. Bir waq\u0131tt\u0131\u0144 \u00f3zinde m\u00falkiy ham m\u00falkiy emes q\u00e1siyetke iye b\u00f3lek talaplardan ibarat bol\u01f5an arzalardan m\u00e1mleketlik baj\u0131 h\u00e1r bir talap ush\u0131n \u00f3z ald\u0131na, m\u00falkiy h\u00e1m m\u00falkiy emes q\u00e1siyetdegi arzalar ush\u0131n belgilengen stavkalar boy\u0131nsha \u00f3ndiriledi.<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p>Eger sud t\u00e1repinen is k\u00f3riliwi basq\u0131sh\u0131nda dawa bahas\u0131 k\u00f3beyttirilgen bolsa, m\u00e1mleketlik baj\u0131 dawan\u0131\u0144 k\u00f3beyttirilgen summas\u0131nan kelip sh\u0131qqan halda esaplanad\u0131. Al, eger dawa talaplar\u0131 kemeyttirilgen hallarda t\u00f3lengen m\u00e1mleketlik baj\u0131 qayta esaplap sh\u0131\u01f5\u0131lmayd\u0131.<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p>M\u00e1mleketlik baj\u0131 qars\u0131 dawa arzalardan, \u00fashinshi shaxslard\u0131\u0144 iske \u01f5\u00e1rezsiz dawa talaplar\u0131 menen kiriskenligi haqk\u0131ndag\u0131 arzalardan h\u00e1mde iske kirisken dawagerdi\u0144 huq\u0131q\u0131y miyrasxor\u0131nan m\u00e1mleketlik baj\u0131 \u00f3ndirilmegen bolsa \u00f3ndiriledi.<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p>Eger arza beriwshi n\u0131zam yaki basqa n\u0131zamsh\u0131l\u0131q h\u00fajjetlerine k\u00f3re m\u00e1mleketlik baj\u0131n\u0131 t\u00f3lewden azat etilmegen h\u00e1m arzada on\u0131 t\u00f3lewdi keshiktiriw, kemeyttiriw, b\u00f3lip-b\u00f3lip t\u00f3lew haqk\u0131nda iltimasnama joq bolsa, sonday-aq pochta q\u00e1rejetleri t\u00f3lenbegen bolsa, sudya arzan\u0131 qaytar\u0131w haqq\u0131nda uy\u01f5ar\u0131w sh\u0131\u01f5arad\u0131.<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p>Eger fizikal\u0131q yaki yuridikal\u0131q shaxslar \u00f3zlerini\u0144 sud q\u00e1rejetlerin tol\u0131q yaki qs\u0131man t\u00f3lewge qurb\u0131 jetpeytu\u01f5\u0131nl\u0131\u01f5\u0131n tast\u0131y\u0131qlawsh\u0131 d\u00e1liyller (is haq\u0131 (d\u00e1ramad\u0131), bankta q\u00e1rejetleri joql\u0131\u01f5\u0131, arza beriwshini\u0144 sha\u0144ara\u01f5\u0131 kem t\u00e1miyinlengen dep t\u00e1n al\u0131n\u01f5anl\u0131\u01f5\u0131 haqk\u0131nda\u01f5\u0131 w\u00e1killikli organn\u0131\u0144 ma\u01f5l\u0131wmat\u0131 (ma\u01f5l\u0131wmatnamas\u0131) h\u00e1m t.b) us\u0131n\u0131l\u01f5anda sud t\u00e1repinen iltimasnama\u01f5a tiykar m\u00e1mleketlik baj\u0131n\u0131 t\u00f3lewdi keshiktiriwge yaki on\u0131 b\u00f3lip-b\u00f3lip t\u00f3lewge jol qoy\u0131lad\u0131.<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p>Puqaral\u0131q islerin k\u00f3riw menen baylan\u0131sl\u0131 sh\u0131\u01f5\u0131nlar\u01f5a g\u00fawalar, ekspertler, q\u00e1niygeler h\u00e1m dilmashlar\u01f5a t\u00f3leniwi laz\u0131m bol\u01f5an q\u00e1rejeteler; n\u0131zam talab\u0131na k\u00f3re juwapkerdi q\u0131d\u0131r\u0131w ush\u0131n q\u0131l\u0131n\u01f5an q\u00e1rejetler sud xabarnamalar\u0131n h\u00e1m sud h\u00fajjetlerin jiberiw menen baylan\u0131sl\u0131 pochta q\u00e1rejetleri; sud m\u00e1jilisin videokonferenc baylan\u0131s rejiminde \u00f3tkeriw menen baylan\u0131sl\u0131 q\u00e1rejetler; sud t\u00e1repinen t\u00e1n al\u0131n\u01f5an basqa z\u00e1r\u00far q\u00e1rejetler kiredi. Basqa sud q\u00e1rejetlerine sud t\u00e1repinen aq\u0131lga u\u01f5ras mu\u01f5darlarda belgilenetu\u01f5\u0131n, \u00e1melde joyt\u0131l\u01f5an waq\u0131t ush\u0131n \u00f3ndiriletu\u01f5\u0131n kompensaciya, w\u00e1kildi\u0144 j\u00e1rdemi ush\u0131n t\u00f3lenetu\u01f5\u0131n q\u00e1rejetler h\u00e1m basqalar kiredi.<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p>Ul\u0131wma qa\u01f5\u0131yda\u01f5a k\u00f3re, is boy\u0131nsha sud q\u00e1rejetleri \u00a0haq bolma\u01f5an t\u00e1reptnen \u00f3ndiriledi.<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p>Sheshiwshi qarar qays\u0131 t\u00e1repti\u0144 paydas\u0131na sh\u0131\u01f5ar\u0131l\u01f5an bolsa, sud sol t\u00e1repke ekinshi t\u00e1repten, eger ol t\u00e1rep m\u00e1mleket d\u00e1ramad\u0131na t\u00fasetu\u01f5\u0131n sud q\u00e1rejetlerinen azat etilgen bolsa da, is boy\u0131nsha q\u0131l\u0131ngan h\u00e1mme q\u00e1rejetlerdi \u00f3ndirip beredi.<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p><strong>Saodat KAIPNAZAROVA,<\/strong><\/p>\n<p><strong>Qaraqalpaqstan Respublikas\u0131 sud\u0131n\u0131\u0144 sudyas\u0131 \u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0<\/strong><\/p>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>&nbsp; \u00c1meldegi n\u0131zamsh\u0131l\u0131q mazmunlar\u0131na k\u00f3re sud q\u00e1rejetleri degende puqaralard\u0131\u0144, yuridikal\u0131q shaxslard\u0131\u0144, sonday-aq shet el puqaralar\u0131 h\u00e1mde puqaral\u0131\u01f5\u0131 bolma\u01f5an shaxslard\u0131\u0144 sudta belgili-bir processual h\u00e1reketti \u00e1melge as\u0131r\u0131w ush\u0131n h\u00e1m h\u00fajjetler k\u00f3shirmelerin al\u01f5anl\u0131q ush\u0131n m\u00e1mleket paydas\u0131na, sonday-aq, guwalar\u01f5a, ekspertlerge, q\u00e1niygelerge, dilmashlar\u01f5a t\u00f3lenetu\u01f5\u0131n h\u00e1mde bunday processual h\u00e1reketlerdi \u00e1melge as\u0131r\u0131w\u01f5a t\u00f3lenetu\u01f5\u0131n basqa q\u00e1rejetler t\u00fasiniledi. &nbsp; Sudlarda puqaral\u0131q islerin k\u00f3riwde sud [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":7990,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[158],"tags":[],"class_list":["post-8253","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-janaliqlar"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/qaraqalpaqstan.sud.uz\/qql\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/8253","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/qaraqalpaqstan.sud.uz\/qql\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/qaraqalpaqstan.sud.uz\/qql\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/qaraqalpaqstan.sud.uz\/qql\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/qaraqalpaqstan.sud.uz\/qql\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=8253"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/qaraqalpaqstan.sud.uz\/qql\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/8253\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":8254,"href":"https:\/\/qaraqalpaqstan.sud.uz\/qql\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/8253\/revisions\/8254"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/qaraqalpaqstan.sud.uz\/qql\/wp-json\/wp\/v2\/media\/7990"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/qaraqalpaqstan.sud.uz\/qql\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=8253"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/qaraqalpaqstan.sud.uz\/qql\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=8253"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/qaraqalpaqstan.sud.uz\/qql\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=8253"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}