{"id":7688,"date":"2024-09-30T17:36:12","date_gmt":"2024-09-30T12:36:12","guid":{"rendered":"https:\/\/qaraqalpaqstan.sud.uz\/?p=7688"},"modified":"2024-09-30T17:36:12","modified_gmt":"2024-09-30T12:36:12","slug":"gender-tenligi-hayal-qizlar%c7%b5a-qarsi-zorliq-ham-kush-isletiwlerdin-aldin-aliwda-ahmiyetli","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/qaraqalpaqstan.sud.uz\/qql\/archives\/7688","title":{"rendered":"GENDER TE\u0143LIGI-HAYAL-Q\u00cdZLAR\u01f4A QARS\u00cd ZORL\u00cdQ H\u00c1M K\u00daSH ISLETIWLERDI\u0143 ALD\u00cdN AL\u00cdWDA \u00c1HMIYETLI"},"content":{"rendered":"<p>&nbsp;<\/p>\n<p><strong>Bir neshe j\u0131llardan beri Birlesken Milletler Sh\u00f3lkemi (BMSh)ni\u0144 b\u00e1rshe k\u00fashi \u00abTuraql\u0131 rawajlan\u0131wd\u0131\u0144 maqsetleri\u00bbne tol\u0131q jetisiwge ba\u01f5darlan\u01f5an.<\/strong><\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p>Xal\u0131q-aral\u0131q k\u00f3lemde BMShni\u0144 Turaql\u0131 rawajlan\u0131w maqsetleri \u2013 basqa bir qatar m\u00e1seleler menen bir qatarda gender te\u0144ligi, hayal-q\u0131zlar imkaniyatlar\u0131n ke\u0144eytiw, sonday-aq, sociall\u0131q te\u0144lik m\u00e1selelerin qamt\u0131p al\u01f5an. Al, on\u0131\u0144 5 maqseti \u00e1yne Gender te\u0144ligin t\u00e1miynlew, hayal-q\u0131zlard\u0131\u0144 huq\u0131qlar\u0131 h\u00e1m imkaniyatalar\u0131n ke\u0144etiwden ibarat.<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p>BMShni\u0144 Turaql\u0131 rawajlan\u0131w maqsetlerine k\u00f3re, siyasatta h\u00e1m j\u00e1miyet turm\u0131s\u0131n\u0131\u0144 b\u00e1rshe salalar\u0131nda hayal-q\u0131zlard\u0131\u0144 tol\u0131q h\u00e1m te\u0144 qatnas\u0131w\u0131n t\u00e1miyinlew rawajlan\u0131w ush\u0131n o\u01f5ada \u00e1hmiyetli.<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p>So\u0144\u01f5\u0131 j\u0131llarda m\u00e1mleket h\u00e1m j\u00e1miyet basqar\u0131w\u0131 salas\u0131nda al\u0131p bar\u0131l\u0131p at\u0131r\u01f5an ilimiy-izertlewler &#8211; sociall\u0131q turm\u0131s keleshegine unams\u0131z t\u00e1sir k\u00f3rsetiwshi h\u00e1diyselerden bol\u01f5an erler h\u00e1m hayal-q\u0131zlard\u0131\u0144 te\u0144 huq\u0131q h\u00e1m imkaniyatlar\u0131 mashqalalar\u0131n \u00f3z waqt\u0131nda saplast\u0131r\u0131w, bassh\u0131 h\u00e1m x\u0131zmetkerlerdi\u0144 menejment salas\u0131nda jum\u0131s al\u0131p bar\u0131wd\u0131\u0144 e\u0144 ald\u0131\u0144\u01f5\u0131 us\u0131llar\u0131 h\u00e1mde bilim h\u00e1m kompetenciyalar\u0131n \u00f3zlestiriwine baylan\u0131sl\u0131 ekenligin k\u00f3rsetedi.<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p>Ja\u0144alan\u0131p at\u0131r\u01f5an \u00d3zbekstann\u0131\u0144 reformalar\u0131 qatar\u0131nda insan huq\u0131q h\u00e1m m\u00e1plerini\u0144 \u00fastinligi, atap aytqanda erler h\u00e1m hayal-q\u0131zlar huq\u0131qlar\u0131n\u0131\u0144 qor\u01f5al\u0131w\u0131, j\u00e1miyette hayal-q\u0131zlard\u0131\u0144 huq\u0131q h\u00e1mde imkaniyatlar\u0131na itibar m\u00e1selesi ke\u0144 or\u0131n al\u01f5an.<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p>\u00d3zbekstan Respublikas\u0131 hayal-q\u0131zlar\u01f5a qarata kemsitiwdi\u0144 an\u0131q t\u00fasinigin ash\u0131p beriwshi BMShni\u0144 \u00abHayal-q\u0131zlar\u01f5a qarata kemsitiwlerdi\u0144 b\u00e1rshe t\u00farlerin saplast\u0131r\u0131w haqq\u0131nda\u00bb\u01f5\u0131 Konvenciyas\u0131 (sala q\u00e1niygeleri ortas\u0131nda bul Konvenciyan\u0131 \u00abHayal-q\u0131zlar huq\u0131qlar\u0131 boy\u0131nsha Xalqaral\u0131q Bill\u00bb dep te atayd\u0131)na 1995-j\u0131ldan beri a\u01f5za esaplanad\u0131 h\u00e1mde waqt\u0131-waqt\u0131 menen BMShni\u0144 tiyisli Komitetine bul salada m\u00e1mleketimizde \u00e1melge as\u0131r\u0131l\u0131p at\u0131r\u01f5an il\u00e1jlar haqq\u0131nda \u00f3z esabat-bayanatlar\u0131n us\u0131n\u0131p keledi. M\u00e1selen, 2019-j\u0131lda alt\u0131nsh\u0131 bayanat us\u0131n\u0131l\u01f5an. Komitet t\u00e1repinen bunday bayanatlard\u0131\u0144 ke\u0144 t\u00fardegi dodalan\u0131w\u0131 n\u00e1tiyjelerine k\u00f3re, Komitet a\u01f5za-m\u00e1mleketlerge \u00f3zini\u0144 juwmaqlawsh\u0131 us\u0131n\u0131slar\u0131n berip keledi.<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p>Komitetti\u0144 so\u0144\u01f5\u0131 j\u0131llarda\u01f5\u0131 \u00d3zbekstan bergen juwmaqlawsh\u0131 us\u0131n\u0131slar\u0131 qatar\u0131nda \u00d3zbekstanda gender statistikas\u0131n j\u00faritiw h\u00e1m gender indikatorlar\u0131n engiziw m\u00e1seleleri boy\u0131nsha bir qatar s\u0131n pikirler bildirip keliner edi. B\u00fagingi k\u00fande gender te\u0144ligi m\u00e1seleleri milliy n\u0131zamsh\u0131l\u0131\u01f5\u0131m\u0131zda da m\u00fan\u00e1sip or\u0131n ald\u0131.<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p>M\u00e1mleketimiz tariyx\u0131nda birinshi m\u00e1rtebe \u00d3zbekstan Respublikas\u0131n\u0131\u0144 \u00abHayal-q\u0131zlar h\u00e1m erler ush\u0131n te\u0144 huq\u0131q h\u00e1mde imkaniyatlar kepillikleri haqq\u0131nda\u00bb\u01f5\u0131 N\u0131zam\u0131 2019-j\u0131l 2-sentyabr s\u00e1nesinde qab\u0131l etilip, turm\u0131sqa engizildi.<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p>Bul n\u0131zam h\u00e1zirgi k\u00fande m\u00e1mleketimizde gender te\u0144ligin t\u00e1miyinlewge qarat\u0131l\u01f5an tiykar\u01f5\u0131 huq\u0131q\u0131y h\u00fajjet bol\u0131p tab\u0131lad\u0131.<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p>Us\u0131 N\u0131zam\u01f5a k\u00f3re, gender bul &#8211; hayal-q\u0131zlar h\u00e1m erler ortas\u0131nda\u01f5\u0131 m\u00fan\u00e1sebetlerdi\u0144 j\u00e1miyet turm\u0131s\u0131 h\u00e1m iskerligini\u0144 b\u00e1rshe salalar\u0131nda, sol qatar\u0131 siyasat, ekonomika, huq\u0131q, ideologiya h\u00e1m m\u00e1deniyat, bilimlendiriw h\u00e1mde ilim-p\u00e1n salalar\u0131nda s\u00e1wlelenetu\u01f5\u0131n sociall\u0131q t\u00e1repi.<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p>N\u0131zamda hayal q\u0131zlar h\u00e1m erler ush\u0131n te\u0144 huq\u0131q h\u00e1mde imkaniyatlard\u0131 t\u00e1miyinlew salas\u0131nda\u01f5\u0131 m\u00e1mleketlik siyasatt\u0131\u0144 tiykar\u01f5\u0131 ba\u01f5darlar\u0131, bul salada\u01f5\u0131 m\u00e1mleketlik basqar\u0131w mexanizmleri belgilep berildi.<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p>N\u0131zam\u01f5a muwap\u0131q, m\u00e1mleket hayal-q\u0131zlar h\u00e1m erlerge jeke, siyasiy, ekonomikal\u0131q, sociall\u0131q h\u00e1m m\u00e1deniy huq\u0131qlard\u0131 \u00e1melge as\u0131r\u0131w bar\u0131s\u0131nda te\u0144 huq\u0131ql\u0131l\u0131qt\u0131 kepilleydi.<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p>N\u0131zamn\u0131\u0144 8-statyas\u0131na itibar qaratatu\u01f5\u0131n bolsaq, onda \u00e1yne joqar\u0131da\u01f5\u0131 BMSh Komitetini\u0144 juwmaqlawsh\u0131 us\u0131n\u0131slar\u0131nda or\u0131n al\u01f5an m\u00e1sele ya\u01f5n\u0131y, gender statistikas\u0131n q\u00e1liplestiriw m\u00e1selesi n\u0131zamsh\u0131l\u0131q d\u00e1rejesinde belgilep berilgenin k\u00f3riw m\u00famkin.<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p>O\u01f5an k\u00f3re, m\u00e1mleketlik statistika organlar\u0131 gender k\u00f3rsetkishleri tiykar\u0131nda j\u00e1miyet turm\u0131s\u0131n\u0131\u0144 barl\u0131q salalar\u0131nda hayal-q\u0131zlar h\u00e1m erlerdi\u0144 ja\u01f5day\u0131n s\u00e1wlelendiriwshi statistikal\u0131q m\u00e1limlemeni j\u0131ynawd\u0131, o\u01f5an islew beriwdi, on\u0131 toplawd\u0131, saqlawd\u0131, analizlewdi h\u00e1m j\u00e1riyalawd\u0131 \u00e1melge as\u0131rad\u0131.<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p>Bunnan t\u0131sqar\u0131 \u00d3zbekstan Respublikas\u0131 Ministrler Kabinetini\u0144 2019-j\u0131l 7-martta\u01f5\u0131 4235-sanl\u0131 qarar\u0131 menen 54 Gender indikatorlar\u0131 engizilgen bol\u0131p, sonnan 4 wi \u00e1dil swdlaw\u01f5a tiyisli.<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p>Ya\u01f5n\u0131y, h\u00e1zirshe bular &#8211; hayal sudyalar san\u0131, Ishki isler uy\u0131mlar\u0131nda hayal-q\u0131zlar san\u0131, \u00f3zlerine jaq\u0131n yaki basqa shaxslar t\u00e1repinen fizikal\u0131q yaki basqa zorl\u0131q-zomb\u0131l\u0131qqa duwshar bol\u01f5an hayal-q\u0131zlar san\u0131 h\u00e1m 15 jastan joqar\u0131 bol\u01f5an basqa shaxs t\u00e1repinen j\u0131n\u0131s\u0131y zorl\u0131qqa duwshar bol\u01f5an hayal-q\u0131zlar san\u0131 k\u00f3rsetkishleri boy\u0131nsha j\u00faritiledi.<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p>M\u00e1selen, bul indikatorlar\u01f5a k\u00f3re, 2022-j\u0131l halat\u0131na \u00d3zbekstan Respublikas\u0131nda sudyalard\u0131\u0144 16 pay\u0131zdan k\u00f3biregi hayal-q\u0131zlardan ibarat bol\u01f5an bolsa, Joqar\u01f5\u0131 sudta bul k\u00f3rsetkish 21,1 pay\u0131zd\u0131 qura\u01f5an. Al, ul\u0131wma m\u00e1mleketlik organlarda basqar\u0131wsh\u0131l\u0131q taraw\u0131nda hayal-q\u0131zlar san\u0131 27 pay\u0131zd\u0131 qura\u01f5an.<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p>Yaki 2020-j\u0131l ma\u01f5l\u0131wmatlar\u0131na k\u00f3re, 14 774 hayal-q\u0131zlar bas\u0131m h\u00e1m zorl\u0131qtan qor\u01f5an\u0131w order al\u01f5an bol\u0131p, solardan 11 000 \u00f3zlerini\u0144 \u00f3mirlik joldaslar\u0131nan qor\u01f5an\u0131w\u01f5a m\u00fat\u00e1j bol\u01f5an. Mine us\u0131nday ma\u01f5l\u0131wmatlard\u0131 toplaw, olard\u0131 analizlew arqal\u0131 j\u00e1miyetimizde gender te\u0144ligi mashqalalar\u0131n \u00f3z waqt\u0131nda saplast\u0131r\u0131p bar\u0131w m\u00famkin bolad\u0131.<\/p>\n<p>Qalaberse, hayal-q\u0131zlard\u0131\u0144 j\u00e1miyettegi orn\u0131n ya\u01f5n\u0131y, anal\u0131q, \u00fay-ruwz\u0131gershilik jum\u0131slar\u0131 h.t.b. esapqa al\u01f5an halda olard\u0131\u0144 j\u00e1miyet turm\u0131s\u0131n\u0131\u0144 barl\u0131q salalar\u0131nda \u00f3zlerini\u0144 huq\u0131q h\u00e1m erkinliklerin, \u00f3zlerini\u0144 uq\u0131p h\u00e1m imkaniyalar\u0131n j\u00fazege sh\u0131\u01f5ar\u0131wda hayal-q\u0131zlar\u01f5a erler menen te\u0144dey imkaniyatlar jarat\u0131w m\u00e1selesin \u00fayrenip bar\u0131w \u00e1hmiyetli bol\u0131p qala beredi.<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p>Men oylayman joqar\u0131da\u01f5\u0131 n\u0131zam h\u00e1mde insan huq\u0131qlar\u0131n\u0131\u0144 \u00fastinligin t\u00e1miyinlew ba\u01f5dar\u0131nda, solar qatar\u0131 \u00e1dil sudlaw salas\u0131nda al\u0131p bar\u0131l\u0131p at\u0131r\u01f5an reformalar m\u00e1mleketimizde hayal-q\u0131zlar h\u00e1m erlerdi\u0144 te\u0144 huq\u0131ql\u0131\u01f5\u0131n\u0131\u0144 h\u00e1mde te\u0144 imkaniyatlar\u0131n\u0131\u0144 elede ke\u0144irek t\u00e1miyinleniwine, bul arqal\u0131 j\u00e1miyetimizde sociall\u0131q te\u0144lik principini\u0144 tere\u0144 q\u00e1liplesiwine h\u00e1m on\u0131\u0144 rawajlan\u0131w\u0131na x\u0131zmet etedi.<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p><strong>Erkin UTENIYAZOV,<\/strong><\/p>\n<p><strong>Qaraqalpaqstan Respublikas\u0131 sud\u0131n\u0131\u0144 sudyas\u0131 \u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0<\/strong><\/p>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>&nbsp; Bir neshe j\u0131llardan beri Birlesken Milletler Sh\u00f3lkemi (BMSh)ni\u0144 b\u00e1rshe k\u00fashi \u00abTuraql\u0131 rawajlan\u0131wd\u0131\u0144 maqsetleri\u00bbne tol\u0131q jetisiwge ba\u01f5darlan\u01f5an. &nbsp; Xal\u0131q-aral\u0131q k\u00f3lemde BMShni\u0144 Turaql\u0131 rawajlan\u0131w maqsetleri \u2013 basqa bir qatar m\u00e1seleler menen bir qatarda gender te\u0144ligi, hayal-q\u0131zlar imkaniyatlar\u0131n ke\u0144eytiw, sonday-aq, sociall\u0131q te\u0144lik m\u00e1selelerin qamt\u0131p al\u01f5an. Al, on\u0131\u0144 5 maqseti \u00e1yne Gender te\u0144ligin t\u00e1miynlew, hayal-q\u0131zlard\u0131\u0144 huq\u0131qlar\u0131 h\u00e1m imkaniyatalar\u0131n [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":7689,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[158],"tags":[],"class_list":["post-7688","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-janaliqlar"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/qaraqalpaqstan.sud.uz\/qql\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/7688","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/qaraqalpaqstan.sud.uz\/qql\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/qaraqalpaqstan.sud.uz\/qql\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/qaraqalpaqstan.sud.uz\/qql\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/qaraqalpaqstan.sud.uz\/qql\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=7688"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/qaraqalpaqstan.sud.uz\/qql\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/7688\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":7690,"href":"https:\/\/qaraqalpaqstan.sud.uz\/qql\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/7688\/revisions\/7690"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/qaraqalpaqstan.sud.uz\/qql\/wp-json\/wp\/v2\/media\/7689"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/qaraqalpaqstan.sud.uz\/qql\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=7688"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/qaraqalpaqstan.sud.uz\/qql\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=7688"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/qaraqalpaqstan.sud.uz\/qql\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=7688"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}