{"id":2902,"date":"2021-10-06T11:21:53","date_gmt":"2021-10-06T06:21:53","guid":{"rendered":"https:\/\/qoraqalpogiston.sud.uz\/?p=2902"},"modified":"2021-10-08T21:24:32","modified_gmt":"2021-10-08T16:24:32","slug":"pitimler-menen-baylanisli-puqaraliq-islerdin-koriliw-tartibi","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/qaraqalpaqstan.sud.uz\/qql\/archives\/2902","title":{"rendered":"Pitimler menen baylan\u0131sl\u0131 puqaral\u0131q islerdi\u0144 k\u00f3riliw t\u00e1rtibi"},"content":{"rendered":"<p>\u00d3zbekstan Respublikas\u0131 Puqaral\u0131q kodeksini\u0144 101-statyas\u0131na k\u00f3re, pitimler dep &#8211; puqaralar<br \/>\nh\u00e1m yuridikal\u0131q shaxslard\u0131\u0144 puqaral\u0131q huq\u0131q h\u00e1m minnetlemelerin belgilew, \u00f3zgertiw yaki biykarlaw\u01f5a qarat\u0131l\u01f5an h\u00e1reketlerge ayt\u0131lad\u0131.<\/p>\n<p>Pitimler bir t\u00e1repleme, eki t\u00e1repleme yaki k\u00f3p t\u00e1repleme (sh\u00e1rtnamalar) bol\u0131w\u0131 m\u00famkin.<br \/>\nPitim d\u00faziw ush\u0131n n\u0131zam h\u00fajjetlerine yaki t\u00e1replerdi\u0144 kelisimine muwap\u0131q bir t\u00e1repti\u0144 erki z\u00e1r\u00far h\u00e1m jeterli bolsa, bunday pitim bir t\u00e1repleme pitim esaplanad\u0131.<\/p>\n<p>Sh\u00e1rtnama d\u00faziw ush\u0131n eki t\u00e1rep (eki t\u00e1repleme pitim) yaki \u00fash yamasa onnanda k\u00f3p t\u00e1rep (k\u00f3p t\u00e1repleme pitim) kelisip erk bildirgen bol\u0131w\u0131 kerek. Demek, eki yamasa bir neshe shaxst\u0131\u0144 puqaral\u0131q huq\u0131qlar\u0131 h\u00e1m minnetlemelerin j\u00fazege keltiriw, \u00f3zgertiw yamasa biykar etiw haqq\u0131nda\u01f5\u0131 kelisim sh\u00e1rtnama dep atalad\u0131.<\/p>\n<p>\u00d3z n\u00e1wbetinde t\u00e1repler ortas\u0131nda\u01f5\u0131 kelisimge k\u00f3re t\u00e1repler kirisip at\u0131r\u01f5an huq\u0131q\u0131y m\u00fan\u00e1sebetti\u0144 h\u00e1m t\u00e1repler \u00f3zlerine al\u0131p at\u0131r\u01f5an minnetlemelerdi\u0144 mazmun\u0131na k\u00f3re sh\u00e1rtnamlarda t\u00farlerge b\u00f3linedi. Puqaral\u0131q isleri boy\u0131nsha sudlar\u0131nda pitimler menen baylan\u0131sl\u0131 islerden e\u0144 k\u00f3p ush\u0131rasatu\u01f5\u0131n isler bul qar\u0131z \u00f3ndiriw haqq\u0131nda\u01f5\u0131 isler bol\u0131p tab\u0131lad\u0131.<\/p>\n<p>Qar\u0131z sh\u00e1rtnamas\u0131 boy\u0131nsha bir t\u00e1rep (qar\u0131z beriwshi) ekinshi t\u00e1repke (qar\u0131z al\u0131wsh\u0131\u01f5a) pul yamasa t\u00farge uqsas belgileri menen belgilengen basqa buy\u0131mlard\u0131 m\u00falk etip beredi, qar\u0131z al\u0131wsh\u0131 bolsa qar\u0131z beriwshige bir jola yamasa b\u00f3lip-b\u00f3lip, us\u0131nday summada\u01f5\u0131 puld\u0131 yamasa qar\u0131z\u01f5a al\u0131n\u01f5an buy\u0131mlard\u0131\u0144 t\u00fari, s\u0131pat\u0131 h\u00e1m mu\u01f5dar\u0131na te\u0144 n\u00e1rseni (qar\u0131z summas\u0131n) qaytar\u0131p beriw m\u00e1jb\u00fariyat\u0131n alad\u0131. Qar\u0131z sh\u00e1rtnamas\u0131 pul yaki m\u00falkler taps\u0131r\u0131l\u01f5an waq\u0131ttan baslap d\u00fazilgen esaplanad\u0131.<\/p>\n<p>Qar\u0131z sh\u00e1rtnamas\u0131n\u0131\u0144 huq\u0131q\u0131y belgilerine bola bul sh\u00e1rtnama real esaplanad\u0131, sebebi t\u00e1repler aras\u0131nda huq\u0131q h\u00e1m m\u00e1jb\u00fariyatlar sh\u00e1rtnama predmeti bol\u01f5an pul yamasa m\u00falkti\u0144 taps\u0131r\u0131l\u0131w\u0131nan j\u00fazege keledi h\u00e1m sh\u00e1rtnama sol waq\u0131ttan d\u00fazilgen esaplanad\u0131. Qar\u0131z beriwshi qar\u0131zd\u0131\u0144 qaytar\u0131l\u0131w\u0131n talap etiw huq\u0131q\u0131na iye bolsa, qar\u0131z al\u0131wsh\u0131 al\u01f5an puld\u0131 yaki m\u00falkti qaytar\u0131w m\u00e1jb\u00fariyat\u0131n \u00f3z moyn\u0131na alad\u0131.<\/p>\n<p>Qar\u0131z sh\u00e1rtnamas\u0131 m\u00falkke iyelik huq\u0131q\u0131 bir shaxstan ekinshi shaxsqa \u00f3tetu\u01f5\u0131n sh\u00e1rtnamalardan esaplanad\u0131. M\u00e1selen, qar\u0131zdar qar\u0131z\u01f5a al\u0131n\u01f5an n\u00e1rseni \u00f3z \u0131qt\u0131yar\u0131 boy\u0131nsha basqarad\u0131 h\u00e1m qar\u0131z\u01f5a al\u0131n\u01f5an n\u00e1rseni\u0144 \u00f3zin qaytarmastan al\u01f5an pul\u0131 yaki us\u0131 qar\u0131z\u01f5a al\u0131n\u01f5an n\u00e1rseni\u0144 t\u00fari, s\u0131pat\u0131 h\u00e1m mu\u01f5dar\u0131na te\u0144 bol\u01f5an basqa m\u00falkti qaytar\u0131w\u01f5a m\u00e1jb\u00far bolad\u0131.<\/p>\n<p>Qar\u0131z sh\u00e1rtnamas\u0131 puqaralar aras\u0131nda, eger bul qar\u0131zd\u0131\u0144 summas\u0131 e\u0144 kem is haq\u0131n\u0131\u0144 on esesinen art\u0131q bolsa, \u00e1piway\u0131 jazba formada d\u00faziliwi sh\u00e1rt, sh\u00e1rtnamada\u01f5\u0131 t\u00e1replerden biri yuridikal\u0131q shaxs bol\u01f5anda summas\u0131nan qaramastan jazba t\u00farinde d\u00faziliwi sh\u00e1rt. Qar\u0131z sh\u00e1rtnamas\u0131n\u0131\u0144 jazba formas\u0131na \u00e1mel q\u0131lmaw Puqaral\u0131q kodeksini\u0144 109-statyas\u0131nda n\u00e1zerde tut\u0131l\u01f5an aq\u0131betlerge al\u0131p keledi.<\/p>\n<p>Eger qar\u0131z al\u0131wsh\u0131n\u0131\u0144 til xat\u0131 yamasa o\u01f5an qar\u0131z beriwshi t\u00e1repinen belgili summa yamasa belgili mu\u01f5darda\u01f5\u0131 m\u00falkler taps\u0131r\u0131l\u01f5anl\u0131\u01f5\u0131n tast\u0131y\u0131qlaytu\u01f5\u0131n basqa h\u00fajjet bar bolsa, qar\u0131z sh\u00e1rtnamas\u0131 jazba formada d\u00fazilgen esaplanad\u0131. Eger qar\u0131z m\u00e1jb\u00fariyat\u0131 qar\u0131z al\u0131wsh\u0131 t\u00e1repinen berilgen veksel, obligaciya yamasa qar\u0131z summas\u0131n h\u00e1m qar\u0131z beriwshini\u0144 on\u0131 \u00f3ndirip al\u0131w huq\u0131q\u0131n belgileytu\u01f5\u0131n basqa q\u0131mbatl\u0131 qa\u01f5az benen tast\u0131y\u0131qlan\u01f5an bolsa, qar\u0131z sh\u00e1rtnamas\u0131n\u0131\u0144 jazba formas\u0131na \u00e1mel q\u0131l\u0131n\u01f5an esaplanad\u0131.<\/p>\n<p>Pitimni\u0144 \u00e1piway\u0131 jazba formas\u0131na \u00e1mel etpew on\u0131\u0144 haq\u0131yq\u0131y emesligine al\u0131p kelmeydi, biraq dawa sh\u0131qqan ja\u01f5dayda t\u00e1replerdi pitimni\u0144 d\u00fazilgenligin, mazmun\u0131n yamasa or\u0131nlan\u01f5anl\u0131\u01f5\u0131n g\u00fawalard\u0131\u0144 k\u00f3rsetpeleri menen tast\u0131y\u0131qlaw huq\u0131q\u0131nan mahrum etedi. T\u00e1repler pitimni\u0144 d\u00fazilgenligin, mazmun\u0131 yamasa or\u0131nlan\u01f5anl\u0131\u01f5\u0131n jazba yaki basqa d\u00e1liyller menen tast\u0131y\u0131qlaw\u01f5a haq\u0131l\u0131. N\u0131zamda yaki t\u00e1replerdi\u0144 kelisiminde tuwr\u0131dan-tuwr\u0131 k\u00f3rsetilgen ja\u01f5daylarda pitimni\u0144 \u00e1piway\u0131 jazba formas\u0131na \u00e1mel etpew on\u0131\u0144 haq\u0131yq\u0131y emesligine al\u0131p keledi. Jazba formada d\u00fazilgen pitimdi, eger is z\u00e1r\u00farligi \u00e1detlerinen basqasha t\u00e1rtip kelip sh\u0131qpasa, t\u00e1repler yamasa olard\u0131\u0144 w\u00e1killeri imzalaw\u0131 kerek. Eger n\u0131zam h\u00fajjetlerine yamasa qatnas\u0131wsh\u0131lardan birini\u0144 talaplar\u0131na qaysh\u0131 bolmasa, pitim d\u00faziw waqt\u0131nda imzadan faksimele us\u0131l\u0131nda nusqa k\u00f3shiriw \u00faskenelerinen paydalan\u0131w\u01f5a jol qoy\u0131lad\u0131.<\/p>\n<p>\u00d3zbekstan Respublikas\u0131 Puqaral\u0131q kodeksini\u0144 736-statyas\u0131 2-b\u00f3limine k\u00f3re, eger qar\u0131z sh\u00e1rtnamas\u0131nda qar\u0131zd\u0131 b\u00f3lip-b\u00f3lip qaytar\u0131w n\u00e1zerde tut\u0131l\u01f5an bolsa, qar\u0131z al\u0131wsh\u0131 qar\u0131zd\u0131\u0144 n\u00e1wbettegi b\u00f3limin qaytar\u0131w ush\u0131n belgilengen m\u00faddetti buz\u01f5an ja\u01f5dayda, qar\u0131z beriwshi qar\u0131zd\u0131\u0144 qal\u01f5an barl\u0131q summas\u0131n tiyisli pay\u0131zlar menen birge m\u00faddetinen ald\u0131n qaytar\u0131wd\u0131 talap etiwge haq\u0131l\u0131.<\/p>\n<p>Eger qar\u0131z sh\u00e1rtnamas\u0131nda qar\u0131z boy\u0131nsha pay\u0131zlard\u0131 qar\u0131zd\u0131\u0144 \u00f3zin qaytar\u0131w m\u00faddetinen ald\u0131n t\u00f3lew n\u00e1zerde tut\u0131l\u01f5an bolsa, bul m\u00e1jb\u00fariyat buz\u0131l\u01f5an ja\u01f5dayda, qar\u0131z beriwshi qar\u0131z al\u0131wsh\u0131dan qar\u0131z summas\u0131n tiyisli pay\u0131zlar\u0131 menen birge m\u00faddetinen ald\u0131n qaytar\u0131wd\u0131 talap etiwge haq\u0131l\u0131.<\/p>\n<p>Qar\u0131z al\u0131wsh\u0131 pul yamasa basqa m\u00falklerdi qar\u0131z beriwshiden \u00e1melde alma\u01f5anl\u0131\u01f5\u0131n yamasa sh\u00e1rtnamada k\u00f3rsetilgeninen kem mu\u01f5darda al\u01f5anl\u0131\u01f5\u0131n d\u00e1liyllep, qar\u0131z sh\u00e1rtnamas\u0131 boy\u0131nsha dawalas\u0131w\u01f5a haq\u0131l\u0131.<br \/>\nJazba formada d\u00faziliwi laz\u0131m bol\u01f5an qar\u0131z sh\u00e1rtnamas\u0131 boy\u0131nsha g\u00fawalard\u0131\u0144 k\u00f3rsetpeleri j\u00e1rdeminde dawalas\u0131w m\u00famkin emes. Biraq, sh\u00e1rtnama aldaw, zorl\u0131q isletiw, qar\u0131z al\u0131wsh\u0131n\u0131\u0144 w\u00e1kili qar\u0131z beriwshi menen jaman niyette kelisiwi yamasa q\u0131y\u0131n ja\u01f5daylar t\u00e1sirinde d\u00fazilgen ja\u01f5daylardan t\u0131sqar\u0131. Eger qar\u0131z al\u0131wsh\u0131 qar\u0131z sh\u00e1rtnamas\u0131 boy\u0131nsha dawalas\u0131w\u0131 dawam\u0131nda pul yamasa basqa m\u00falkler haq\u0131yqattan da qar\u0131z beriwshiden al\u0131nba\u01f5anl\u0131\u01f5\u0131 an\u0131qlansa, qar\u0131z sh\u00e1rtnamas\u0131 d\u00fazilmegen esaplanad\u0131. Qar\u0131z al\u0131wsh\u0131 qar\u0131z beriwshiden pul yamasa basqa m\u00falklerdi sh\u00e1rtnamada k\u00f3rsetilgeninen \u00e1melde kem mu\u01f5darda al\u01f5an ja\u01f5dayda sh\u00e1rtnama us\u0131 mu\u01f5darda\u01f5\u0131 pul yamasa buy\u0131mlar\u01f5a d\u00fazilgen esaplanad\u0131.<\/p>\n<p>\u00c1meliyatta us\u0131 mazmunda\u01f5\u0131 islerdi k\u00f3rgende ayr\u0131m waq\u0131tlar\u0131 qar\u0131z al\u0131wsh\u0131 qar\u0131z beriwshige algan qar\u0131z\u0131n qaytar\u01f5an, biraq qar\u0131zd\u0131 qaytar\u0131p bergen waqt\u0131nda qar\u0131z al\u01f5anda jaz\u0131p bergen til xat\u0131n qaytar\u0131p alma\u01f5an yaki qar\u0131z beriwshiden qar\u0131z\u0131n qaytar\u0131p al\u01f5anl\u0131\u01f5\u0131 haqq\u0131nda til xat jazd\u0131r\u0131p alma\u01f5an ja\u01f5daylar k\u00f3p ush\u0131rasad\u0131.<br \/>\n\u00d3zbekstan Respublikas\u0131 Puqaral\u0131q kodeksini\u0144 257-statyas\u0131na 1-b\u00f3limine k\u00f3re, kreditor, minnetlemeni\u0144 or\u0131nlan\u0131w\u0131n qab\u0131l etip al\u01f5an waq\u0131tta, qar\u0131zdard\u0131\u0144 talab\u0131 menen o\u01f5an minnetlemeni\u0144 tol\u0131q yaki q\u0131sman or\u0131nlan\u01f5anl\u0131\u01f5\u0131n qab\u0131l etip al\u01f5anl\u0131\u01f5\u0131 haqq\u0131nda til xat beriwi sh\u00e1rt.<\/p>\n<p>\u00c1piuay\u0131 til menen aytqanda, qar\u0131z al\u0131wsh\u0131 al\u01f5an qar\u0131z\u0131n qar\u0131z beriwshige qaytar\u01f5an waqt\u0131nda qar\u0131z beriwshiden bergen qar\u0131z\u0131n tol\u0131q yaki q\u0131sman qaytar\u0131p al\u01f5anl\u0131\u01f5\u0131 haqq\u0131nda til xat beriwdi talap etiwge haq\u0131l\u0131 h\u00e1m qar\u0131z beriwshi bunday til xat beriwi sh\u00e1rt.<\/p>\n<p>Al, us\u0131 statyan\u0131\u0144 2-b\u00f3liminde bolsa, eger qar\u0131zdar minnetlemeni tast\u0131y\u0131qlaw j\u00fazesinen kreditor\u01f5a qar\u0131z h\u00fajjeti bergen bolsa, kreditor or\u0131nlawd\u0131 qab\u0131l etip at\u0131r\u01f5an waq\u0131tta us\u0131 h\u00fajjetti qaytar\u0131p beriwi, qaytar\u0131p beriwdi\u0144 imkaniyat\u0131 bolma\u01f5anda bolsa \u2013 bun\u0131 \u00f3zi berip at\u0131r\u01f5an til xatta k\u00f3rsetiwi kerek.<\/p>\n<p>Demek, qar\u0131z al\u0131wsh\u0131 qar\u0131z beriwshige qar\u0131z al\u01f5anl\u0131\u01f5\u0131 haqq\u0131nda til xat jaz\u0131p bergen bolsa, qar\u0131z beriwshi bergen qar\u0131z\u0131n qaytar\u0131p al\u01f5anda bul til xatt\u0131 qaytar\u0131p beriwi, eger on\u0131 qaytar\u0131p beriw imkaniyat\u0131 bolmasa \u2013 bul haqq\u0131nda \u00f3zi berip at\u0131r\u01f5an til xatta k\u00f3rsetiwi kerek.<\/p>\n<p>M\u0131sal\u0131, talapker R.K. juwapker K.\u01f4dan 10.000.000 sum qar\u0131z \u00f3ndiriw haqq\u0131nda\u01f5\u0131 dawa arza menen sudqa m\u00far\u00e1jat etken. Sud m\u00e1jilisinde juwapker K.\u01f4. talapker R.K.dan al\u01f5an qar\u0131z\u0131n tol\u0131\u01f5\u0131 menen qaytar\u0131p bergenligin, on\u0131 guwa S.K. tast\u0131y\u0131qlaytu\u01f5\u0131nl\u0131\u01f5\u0131n bildirgen. Biraq juwapker K.\u01f4. qar\u0131z beriwshi R.K.dan \u00f3zini\u0144 qar\u0131z al\u01f5an waqt\u0131nda jaz\u0131p bergen til xat\u0131n kaytar\u0131p alma\u01f5an yamasa qar\u0131z beriwshi R.K.dan qar\u0131z\u0131n qaytar\u0131p al\u01f5anl\u0131\u01f5\u0131 haqq\u0131nda til xat alma\u01f5an.<\/p>\n<p>Bunday ja\u01f5dayda joqar\u0131da atap \u00f3tkenimizdey qar\u0131z al\u0131wsh\u0131n\u0131 al\u01f5an qar\u0131z\u0131n qaytar\u0131p bergenligin g\u00fawalar\u0131n\u0131\u0144 k\u00f3rsetpeleri menen tast\u0131y\u0131qlaw huq\u0131q\u0131nan mahrum etedi.<\/p>\n<p>Juwmaqlap aytqanda, sudlarda pitimler menen baylan\u0131sl\u0131 islerdi\u0144 k\u00f3beyip at\u0131r\u01f5anl\u0131\u01f5\u0131na puqaralar\u0131m\u0131zd\u0131\u0144 n\u0131zamlard\u0131 bilmesligi yamasa t\u00fasinbewshiligi desek q\u00e1telesken bolmaym\u0131z. Sol sebepli puqaralar ortas\u0131nda qar\u0131z sh\u00e1rtnamalar\u0131 boy\u0131nsha huq\u0131q\u0131y \u00fagit-n\u00e1siyat jum\u0131slar\u0131n sistemal\u0131 t\u00farde al\u0131p bar\u0131w z\u00e1r\u00far dep esaplayman.<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p><strong>Qaraqalpaqstan Respublikas\u0131<\/strong><br \/>\n<strong>sud\u0131 sudyas\u0131\u00a0 \u00a0 \u00a0 Zulfiya Babadjanova<\/strong><\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>\u00d3zbekstan Respublikas\u0131 Puqaral\u0131q kodeksini\u0144 101-statyas\u0131na k\u00f3re, pitimler dep &#8211; puqaralar h\u00e1m yuridikal\u0131q shaxslard\u0131\u0144 puqaral\u0131q huq\u0131q h\u00e1m minnetlemelerin belgilew, \u00f3zgertiw yaki biykarlaw\u01f5a qarat\u0131l\u01f5an h\u00e1reketlerge ayt\u0131lad\u0131. Pitimler bir t\u00e1repleme, eki t\u00e1repleme yaki k\u00f3p t\u00e1repleme (sh\u00e1rtnamalar) bol\u0131w\u0131 m\u00famkin. Pitim d\u00faziw ush\u0131n n\u0131zam h\u00fajjetlerine yaki t\u00e1replerdi\u0144 kelisimine muwap\u0131q bir t\u00e1repti\u0144 erki z\u00e1r\u00far h\u00e1m jeterli bolsa, bunday pitim bir t\u00e1repleme [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":2759,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[158],"tags":[],"class_list":["post-2902","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-janaliqlar"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/qaraqalpaqstan.sud.uz\/qql\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/2902","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/qaraqalpaqstan.sud.uz\/qql\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/qaraqalpaqstan.sud.uz\/qql\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/qaraqalpaqstan.sud.uz\/qql\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/qaraqalpaqstan.sud.uz\/qql\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=2902"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/qaraqalpaqstan.sud.uz\/qql\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/2902\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":2903,"href":"https:\/\/qaraqalpaqstan.sud.uz\/qql\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/2902\/revisions\/2903"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/qaraqalpaqstan.sud.uz\/qql\/wp-json\/wp\/v2\/media\/2759"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/qaraqalpaqstan.sud.uz\/qql\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=2902"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/qaraqalpaqstan.sud.uz\/qql\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=2902"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/qaraqalpaqstan.sud.uz\/qql\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=2902"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}