{"id":10342,"date":"2026-06-30T11:25:45","date_gmt":"2026-06-30T06:25:45","guid":{"rendered":"https:\/\/qaraqalpaqstan.sud.uz\/?p=10342"},"modified":"2026-07-02T11:29:37","modified_gmt":"2026-07-02T06:29:37","slug":"amengerlik-ham-qawenderlik-boyinsha-sud-ameliyati-huqiqiy-tiykarlar-ham-aktual-maseleler","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/qaraqalpaqstan.sud.uz\/qql\/archives\/10342","title":{"rendered":"\u00c1MENGERLIK H\u00c1M Q\u00c1WENDERLIK BOY\u00cdNSHA SUD \u00c1MELIYAT\u00cd: HUQ\u00cdQ\u00cdY TIYKARLAR H\u00c1M AKTUAL M\u00c1SELELER"},"content":{"rendered":"<p>&nbsp;<\/p>\n<p>Insan huq\u0131qlar\u0131 h\u00e1m n\u0131zaml\u0131 m\u00e1plerin qor\u01f5aw h\u00e1r qanday huq\u0131q\u0131y m\u00e1mleketti\u0144 \u00fastin waz\u0131ypalar\u0131nan biri esaplanad\u0131. \u00c1sirese, jas \u00f3spirimler, h\u00e1reketke uq\u0131ps\u0131z yaki h\u00e1reket uq\u0131pl\u0131l\u0131\u01f5\u0131 sheklengen shaxslard\u0131\u0144 huq\u0131qlar\u0131n t\u00e1miynlewde \u00e1mengerlik h\u00e1m q\u00e1wenderlik institut\u0131 \u00e1hmiyetli or\u0131n iyeleydi. Bul institut tek \u01f5ana sociall\u0131q qor\u01f5aw qural\u0131 emes, al insan huq\u0131qlar\u0131n t\u00e1miyinlewdi\u0144 n\u00e1tiyjeli huq\u0131q\u0131y mexanizmi bol\u0131p esaplanad\u0131.<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p>\u00d3zbekstan Respublikas\u0131 Konstituciyas\u0131n\u0131\u0144 78-statyas\u0131na muwap\u0131q, m\u00e1mleket jetim balalard\u0131 h\u00e1m ata-ana qarama\u01f5\u0131nan ay\u0131r\u0131l\u01f5an balalard\u0131 ba\u01f5\u0131w, t\u00e1rbiyalaw h\u00e1m oq\u0131t\u0131wd\u0131 t\u00e1miyinleydi h\u00e1mde balalard\u0131\u0144 huq\u0131qlar\u0131n qor\u01f5ayd\u0131. Bul konstituciyal\u0131q norma \u00e1mengerlik h\u00e1m q\u00e1wenderlik m\u00fan\u00e1sebetlerin t\u00e1rtipke sal\u0131wsh\u0131 b\u00e1rshe huq\u0131q\u0131y mexanizmlerdi\u0144 tiykar\u0131n qurayd\u0131.<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p>\u00c1mengerlik h\u00e1m q\u00e1wenderlik baylan\u0131sl\u0131 m\u00fan\u00e1sebetler \u00d3zbekstan Respublikas\u0131n\u0131\u0144 Puqaral\u0131q kodeksi, Sha\u0144araq kodeksi h\u00e1m Ministrler Kabinetini\u0144 \u00e1mengerlik h\u00e1m q\u00e1wenderlik taraw\u0131n t\u00e1rtipke sal\u0131wsh\u0131 normativlik-huq\u0131q\u0131y h\u00fajjetleri menen t\u00e1rtipke sal\u0131nad\u0131.<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p>Puqaral\u0131q kodeksini\u0144 tiyisli normalar\u0131na k\u00f3re, \u00e1mengerlik on t\u00f3rt jasqa tolma\u01f5an jas \u00f3spirimlerge h\u00e1m sud t\u00e1repinen h\u00e1reketke uq\u0131ps\u0131z dep tab\u0131l\u01f5an puqaralar\u01f5a belgilenedi. Q\u00e1wenderlik bolsa on t\u00f3rt jastan on segiz jasqa shekemgi bol\u01f5an jas \u00f3spirimlerge, sonday-aq, h\u00e1reket uq\u0131pl\u0131l\u0131\u01f5\u0131 sheklengen dep tab\u0131l\u01f5an shaxslar\u01f5a belgilenedi.<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p>Sud \u00e1meliyat\u0131nda bul kategoriyada\u01f5\u0131 isler tiykar\u0131nan h\u00e1reketke uk\u0131ps\u0131z dep tab\u0131w, h\u00e1reket uq\u0131pl\u0131l\u0131\u01f5\u0131n sheklew, \u00e1menger yaki q\u00e1wender h\u00e1reketleri \u00fastinen sha\u01f5\u0131mlard\u0131 k\u00f3rip sh\u0131\u01f5\u0131w h\u00e1mde \u00e1mengerlik h\u00e1m q\u00e1wenderlik benen baylan\u0131sl\u0131 tart\u0131slard\u0131 sheshiw menen baylan\u0131sl\u0131 ja\u01f5daylarda ush\u0131ramaqta.<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p>\u00c1meliyatta sudlar t\u00e1repinen k\u00f3rip sh\u0131\u01f5\u0131l\u0131p at\u0131r\u01f5an islerdi\u0144 analizi son\u0131 k\u00f3rsetedi, puqaran\u0131 h\u00e1reketke uq\u0131ps\u0131z dep tab\u0131w haqq\u0131nda\u01f5\u0131 isler ayr\u0131qsha itibarl\u0131l\u0131q penen k\u00f3rip sh\u0131\u01f5\u0131l\u0131w\u0131 kerek. Sebebi bunday qarar insann\u0131\u0144 bir qatar puqaral\u0131q huq\u0131qlar\u0131n \u01f5\u00e1rezsiz t\u00farde \u00e1melge as\u0131r\u0131w imkaniyat\u0131na tikkeley t\u00e1sir etedi. Sol sebepli sudlar bul kategoriyada\u01f5\u0131 isler boy\u0131nsha sud-psixiatriya ekspertizas\u0131 juwma\u01f5\u0131, medicina h\u00fajjetleri h\u00e1m basqa da d\u00e1lillerdi h\u00e1r t\u00e1repleme bahalayd\u0131.<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p>Puqaral\u0131q processual n\u0131zamsh\u0131l\u0131\u01f5\u0131na muwap\u0131q, shaxst\u0131 h\u00e1reketke uq\u0131ps\u0131z yamasa h\u00e1reket uq\u0131pl\u0131l\u0131\u01f5\u0131 sheklengen dep tab\u0131w menen baylan\u0131sl\u0131 isler ayr\u0131qsha is j\u00faritiw t\u00e1rtibinde k\u00f3riledi. Bunda sudt\u0131\u0144 tiykar\u01f5\u0131 waz\u0131ypas\u0131 tek \u01f5ana huq\u0131q\u0131y faktti an\u0131qlaw emes, al insan huq\u0131qlar\u0131 h\u00e1m n\u0131zaml\u0131 m\u00e1plerini\u0144 isenimli qor\u01f5al\u0131w\u0131n t\u00e1miyinlewden ibarat.<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p>Ay\u0131r\u0131m ja\u01f5daylarda \u00e1menger yaki q\u00e1wender t\u00e1repinen w\u00e1killiklerinen \u00f3z m\u00e1pi jol\u0131nda paydalan\u0131w ja\u01f5daylar\u0131 da ush\u0131rap turad\u0131. Atap aytqanda, \u00e1mengerliktegi shaxst\u0131\u0144 mal-m\u00falkin basqar\u0131wda n\u0131zam talaplar\u0131na \u00e1mel etpew yaki on\u0131\u0144 m\u00e1plerine qaysh\u0131 h\u00e1reket etiw ja\u01f5daylar\u0131 an\u0131qlan\u01f5anda, n\u0131zamsh\u0131l\u0131qta belgilengen t\u00e1rtipte tiyisli huq\u0131q\u0131y sharalar qollan\u0131lad\u0131.<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p>Keyingi j\u0131llarda m\u00e1mleketimizde insan q\u00e1dirin ul\u0131\u01f5law h\u00e1m xal\u0131qt\u0131\u0144 sociall\u0131q qor\u01f5aw\u01f5a m\u00fat\u00e1j qatlamlar\u0131n qollap-quwatlaw\u01f5a qarat\u0131l\u01f5an reformalar n\u00e1tiyjesinde \u00e1mengerlik h\u00e1m q\u00e1wenderlik uy\u0131mlar\u0131 h\u00e1mde sudlar aras\u0131nda\u01f5\u0131 birge islesiw j\u00e1ne de jetilistirildi. Bul bolsa us\u0131 kategoriyada\u01f5\u0131 isler boy\u0131nsha qararlard\u0131\u0144 n\u0131zaml\u0131l\u0131\u01f5\u0131 h\u00e1m \u00e1dilligin t\u00e1miyinlewge x\u0131zmet etpekte.<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p>Juwmaqlap aytqanda, \u00e1mengerlik h\u00e1m q\u00e1wenderlik institut\u0131 insan huq\u0131qlar\u0131n t\u00e1miyinlewdi\u0144 \u00e1hmiyetli kepilliklerinen biri bol\u0131p esaplanad\u0131. Sudlar t\u00e1repinen bul kategoriyada\u01f5\u0131 isler Konstituciya, Puqaral\u0131q kodeksi, Sha\u0144araq kodeksi h\u00e1m xal\u0131q aral\u0131q huq\u0131qt\u0131\u0144 ul\u0131wma t\u00e1n al\u0131n\u01f5an principleri tiykar\u0131nda k\u00f3rip sh\u0131\u01f5\u0131l\u0131w\u0131 huq\u0131q\u0131y m\u00e1mleket h\u00e1m k\u00fashli puqaral\u0131q j\u00e1miyetin qur\u0131wd\u0131\u0144 \u00e1hmiyetli sh\u00e1rti bol\u0131p esaplanad\u0131. Bul processte h\u00e1r bir sud qarar\u0131n\u0131\u0144 negizinde insan m\u00e1pi, \u00e1sirese, balalar h\u00e1m sociall\u0131q qor\u01f5aw\u01f5a m\u00fat\u00e1j shaxslard\u0131\u0144 huq\u0131qlar\u0131 tur\u0131w\u0131 laz\u0131m.<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p><strong>Sarbinaz OPAEVA,<\/strong><\/p>\n<p><strong>Puqaral\u0131q isleri boy\u0131nsha Sh\u0131mbay rayonlar aral\u0131q sud\u0131n\u0131\u0144 sudyas\u0131<\/strong><\/p>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>&nbsp; Insan huq\u0131qlar\u0131 h\u00e1m n\u0131zaml\u0131 m\u00e1plerin qor\u01f5aw h\u00e1r qanday huq\u0131q\u0131y m\u00e1mleketti\u0144 \u00fastin waz\u0131ypalar\u0131nan biri esaplanad\u0131. \u00c1sirese, jas \u00f3spirimler, h\u00e1reketke uq\u0131ps\u0131z yaki h\u00e1reket uq\u0131pl\u0131l\u0131\u01f5\u0131 sheklengen shaxslard\u0131\u0144 huq\u0131qlar\u0131n t\u00e1miynlewde \u00e1mengerlik h\u00e1m q\u00e1wenderlik institut\u0131 \u00e1hmiyetli or\u0131n iyeleydi. Bul institut tek \u01f5ana sociall\u0131q qor\u01f5aw qural\u0131 emes, al insan huq\u0131qlar\u0131n t\u00e1miyinlewdi\u0144 n\u00e1tiyjeli huq\u0131q\u0131y mexanizmi bol\u0131p esaplanad\u0131. &nbsp; \u00d3zbekstan Respublikas\u0131 Konstituciyas\u0131n\u0131\u0144 [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":10343,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[158],"tags":[],"class_list":["post-10342","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-janaliqlar"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/qaraqalpaqstan.sud.uz\/qql\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/10342","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/qaraqalpaqstan.sud.uz\/qql\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/qaraqalpaqstan.sud.uz\/qql\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/qaraqalpaqstan.sud.uz\/qql\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/qaraqalpaqstan.sud.uz\/qql\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=10342"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/qaraqalpaqstan.sud.uz\/qql\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/10342\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":10344,"href":"https:\/\/qaraqalpaqstan.sud.uz\/qql\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/10342\/revisions\/10344"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/qaraqalpaqstan.sud.uz\/qql\/wp-json\/wp\/v2\/media\/10343"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/qaraqalpaqstan.sud.uz\/qql\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=10342"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/qaraqalpaqstan.sud.uz\/qql\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=10342"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/qaraqalpaqstan.sud.uz\/qql\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=10342"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}