{"id":10302,"date":"2026-06-29T12:34:05","date_gmt":"2026-06-29T07:34:05","guid":{"rendered":"https:\/\/qaraqalpaqstan.sud.uz\/?p=10302"},"modified":"2026-06-30T12:55:18","modified_gmt":"2026-06-30T07:55:18","slug":"korrupciya-natiyjesinde-jetkerilgen-ziyandi-ondiriw-sud-ameliyatin-talqilaw","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/qaraqalpaqstan.sud.uz\/qql\/archives\/10302","title":{"rendered":"KORRUPCIYA N\u00c1TIYJESINDE JETKERILGEN Z\u00cdYAND\u00cd \u00d3NDIRIW: SUD \u00c1MELIYAT\u00cdN TALQ\u00cdLAW"},"content":{"rendered":"<p class=\"leading-8 font-normal\" data-pm-slice=\"1 1 []\">Korrupciya b\u00fagingi k\u00fande j\u00e1miyetti\u0144 rawajlan\u0131w\u0131, m\u00e1mleketlik basqar\u0131wd\u0131\u0144 n\u00e1tiyjeliligi h\u00e1m n\u0131zam \u00fastinligine \u00falken q\u00e1wip tuwd\u0131r\u0131p at\u0131r\u01f5an e\u0144 \u00e1hmiyetli mashqalalardan biri bol\u0131p esaplanad\u0131. Ol m\u00e1mleketlik h\u00e1m j\u00e1miyetlik turm\u0131st\u0131\u0144 t\u00farli tarawlar\u0131na unams\u0131z t\u00e1sir k\u00f3rsetip, demokratiyal\u0131q q\u00e1diriyatlar, \u00e1dillik principleri h\u00e1m puqaralard\u0131\u0144 huq\u0131qlar\u0131 menen erkinliklerine z\u0131yan jetkeredi. Sonday-aq, korrupciya ekonomikal\u0131q rawajlan\u0131w\u01f5a tosq\u0131nl\u0131q etedi, investiciyal\u0131q ortal\u0131qt\u0131\u0144 tart\u0131ml\u0131l\u0131\u01f5\u0131n t\u00f3menletedi, m\u00e1mleketlik basqar\u0131w sistemas\u0131na bol\u01f5an isenimdi t\u00f3menletedi.<\/p>\n<p data-pm-slice=\"1 1 []\">\n<p class=\"leading-8 font-normal\">Korrupciya d\u00fanyan\u0131\u0144 derlik barl\u0131q m\u00e1mleketlerinde ush\u0131rasatu\u01f5\u0131n global mashqala bol\u0131p esaplanatu\u01f5\u0131n\u0131n atap \u00f3tiw kerek. On\u0131\u0144 k\u00f3lemi h\u00e1m formalar\u0131 h\u00e1r q\u0131yl\u0131 bol\u0131w\u0131 m\u00famkin, biraq aq\u0131betleri b\u00e1rqulla j\u00e1miyet m\u00e1plerine qaysh\u0131 keledi. Xal\u0131qaral\u0131q sh\u00f3lkemler h\u00e1m m\u00e1mleketler t\u00e1repinen bul illetke qars\u0131 g\u00faresiw boy\u0131nsha ke\u0144 k\u00f3lemli ilajlar \u00e1melge as\u0131r\u0131l\u0131p at\u0131r\u01f5an bolsa da, korrupciya elege shekem \u00falken q\u00e1wip s\u0131pat\u0131nda saqlan\u0131p qalmaqta.<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p class=\"leading-8 font-normal\" data-pm-slice=\"1 1 []\">&laquo;Korrupciya&raquo; atamas\u0131 latinsha &laquo;corruptio&raquo; &#8211; &laquo;buz\u0131w,&raquo; &laquo;izden shigar\u0131w&raquo; m\u00e1nilerin anlatadi. Ol \u00e1dette lawaz\u0131ml\u0131 shaxst\u0131\u0144 \u00f3zini\u0144 x\u0131zmet w\u00e1killikleri h\u00e1m lawaz\u0131m\u0131nan jeke m\u00e1plerin g\u00f3zlep, n\u0131zamsh\u0131l\u0131q h\u00e1m \u00e1dep-ikraml\u0131l\u0131q qa\u01f5\u0131ydalar\u0131na qaysh\u0131 t\u00farde paydalan\u0131w\u0131n bildiredi. Korrupciyal\u0131q h\u00e1reketler n\u00e1tiyjesinde m\u00e1mleket, j\u00e1miyet, yuridikal\u0131q h\u00e1m fizikal\u0131q t\u00e1replerge \u00falken mu\u01f5darda materiall\u0131q h\u00e1m ruwx\u0131y z\u0131yan jetkeriledi.<\/p>\n<p class=\"leading-8 font-normal\">Korrupciya\u01f5a qars\u0131 g\u00faresiw tek \u01f5ana ay\u0131pker shaxslard\u0131 j\u0131nay\u0131y juwapkershilikke tart\u0131w menen sheklenbeydi. Bul processti\u0144 \u00e1hmiyetli struktural\u0131q b\u00f3legi s\u0131pat\u0131nda korrupciya aq\u0131betinde jetkerilgen z\u0131yand\u0131 qaplaw, n\u0131zams\u0131z artt\u0131r\u0131l\u01f5an d\u00e1ramatlard\u0131 qaytar\u0131w h\u00e1m m\u00e1mleket j\u00e1ne j\u00e1miyet m\u00e1plerin tiklew m\u00e1seleleri de ayr\u0131qsha \u00e1hmiyetke iye. Bul waz\u0131ypalard\u0131 \u00e1melge as\u0131r\u0131wda sudlar sheshiwshi or\u0131n iyeleydi.<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p class=\"leading-8 font-normal\" data-pm-slice=\"1 1 []\">Sud \u00e1meliyat\u0131 analizi son\u0131 k\u00f3rsetedi, korrupciyal\u0131q j\u0131nayatlar boy\u0131nsha k\u00f3riletu\u01f5\u0131n islerde jetkerilgen z\u0131yand\u0131 \u00f3ndiriw m\u00e1selesi tiykar\u01f5\u0131 waz\u0131ypalardan biri s\u0131pat\u0131nda bahalanad\u0131. Para al\u0131w, para beriw, lawaz\u0131m w\u00e1killiginen paydalan\u0131w, \u00f3zlestiriw h\u00e1m rastrata s\u0131yaql\u0131 j\u0131nayatlar n\u00e1tiyjesinde m\u00e1mleketke yamasa basqa shaxslar\u01f5a jetkerilgen z\u0131yan j\u0131nayat isi she\u0144berinde yamasa ayr\u0131qsha puqaral\u0131q dawa t\u00e1rtibinde \u00f3ndiriledi. Bunda z\u0131yan mu\u01f5dar\u0131, \u00e1dette, finansl\u0131q auditler, buxgalteriyal\u0131q h\u00fajjetler, ekspertiza juwmaqlar\u0131 h\u00e1m basqa da d\u00e1liller tiykar\u0131nda an\u0131qlanad\u0131.<\/p>\n<p class=\"leading-8 font-normal\">Sud \u00e1meliyat\u0131nda q\u00e1liplesken \u00e1hmiyetli ba\u01f5darlardan j\u00e1ne biri regress t\u00e1rtibinde z\u0131yand\u0131 \u00f3ndiriw esaplanad\u0131. Ay\u0131r\u0131m ja\u01f5daylarda m\u00e1mleketlik uy\u0131mlar yamasa sh\u00f3lkemler j\u00e1birleniwshilerge jetkerilgen z\u0131yand\u0131 \u00f3z qarj\u0131lar\u0131 esab\u0131nan qaplayd\u0131. Keyin ala bul qarj\u0131lar ay\u0131pker lawaz\u0131ml\u0131 shaxslardan regress t\u00e1rtibinde \u00f3ndiriledi. Bul bolsa m\u00e1mleket qarj\u0131lar\u0131n\u0131\u0144 tiykars\u0131z jumsal\u0131w\u0131n\u0131\u0144 ald\u0131n al\u0131w\u01f5a x\u0131zmet etedi.<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p class=\"leading-8 font-normal\" data-pm-slice=\"1 1 []\">Korrupciyal\u0131q j\u0131nayatlar boy\u0131nsha sudlar t\u00e1repinen n\u0131zams\u0131z artt\u0131r\u0131l\u01f5an d\u00e1ramatlard\u0131 konfiskaciyalaw m\u00e1selesine de ayr\u0131qsha itibar qarat\u0131lad\u0131. Onda tek \u01f5ana tikkeley jetkerilgen z\u0131yand\u0131 qaplaw menen sheklenbesten, korrupciya n\u00e1tiyjesinde artt\u0131r\u0131l\u01f5an m\u00falk, pul qarj\u0131lar\u0131 h\u00e1m basqa da aktivlerdi m\u00e1mleket paydas\u0131na \u00f3tkeriw ilajlar\u0131 k\u00f3riledi. Bul bolsa j\u0131nayat arqal\u0131 bay\u0131w\u01f5a umt\u0131l\u0131wd\u0131\u0144 ald\u0131n al\u0131wda \u00e1hmiyetli huq\u0131q\u0131y mexanizm esaplanad\u0131.<\/p>\n<p class=\"leading-8 font-normal\">Korrupciya sebepli jetkerilgen z\u0131yand\u0131 qaplawd\u0131\u0144 huq\u0131q\u0131y tiykarlar\u0131 \u00d3zbekstan Respublikas\u0131 n\u0131zamsh\u0131l\u0131\u01f5\u0131nda bekkem belgilengen. Son\u0131\u0144 ishinde, \u00d3zbekstan Respublikas\u0131 Puqaral\u0131q kodeksini\u0144 985-statyas\u0131na bola, shaxst\u0131\u0144 n\u0131zams\u0131z h\u00e1reketleri yamasa h\u00e1reketsizligi n\u00e1tiyjesinde jetkerilgen z\u0131yan tol\u0131q k\u00f3lemde qaplan\u0131w\u0131 kerek. Bul qa\u01f5\u0131yda korrupciya aq\u0131betinde jetkerilgen z\u0131yanlar\u01f5a da tol\u0131q qollan\u0131lad\u0131.<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p class=\"leading-8 font-normal\" data-pm-slice=\"1 1 []\">Son\u0131\u0144 menen birge, \u00e1meliyatta ay\u0131r\u0131m mashqalalar da ush\u0131ras\u0131p turad\u0131. Atap aytqanda, ay\u0131pker shaxslar t\u00e1repinen m\u00falklerdi basqa shaxslard\u0131\u0144 at\u0131na r\u00e1smiylestirip qoy\u0131w, qarj\u0131lard\u0131 jas\u0131r\u0131w yamasa s\u0131rt elge al\u0131p sh\u0131\u01f5\u0131p ketiw ja\u01f5daylar\u0131 z\u0131yand\u0131 \u00f3ndiriw procesin q\u0131y\u0131nlast\u0131rad\u0131. Bunday ja\u01f5daylarda xal\u0131qaral\u0131q huq\u0131q\u0131y birge islesiw mexanizmleri, m\u00e1mleketleraral\u0131q huq\u0131q\u0131y j\u00e1rdem haqq\u0131nda\u01f5\u0131 sh\u00e1rtnamalar h\u00e1m aktivlerdi qaytar\u0131w\u01f5a qarat\u0131l\u01f5an arnawl\u0131 t\u00e1rtip-qa\u01f5\u0131ydalar \u00falken \u00e1hmiyetke iye.<\/p>\n<p class=\"leading-8 font-normal\">Puqaralard\u0131\u0144 huq\u0131qlar\u0131 korrupciya n\u00e1tiyjesinde tikkeley buz\u0131l\u01f5an h\u00e1m olar\u01f5a ruwx\u0131y z\u0131yan jetkerilgen ja\u01f5daylarda sudlar t\u00e1repinen ruwx\u0131y z\u0131yand\u0131 \u00f3ndiriw m\u00e1selesi de k\u00f3rip sh\u0131\u01f5\u0131lad\u0131. Bul insan huq\u0131qlar\u0131 h\u00e1m n\u0131zaml\u0131 m\u00e1plerin n\u00e1tiyjeli qor\u01f5awd\u0131\u0144 \u00e1hmiyetli qurallar\u0131nan biri bol\u0131p esaplanad\u0131.<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p class=\"leading-8 font-normal\" data-pm-slice=\"1 1 []\">Korrupciya aq\u0131betinde jetkerilgen z\u0131yand\u0131 \u00f3ndiriw boy\u0131nsha qab\u0131l etilgen sud h\u00fajjetlerini\u0144 or\u0131nlan\u0131w\u0131n t\u00e1miyinlew tiykar\u0131nan M\u00e1jb\u00fariy or\u0131nlaw byuros\u0131 uy\u0131mlar\u0131na j\u00faklengen. \u00c1meliyat son\u0131 k\u00f3rsetedi, ay\u0131r\u0131m ja\u01f5daylarda z\u0131yand\u0131 q\u0131sqa m\u00faddetlerde tol\u0131q \u00f3ndiriw imkaniyat\u0131 bolmayd\u0131. Bun\u0131\u0144 sebepleri s\u0131pat\u0131nda ay\u0131pker shaxslard\u0131\u0144 m\u00falklerin jas\u0131r\u0131w\u0131, basqa shaxslar at\u0131na \u00f3tkeriwi yamasa aktivlerdi m\u00e1mleket s\u0131rt\u0131na sh\u0131\u01f5ar\u0131p jiberiwi s\u0131yaql\u0131 ja\u01f5daylard\u0131 keltiriw m\u00famkin.<\/p>\n<p class=\"leading-8 font-normal\">Sudlarda k\u00f3rilip at\u0131r\u01f5an jum\u0131slard\u0131 tallaw korrupciyal\u0131q j\u0131nayatlar tiykar\u0131nan sociall\u0131q h\u00e1m finansl\u0131q resurslar \u00falken aylan\u0131sta bolatu\u01f5\u0131n tarawlarda j\u00faz berip at\u0131r\u01f5an\u0131n k\u00f3rsetpekte. Atap aytqanda, mektepke shekemgi h\u00e1m mektep bilimlendiriwi sistemas\u0131, densawl\u0131qt\u0131 saqlaw taraw\u0131, jergilikli m\u00e1mleketlik h\u00e1kimiyat uy\u0131mlar\u0131, qur\u0131l\u0131s h\u00e1m turaq jay kommunall\u0131q xojal\u0131\u01f5\u0131 tarmaqlar\u0131nda bul t\u00fardegi huq\u0131qbuzarl\u0131qlar sal\u0131st\u0131rmal\u0131 t\u00farde k\u00f3birek ush\u0131raspaqta.<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p class=\"leading-8 font-normal\" data-pm-slice=\"1 1 []\">Juwmaqlap aytqanda, korrupciya tek \u01f5ana m\u00e1mleket h\u00e1m j\u00e1miyet m\u00e1plerine emes, al ekonomikal\u0131q rawajlan\u0131w h\u00e1m xal\u0131qt\u0131\u0144 m\u00e1mleketlik institutlar\u01f5a bol\u01f5an isenimine de ayr\u0131qsha z\u0131yan jetkeredi. Sonl\u0131qtan korrupciya\u01f5a qars\u0131 mawasas\u0131z g\u00faresiw, on\u0131\u0144 kelip sh\u0131\u01f5\u0131w sebeplerin saplast\u0131r\u0131w, ay\u0131pker shaxslard\u0131\u0144 jetkergen z\u0131yan\u0131n tol\u0131q qaplawd\u0131 t\u00e1miyinlew h\u00e1m sud qararlar\u0131n\u0131\u0144 n\u00e1tiyjeli or\u0131nlan\u0131w\u0131na erisiw huq\u0131q\u0131y m\u00e1mleket qur\u0131wd\u0131\u0144 \u00e1hmiyetli sh\u00e1rtlerinen biri bol\u0131p esaplanad\u0131.<\/p>\n<p class=\"leading-8 font-normal\"><strong>Gulrano AB\u00cdNIYAZOVA,<\/strong><\/p>\n<p class=\"leading-8 font-normal\"><strong>puqaral\u0131q isleri boy\u0131nsha Qo\u0144\u0131rat rayonlar aral\u0131q sud\u0131n\u0131\u0144 sudyas\u0131<\/strong><\/p>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Korrupciya b\u00fagingi k\u00fande j\u00e1miyetti\u0144 rawajlan\u0131w\u0131, m\u00e1mleketlik basqar\u0131wd\u0131\u0144 n\u00e1tiyjeliligi h\u00e1m n\u0131zam \u00fastinligine \u00falken q\u00e1wip tuwd\u0131r\u0131p at\u0131r\u01f5an e\u0144 \u00e1hmiyetli mashqalalardan biri bol\u0131p esaplanad\u0131. Ol m\u00e1mleketlik h\u00e1m j\u00e1miyetlik turm\u0131st\u0131\u0144 t\u00farli tarawlar\u0131na unams\u0131z t\u00e1sir k\u00f3rsetip, demokratiyal\u0131q q\u00e1diriyatlar, \u00e1dillik principleri h\u00e1m puqaralard\u0131\u0144 huq\u0131qlar\u0131 menen erkinliklerine z\u0131yan jetkeredi. Sonday-aq, korrupciya ekonomikal\u0131q rawajlan\u0131w\u01f5a tosq\u0131nl\u0131q etedi, investiciyal\u0131q ortal\u0131qt\u0131\u0144 tart\u0131ml\u0131l\u0131\u01f5\u0131n t\u00f3menletedi, m\u00e1mleketlik basqar\u0131w sistemas\u0131na [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":10304,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[158],"tags":[],"class_list":["post-10302","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-janaliqlar"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/qaraqalpaqstan.sud.uz\/qql\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/10302","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/qaraqalpaqstan.sud.uz\/qql\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/qaraqalpaqstan.sud.uz\/qql\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/qaraqalpaqstan.sud.uz\/qql\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/qaraqalpaqstan.sud.uz\/qql\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=10302"}],"version-history":[{"count":4,"href":"https:\/\/qaraqalpaqstan.sud.uz\/qql\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/10302\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":10308,"href":"https:\/\/qaraqalpaqstan.sud.uz\/qql\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/10302\/revisions\/10308"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/qaraqalpaqstan.sud.uz\/qql\/wp-json\/wp\/v2\/media\/10304"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/qaraqalpaqstan.sud.uz\/qql\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=10302"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/qaraqalpaqstan.sud.uz\/qql\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=10302"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/qaraqalpaqstan.sud.uz\/qql\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=10302"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}